Asset 14

Stofhopen en Mijnwerkershymnen

Hard//Talk: Depressie 1

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De sociaal-democratie heeft ons veel goeds gebracht, maar staat nu onder druk. Juist daarom moeten we morgen allemaal vóór stemmen, betoogt Floris.

Het was door een foto van demonstranten bij het Wildersproces, vreemd genoeg, dat ik moest denken aan The Miners’ Hymns. In die prachtige zwijgende documentaire, samengesteld uit archiefbeelden, zie je het leven van mijnwerkers in Noord-Engeland. Het zijn mannen met knoestige koppen die beestachtig worden afgebeuld, terwijl hun kinderen spelen in de stofhopen. Het lot van hun vrouwen blijft grotendeels buiten beeld. Een verdwenen wereld, die je niet graag terug zou willen. Maar zielig zijn ze niet: je ziet hoe ze samen de mijn in gaan, en op zondag bij politieke rally’s trots met hun bombastische vakbondsvaandels achter de grote trom aan trekken. Ondertussen speelt op de soundtrack een heroïsche, postminimalistische mars.

Het is een pijnlijk soort nostalgie. De aantrekkingskracht van de sociaal-democratie, een eeuw lang, lag in de boodschap dat je meer was dan een werkpaard, de belofte dat je kinderen een beter leven zouden krijgen dan jij. Conservatieven begrepen die aantrekkingskracht ook en kwamen met een gezagsgetrouwe variant erop: Bismarck voerde de eerste sociale wetgeving in om de rooien de wind uit de zeilen te nemen, Abraham Kuyper richtte een partij, een krant, een omroep en een universiteit op ten behoeve van de kleine luiden. De naoorlogse verzorgingsstaat is gebouwd op de coalitie en concurrentie van die twee partijen. Wie wil zien waar dat is misgegaan hoeft maar het centrum van Amsterdam in te gaan. De trotse maar uitgeknepen mijnwerkers uit The Miners’ Hymns hadden zich bij een beter leven voor hun kleinkinderen vast iets anders voorgesteld dan een stel dronken Britse toeristen op een bierfiets.

12496168_10205935600050659_9122055362491856215_o

De mensen die bij het begin van het proces tegen Wilders stonden te demonstreren, hadden niks van trotse mijnwerkers in een sjofel zondags pak. Ze leken meer op de cast van Ettore Scola’s wrange komedie Brutti, Sporchi e Cattivi. Ze keken kwaad en achterdochtig; je kon zien dat ze niet gezond leefden. Het gaf niet de indruk dat ze daar stonden om op te komen voor hun waardigheid of een beter leven voor hun kinderen. Dat is ook niet wat Wilders ze belooft: die zegt dat zij het volk zijn en gelijk hebben, omdat ze vinden wat hij zegt. Het is makkelijk om neerbuigend te doen over idioten die op Wilders stemmen, maar ze staan daar wel. Er valt voor hen bij de sociaal-democraten of de christen-democraten ook niet zoveel meer te halen.

Er is in heel West-Europa, vergeleken met de immense ontwikkelingen van de vorige eeuw, nauwelijks structurele sociale stijging meer. Je kunt individueel carrière maken, maar dat is in toenemende mate stuivertje wisselen: niet iedereen kan bovenmodaal verdienen. Onderwijs en sociale wetgeving, de klassieke wegen naar een beter leven en ter bescherming van de waardigheid, zijn nu juist bestendigers van de status quo geworden. Onderwijs is geen middel meer om je als groep te verheffen, maar om later individueel te concurreren, waarbij de kinderen van hogeropgeleiden van meet aan op voorsprong staan. De herverdeling van inkomen is ongeveer constant, maar de verzorgingsstaat doet weinig voor uitgeknepen TNT-koeriers en schijnzelfstandige bouwvakkers, McJobbers, ZZP’ers en eeuwige stagiairs. Leg dan aan de ontslagen V&D- en thuiszorgmedewerkers maar eens uit dat de flexibilisering van de arbeidsmarkt voor hun eigen bestwil is. Voor de verliezers blijft er weinig anders over dan je middelvinger opsteken, en dat is dan ook precies wat de demonstranten bij het Wildersproces doen.

Wat moet je dan nog, als je sociale politiek wilt bedrijven? Zonder de belofte van een beter leven blijft het pappen en nathouden, marchanderen en morrelen. Het is niet alleen een crisis van de sociaal-democratie, het is een crisis van de democratie in het algemeen, en op nationaal niveau gaan we die niet oplossen.

Gelukkig zijn er nog genoeg mensen die wel in de belofte van een beter leven geloven. Kijk maar naar de vluchtelingen die in een gammel bootje stappen omdat ze een menswaardig bestaan willen, kijk maar naar de demonstranten op het Maidan-plein die sluipschutters trotseren. Er is een groep die zich nog wel als groep opwerkt en emancipeert, en zelfs in razend tempo: dat zijn de kinderen van immigranten. Hetzelfde geldt voor Oost-Europa, waar de afgelopen twintig jaar een immense economische inhaalslag is gemaakt en waar nog het nodige te verheffen valt. Alleen: dat zijn nou juist degenen door wie het Wildersvolk zich bedreigd voelt.

Misschien moeten we toch maar weer het roestige concept van internationale solidariteit uit de politieke stofhopen halen. Gewoon, bij wijze van democratisch experiment, omdat het publieke belang niet ophoudt voorbij Roosendaal of bij de Oder-Neisse-grens. En als we dat doen, laten we dan beginnen bij de EU. Omdat je beter bij de bestaande instituties kunt beginnen dan ex ex nihilo, en omdat de Europese Commissie nog altijd een van ’s werelds grootste herverdelers van welvaart is. Morgen, woensdag 6 april, is er een referendum waarbij het Wildersvolk lekker zijn middelvinger op kan steken naar Europa en waarbij iedereen die door de bankencrisis en de Griekse crisis teleurgesteld is in de EU hetzelfde kan doen. Als we dat nou eens niet doen. Al is het maar omdat er mensen voor dat stomme associatieverdrag gestorven zijn op het Maidan-plein. Of desnoods om onze eigen waardigheid te redden uit de vieze vingers van GeenStijl.

En wat moet je dan zeggen tegen de demonstranten bij het Wildersproces? Drie dingen. Ten eerste: neem eens een voorbeeld aan een Syriër of aan een Oekraïner. Ten tweede: ja, we snappen jullie problemen, maar met een opgestoken middelvinger ga je ze niet oplossen. En ten derde: Geert Wilders geeft niks om jullie. En Thierry Baudet ook niet.

Mail

Floris Solleveld is Hard//hoofd-redactielid en overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Floris Solleveld is overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer