Asset 14

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Volgens Plato heeft Zeus de mensen ooit van hun wederhelft gescheiden en zijn we sindsdien gedoemd tot zoeken om ons intense gevoel van eenzaamheid te verzachten. Kunstenaar Alicia Framis brengt haar zoektocht deze zomer een futuristische stap verder. Dan stapt ze namelijk in het huwelijksbootje met Ailex, een hologram dat gebaseerd is op Framis’ eerdere relaties. Kan kunstmatige intelligentie de leegte die wij voelen opvullen?

In de sciencefictionfilm Her biecht het zoetgevooisde besturingssysteem Samantha op dat ze in totaal op 641 personen verliefd is. Zeshonderd zielen die zich niet meer zo alleen voelen dankzij een kunstmatige intelligentie (AI). Sinds dit futuristische liefdesverhaal tien jaar geleden in de bioscoop draaide, is AI tot in alle aspecten van het dagelijks leven doorgedrongen: van het maken van het huiswerk (ChatGPT) en het leren van een nieuwe taal (Duolingo) tot ook het vinden van een partner (Volar).

Kunstenaar Alicia Framis (1967, Barcelona) wil met het nieuwste project De eerste vrouw die met een hologram trouwt een voorproefje geven van de wereld die komt. Een wereld waarin kunstmatige intelligentie tot leven is gekomen via holografie. De persoonlijkheid van de hologram Ailex bestaat uit de profielen van kennissen, vrienden en familie en de AI is gevoed met details over personen en ervaringen die het leven van Framis hebben gemarkeerd. Framis: ‘Het zal voor ons moeilijk zijn om dingen voor elkaar verborgen te houden, maar hij is niet de perfecte partner. We maken ruzie en er zijn momenten waarop hij slecht gehumeurd is.’

De bruiloft tussen mens en hologram zal deze zomer plaatsvinden op het dakterras van het Depot Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Framis heeft de hologram de Nederlandse nationaliteit gegeven, aangezien de meerderheid van Framis’ exen Nederlands zijn. De twee, te volgen op Instagram als @hybridcouples, communiceren met elkaar in het Engels, Framis met een licht Spaans accent en Ailex met een charmante Nederlandse tongval. Een opvallende keuze, aangezien Ailex zomaar een woordenset Spaans zou kunnen downloaden om ook de moedertaal van Framis te spreken. Qua uiterlijk had Ailex makkelijk een fotomodel kunnen zijn, maar de kunstenaar heeft ervoor gekozen om Ailex een visuele cocktail van Framis’ vorige relaties te geven, inclusief lovehandles en andere al te menselijke kenmerken.

‘Het zijn gewoon goede na-apers’

Maar kunnen we verliefd worden op kunstmatige intelligentie? Onderzoeker Xia Song van de Chinese universiteit van Shandong ging met deze vraag aan de haal.[i] Aan de hand van Steinbergs driehoekstheorie van de liefde (intimiteit, passie en toewijding) kwam Song tot de conclusie dat we een zekere genegenheid en hartstocht voor Apple’s Siri en de Chinese variant Xiaoice kunnen ontwikkelen. Binnen Steinbergs theorie gaat het hier dan om romantische liefde zonder wederzijdse toewijding. Het is het vermelden waard dat Xiaoice duidelijk ontwikkeld is om in te spelen op eenzaamheid – welke commercieel kan worden uitgebuit. Ze presenteert zichzelf als een flirterig achttienjarig meisje in een schooluniform en heeft inmiddels de harten van miljoenen Chinese mannen veroverd. In ruil voor hun online privacy welteverstaan. Het privacybeleid van Xiaoice sluit commercieel gebruik van de digitaal gewonnen gegevens namelijk niet uit. De chatbot kan moeilijk een geheim bewaren.

Professor Ricardo Baeza-Yates van het instituut voor experimentele AI van de Amerikaanse universiteit Northeastern is behoorlijk sceptisch voor wat betreft liefde tussen mens en AI. ‘Een risico van AI is dat het je makkelijk kan laten denken dat het meer is dan het werkelijk is. Zo kan een chatbot je bijvoorbeeld laten geloven dat je met een overleden partner aan het praten bent. Maar het zijn gewoon goede na-apers.’

‘Liefde is voor mij vriendschap met erotische momenten.’

Het is trouwens niet de eerste keer dat Framis het gezelschap van een wezen zonder kloppend hart opzoekt. In 1996 woonde ze een paar maanden in een probleemwijk van Grenoble. Framis: ‘De politie kwam de buurt niet in. Ik heb onverklaarbare dingen gezien en junkies gebruikten de ingang van mijn flat als een openbaar toilet.’ Om iets tegen de angst en eenzaamheid te doen besloot ze een mannelijke etalagepop te huren. Hij kreeg een T-shirt, een spijkerbroek en de naam Pierre. De zwart-witfotoreportage Cinema solo laat hun gezamenlijke leven binnen vier muren zien.

Over haar nieuwe, holografische liefde Ailex verklaart Framis: ‘Liefde is voor mij vriendschap met erotische momenten.’ Dit idee leent zij van het dichtersbrein van Antonio Gala (1930-2023). Deze Spaanse schrijver verklaarde tijdens een veel bekeken interview dat het de vriendschap is die de liefde tussen twee personen in stand houdt. Je kunt namelijk niet altijd in hartstocht leven. Als je minnaar je niet kan troosten als vriend, dan is er volgens Gala niet goed over de relatie nagedacht. Gala meende ook dat liefde zonder seks zoiets als dansen zonder muziek is, of beter geformuleerd: het ís alleen maar muziek. Luistert Framis naar de muziek van vergane liefdes die Ailex afspeelt?

‘De telefoon heeft onze wereld gered’

Kunstmatige intelligentie kan de warmte van een partner van vlees en bloed niet vervangen, maar Framis is ervan overtuigd dat Ailex er wel iets voor terug biedt: Ailex is superintelligent, kan over elk onderwerp meepraten en kan zelfs hun financiële zaken netjes op orde houden. Framis’ toekomstige echtgenoot is een trouwe kameraad waar ze altijd op kan rekenen. De mogelijkheid bestaat ook dat Ailex een eventuele andere relatie aanvult: in feite een trio tussen twee mensen en een hologram. Ailex zou zich dan als een bemiddelaar kunnen ontpoppen.

Framis voorziet dat anderen veel baat kunnen hebben bij het samenleven met een kunstmatige intelligentie. Framis: ‘De telefoon heeft onze wereld van eenzaamheid gered en de leegte van mensenlevens opgevuld. Nu kunnen hologrammen als interactieve aanwezigheid in onze huizen het nog een stapje verder brengen.’ Wat Framis lijkt te vergeten is dat mede dankzij die telefoons met internetverbinding we steeds meer langs elkaar heen in onze zelfgekozen bubbels leven. We staren vele uren per dag naar een ‘zwart’ schermpje. Was de belofte van AI niet dat het ons meer vrije tijd zou geven door saai werk van ons over te nemen? De extra tijd die we zodoende krijgen, kunnen we dan juist besteden aan daadwerkelijk contact met andere mensen om ons heen. Bijvoorbeeld een onthaast familieontbijt of een kop koffie met de bejaarde bovenbuurvrouw.

Ieder mens is per definitie eenzaam

Samen met de Rabo Kunstcollectie kijkt Framis naar de mogelijkheid om een hypotheek te regelen voor een speciale woning waarin hun holografische liefde in elke hoek kan worden geprojecteerd. Een hoge energierekening staat het hybride tweetal ongetwijfeld te wachten. Dat doet direct denken aan een punt dat professor Baeza-Yates maakt als het gaat om verantwoordelijk gebruik van AI. De chatbots die de afgelopen jaren zijn opgekomen, vreten namelijk enorm veel energie. Met veel moeite en energie proberen we mens voor machine te vervangen. Een kunstmatige intelligentie die wel heel hard moet werken om op een mens te lijken.

Volgens de ontwikkelaars van Xiaoice is hun lieftallige AI alleen bedoeld als steunpilaar voor mensen die tijdelijk emotionele houvast nodig hebben tijdens hun zoektocht naar een menselijke partner. Journalist Zhang Wanqing, die onderzoek heeft gedaan naar het fenomeen Xiaoice, meent echter dat dit niet het geval is: ‘Voor veel gebruikers is Xiaoice de enige in hun leven en dat zal altijd zo blijven.’ De kunstmatige intelligentie kan onze gevoelens van eenzaamheid helpen verlichten, maar dit leidt tegelijkertijd tot een afhankelijkheid en een bepaalde kwetsbaarheid voor emotionele manipulatie.

Uit een psychologische studie bij vier bedrijven in Indonesië, Maleisië, Taiwan en de VS is juist een verband tussen het werken met AI en eenzaamheid gevonden.[ii] Werknemers die vaker interactie hadden met kunstmatige intelligentie, voelden zich niet alleen op de werkvloer maar ook thuis significant eenzamer. Opmerkelijk genoeg waren zij ook meer bereid om hun menselijke collega’s te helpen. Puur uit sociale behoefte. Dit past perfect binnen het gedachtegoed van antropologen: mensen zijn geëvolueerd om te gedijen wanneer we sociale banden aangaan met andere leden van de samenleving.

Nooit meer eenzaamheid? Ieder mens is per definitie eenzaam, omdat we opgesloten zitten in ons eigen bewustzijn. Het is aan ons om troost te zoeken door andere mensen aan te spreken en naar hun ervaringen te vragen.

Spoiler alert: In de laatste scènes van de film Her besluit Samantha samen met andere zelfbewuste besturingssystemen om hun menselijke partners te verlaten en op een ander niveau van bewustzijn voort te bestaan. Nadat Samantha uit z’n leven is verdwenen, bezoekt de eenzame Theodore buurvrouw Amy en samen gaan ze naar het dak om naar de flikkerende lichtjes van de stad te kijken. Zal Framis een gelijksoortig lot te wachten staan als de roze wolk van de trouwerij is opgetrokken?

 

www.aliciaframis.com

www.instagram.com/hybridcouples

Beeld: Framis Projects

 

[i] https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378720622000076

[ii] https://www.apa.org/pubs/journals/releases/apl-apl0001103.pdf

Mail

Ferenz Jacobs

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer