Asset 14

Statusangst

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het populisme van Trump en Wilders gaat verder dan een generiek, onbestemd onderbuikgevoel, stelt Jules Roosenboom.

De Amerikaanse presidentsverkiezingen waren, zoals ze het zelf zouden noemen, een train wreck. In Nederland stevenen we, als we de peilingen moeten geloven, af op een klinkende overwinning van Geert Wilders. Vergelijkingen tussen het populisme in de Verenigde Staten en in Europa worden volop getrokken, maar blijven ook oppervlakkig. Er is, volgens de analisten, in beide gebieden een boze massa met een onbestemd onderbuikgevoel, maar daar houdt het meestal op.

Wie dieper graaft, ziet opmerkelijke geografische en sociaaleconomische parallellen tussen de populistische neigingen in de VS en die in ons eigen land. Zo is het opvallend dat Trump veel populariteit oogstte in de Amerikaanse rust belt, ooit het hart van de maakindustrie, terwijl de ideeën van Wilders gretig aftrek vinden in de voormalige Oostelijke Mijnstreek in Zuid-Limburg. In beide gevallen gaat het om gewezen industriegebieden die door economische factoren verloederd en verarmd zijn. Maar een puur economische benadering schiet te kort om te verklaren waarom men in gebieden zoals deze massaal voor populistische kandidaten kiest.

In de industriegebieden zagen veel mannen hun status als noeste staalarbeider sneuvelen

De kiezers komen namelijk ook af op de ideologische of culturele standpunten van Trump en Wilders. Wilders hamert bijvoorbeeld vooral op het behoud van de Nederlandse cultuur; de sociaaleconomische positie van zijn achterban komt op de tweede plek. Trump legt een sterke nadruk op vermeende Amerikaanse waarden en handelt tijdens zijn presidentschap waarschijnlijk zelfs tegen de belangen van zijn kiezers in: het uitkleden van Obamacare en het op de schop nemen van het belastingstelsel zou vooral de onderklasse schade toebrengen.

De populariteit van Wilders en Trump in voormalige industriegebieden, moet eerder gezocht worden in de boosheid vanwege verloren status. In de industriegebieden van Amerika zagen veel mannen in de laatste helft van de vorige eeuw hun status als noeste staalarbeider sneuvelen tijdens de oliecrisis in de jaren 80. Een vergelijkbare ontwikkeling deed zich voor in Zuid-Limburg. Steden als Kerkrade en Heerlen voeren wel bij de florerende mijnindustrie die werk verschafte aan grote bevolkingsgroepen. Meer nog: ze verschafte veel mensen status. Mijnwerkers stonden hoog in aanzien en kregen een relatief goed salaris vergeleken met arbeiders die bovengronds werkten. Joop den Uyl, in die tijd minister van Economische Zaken, zette in 1965 op drastische wijze een streep door de verheven mijnwerkersstatus door de sluiting van de staatsmijnen af te kondigen.

Zowel in de voormalige oostelijke mijnstreek, als de Amerikaanse rust belt hebben mensen hun status verloren en daar is decennialang niets voor in de plaats gekomen. Zowel de Democraten in de VS als de linkse partijen in Nederland hebben geen alternatief kunnen bieden: geen groot verhaal waaraan deze gewezen arbeidersklasse identiteit of betekenis kon ontlenen. Wilders en Trump zijn handig in dit gapende ideologische gat gesprongen en hebben deze groepen opnieuw een status gegeven. Ditmaal als de verzetsheld die in opstand komt tegen een machtswellustige, corrupte elite die de nationale waarden te grabbel gooit. Zij zijn nu de echte Nederlanders en de echte Amerikanen. Deze vorm van populisme gaat verder dan een generiek, onbestemd onderbuikgevoel.

Mail

Jules Roosenboom is Hard//hoofd-redactielid, woont en werkt in Zuid-Limburg. Hij is bezig met zijn master politieke cultuurwetenschappen en werkt daarnaast als freelance tekstschrijver. // jules@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

Hard//talk: THIS IS MY PARK

THIS IS MY PARK

Kun je als vrouw wel stellen dat een park voor jou is? Marthe van Bronkhorst ziet in de billboards van Beyoncé meer verkooptruc dan feminisme. En stelt: het feminisme is er nog lang niet. Lees meer

Filmtrialoog: I am Greta

I am Greta

Documentairemaker Nathan Grossman portretteert Greta Thunberg tijdens haar missie om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen bij politieke leiders. Lees meer

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Vrouwen in films reageren soms onverschrokken of ronduit agressief op het seksisme dan hun ten deel valt. Dat is spannend en zelfs bewonderenswaardig, al blijft geweld in het echte leven ongewenst. Toch kunnen we van deze films iets leren, aldus Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee. Lees meer

Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers