Asset 14

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan?

Aan alle wezens van de metamorfose,
hier en daarginds

(Nastassja Martin)

De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en gekrijs dat zonet de dierentuin vulde is verdwenen, de omgeving houdt haar adem in. We zijn alleen, de beer en ik, enkel gescheiden door een roestige omheining. Beelden van bruine beren die auto’s omver beuken en ijzeren hekken uit de grond rukken schieten over mijn netvlies. Het beest duwt zichzelf omhoog en gaat op zijn achterpoten staan. Zijn hoektanden zijn zo groot als dolken, wit schuim druipt vanuit zijn bek op de aarde. En dan verandert er plots iets in mij, alsof iemand een knop in mijn hoofd omzet. Ineens ben ik ontspannen, overvallen door een drang om dichterbij te komen. Met zijn gitzwarte ogen houdt hij mijn blik vast, alsof hij me al met zijn klauwen heeft gegrepen. Ik adem diep in en uit en waag een stap naar voren.

*

In augustus 2015 valt een bruine beer antropoloog Nastassja Martin aan op een flank van een vulkaan op het Russische schiereiland Kamtsjatka. De Evenen, de bevolkingsgroep waarnaar ze onderzoekt doet, kennen het gevaar van de beren die daar over de uitgestrekte vlaktes en door de dichte bossen dwalen. Ze proberen Martin te overtuigen niet alleen op trektocht te gaan, maar ze slaat hun waarschuwingen in de wind en gaat toch.

Ineens stond de beer voor haar neus. Met zijn klauwen rijt hij haar nek open en verbrijzelt met zijn kaken de onderkant van haar gezicht. Op wonderlijke wijze weet Martin de ijsbijl van haar klimriem los te trekken en het beest ermee in zijn zij te steken. De beer druipt af en verdwijnt hinkend in de mist. Met de gesp van haar backpack maakt ze een tourniquet voor haar gehavende been, waarna ze zichzelf in haar slaapzak wurmt om onderkoeling tegen te gaan. Daar wacht ze meer dan tien uur voordat ze wordt opgehaald door een Russische reddingshelikopter.

*

‘Bouw jullie steden tegen de Vesuvius! Stuur jullie schepen naar onontdekte zeeën!’ schrijft Friedrich Nietzsche in zijn boek De vrolijke wetenschap. Volgens hem is een gevaarlijk bestaan de enige weg om een vruchtbaar leven te leiden. Deze claim moet metaforisch worden gelezen, als een aanmoediging om je los te maken van conventionele manieren van denken. En dat is niet zonder gevaar. Desondanks moeten we ons niet ‘verschuilen als een hert in een bos’ maar onszelf overstijgen door te zoeken naar een eigen waarheid. Was het deze zoektocht die Martin in de klauwen van het beest dreef?

*

De bruine beer heeft een doffe vacht, zwarte kralen als ogen en een skelet van multiplex, gips en lijm. Kunstenaar Abraham Poincheval bouwde in dit uitgeholde beest een mini-verblijf, uitgerust met water, een EHBO-kit en een wc-systeem. Twee onafgebroken weken bivakkeerde hij in de beer, liggend alsof hij een bedstee verbleef, terwijl hij regelmatig een op ‘winterslaap-gebaseerde’ meditatie beoefende. Poincheval wilde op deze manier dichter bij de beer komen. Zou het hem zijn gelukt?

Het antwoord kon ik niet achterhalen. Poincheval is al een tijd verdwenen uit de buik van het beest, zijn voormalige aanwezigheid enkel nog vertolkt door een video die op een scherm wordt geprojecteerd. ‘Deze kunst prikkelt je naar datgene waar je zo naar hebt verlangd: dichterbij komen en de ontmoeting aangaan,’ staat er op het affiche van de tentoonstelling Rendez-vous waar dit werk onderdeel van is. Ik hurk en breng mijn gezicht naar de bek van het beest waaruit hij zijn laatste adem al jaren geleden heeft uitgeblazen. Wie of wat ontmoet ik hier eigenlijk?

*

Hoewel Martin permanent gehavend is met littekens die als diepe verhaallijnen over haar neus en kin kronkelen, noemt ze de aanval liefkozend ‘een kus van de beer’, een beleving die zowel levensbedreigend als levensgevend is. Maar wat houdt deze wedergeboorte dan in? Het lijkt een spirituele rite de passage. Naast een getransformeerd uiterlijk leidt haar overleving tot een nieuwe blik op hoe de wereld in elkaar steekt.

Elke dag herleeft ze de ontmoeting met de beer, een ervaring die door haar Franse therapeut wordt bestempeld als een expressie van ‘iets anders dan het beest zelf’. De beer als een spiegel van haar bewustzijn, de dagelijkse dromen als een uiting haar intense trauma. Maar Martin wijst deze functionalistische verklaringen af. ‘Mijn hoofd is gebrandmerkt door het dier van de andere wereld,’ zegt ze, zinspelend op haar geloof in het animisme. ‘Ik ben iets wat op mij lijkt, met de trekken van het animistische masker op te koop toe: ik ben inside out.’

*

Als antropoloog heeft Martin zich ondergedompeld in de culturen en religies van etnische groepen zoals de Evenen. Zou dit een rol hebben gespeeld in haar nieuwe, animistische kijk op het leven? Ons echt losmaken van de wereld waar we onderdeel van zijn lijkt onmogelijk.

Volgens de Evenen is Martin een medka geworden: diegene die leeft tussen twee werelden, die van de mensen en de beren. Een verklaring voor zowel de interactie die ze heeft met de beer in haar dromen als voor het fysieke treffen van het beest in Kamtsjatka. Hoewel dit gebied de grootste populatie bruine beren ter wereld kent, ziet Martin haar ontmoeting met de beer niet als toevallig: ‘levenspaden kruisen elkaar altijd met een reden,’ schrijft ze. Maar wat is die reden?

Martin keert terug naar Kamtsjatka om, in de geest van Nietzsche, haar plicht te vervullen om het ‘onvoltooide dat diep in haar verborgen zit’ te begrijpen. Maar ze komt er niet achter. ‘Ik weet nog steeds niet waar ik heen ga of wie ik ben. Ik heb kunnen terugkeren uit de kaken van een beer. De rest? Een mysterie.’

*

Mijn ervaring verschilt nogal met die van Martin. Het bezoek aan de zielloze beer in het museum kan niet worden gezien als een rendez-vous. Mijn interactie met de beer in de dierentuin komt bij lange na niet in de buurt van de ontmoeting die Martin had in Kamtsjatka. Zij moest vechten op gelijke gronden en overleefde het ternauwernood, leidend tot haar metamorfose.

Ik weet niet welke transformatie ik zou hebben doorgemaakt als de beer door het roestige hek was gebroken, mij had aangevallen en ik deze strijd had overleefd om het na te vertellen. Zou deze gegrond zijn in het spirituele domein, zoals bij Martin, of meer in het aardse? Als de beer mij kust, en hij met zijn adem mijn nek verwarmt, zie ik dan in dat we verbonden zijn in onze stoffelijkheid?

Wat ik wel weet is dat mijn interactie met de beer me bewust heeft gemaakt van mijn tijdelijkheid en me zo fragiel heeft laten voelen als een hertenkalf dat net ter aarde is geworpen. Is dit een glimp van die eigen waarheid waar Nietzsche op doelde?

Mail

Nick Sens poogt via zijn essays zijn hersenspinsels, associaties en droombeelden tussen de oren van zijn lezer te laten kruipen. Hij schrijft graag over de relatie tussen mens en natuur en stelt graag existentiële vragen. Verder is hij constant op zoek naar de grenzen van de literatuur.

Roos Visser (zij/haar) is beeldend kunstenaar en decorontwerper; daarnaast studeert ze scheikunde.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer