Asset 14

Statusangst

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het populisme van Trump en Wilders gaat verder dan een generiek, onbestemd onderbuikgevoel, stelt Jules Roosenboom.

De Amerikaanse presidentsverkiezingen waren, zoals ze het zelf zouden noemen, een train wreck. In Nederland stevenen we, als we de peilingen moeten geloven, af op een klinkende overwinning van Geert Wilders. Vergelijkingen tussen het populisme in de Verenigde Staten en in Europa worden volop getrokken, maar blijven ook oppervlakkig. Er is, volgens de analisten, in beide gebieden een boze massa met een onbestemd onderbuikgevoel, maar daar houdt het meestal op.

Wie dieper graaft, ziet opmerkelijke geografische en sociaaleconomische parallellen tussen de populistische neigingen in de VS en die in ons eigen land. Zo is het opvallend dat Trump veel populariteit oogstte in de Amerikaanse rust belt, ooit het hart van de maakindustrie, terwijl de ideeën van Wilders gretig aftrek vinden in de voormalige Oostelijke Mijnstreek in Zuid-Limburg. In beide gevallen gaat het om gewezen industriegebieden die door economische factoren verloederd en verarmd zijn. Maar een puur economische benadering schiet te kort om te verklaren waarom men in gebieden zoals deze massaal voor populistische kandidaten kiest.

In de industriegebieden zagen veel mannen hun status als noeste staalarbeider sneuvelen

De kiezers komen namelijk ook af op de ideologische of culturele standpunten van Trump en Wilders. Wilders hamert bijvoorbeeld vooral op het behoud van de Nederlandse cultuur; de sociaaleconomische positie van zijn achterban komt op de tweede plek. Trump legt een sterke nadruk op vermeende Amerikaanse waarden en handelt tijdens zijn presidentschap waarschijnlijk zelfs tegen de belangen van zijn kiezers in: het uitkleden van Obamacare en het op de schop nemen van het belastingstelsel zou vooral de onderklasse schade toebrengen.

De populariteit van Wilders en Trump in voormalige industriegebieden, moet eerder gezocht worden in de boosheid vanwege verloren status. In de industriegebieden van Amerika zagen veel mannen in de laatste helft van de vorige eeuw hun status als noeste staalarbeider sneuvelen tijdens de oliecrisis in de jaren 80. Een vergelijkbare ontwikkeling deed zich voor in Zuid-Limburg. Steden als Kerkrade en Heerlen voeren wel bij de florerende mijnindustrie die werk verschafte aan grote bevolkingsgroepen. Meer nog: ze verschafte veel mensen status. Mijnwerkers stonden hoog in aanzien en kregen een relatief goed salaris vergeleken met arbeiders die bovengronds werkten. Joop den Uyl, in die tijd minister van Economische Zaken, zette in 1965 op drastische wijze een streep door de verheven mijnwerkersstatus door de sluiting van de staatsmijnen af te kondigen.

Zowel in de voormalige oostelijke mijnstreek, als de Amerikaanse rust belt hebben mensen hun status verloren en daar is decennialang niets voor in de plaats gekomen. Zowel de Democraten in de VS als de linkse partijen in Nederland hebben geen alternatief kunnen bieden: geen groot verhaal waaraan deze gewezen arbeidersklasse identiteit of betekenis kon ontlenen. Wilders en Trump zijn handig in dit gapende ideologische gat gesprongen en hebben deze groepen opnieuw een status gegeven. Ditmaal als de verzetsheld die in opstand komt tegen een machtswellustige, corrupte elite die de nationale waarden te grabbel gooit. Zij zijn nu de echte Nederlanders en de echte Amerikanen. Deze vorm van populisme gaat verder dan een generiek, onbestemd onderbuikgevoel.

Mail

Jules Roosenboom is Hard//hoofd-redactielid, woont en werkt in Zuid-Limburg. Hij is bezig met zijn master politieke cultuurwetenschappen en werkt daarnaast als freelance tekstschrijver. // jules@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Essay: Boy's don't cry 1

Boy's don't cry

In de essayreeks Boy's dont cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer