Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

Het babbelende bloed

Het babbelende bloed

Daan Steinebach wil geen tijd verspillen met de vraag of Thierry Baudet een fascist is. De bewijsstukken zijn te alomtegenwoordig. Op Wijsgerig Festival DRIFT (afgelopen 11 mei) droeg hij het volgende essay voor over ontologie, Emmanuel Levinas en vijanden van het volk.

Ik heb helemaal geen zin om historische vergelijkingen met Thierry Baudet te maken. Het is te makkelijk: zo’n met lachgas en azijndampen opgeblazen uilskuiken interesseert met niet eens zoveel. Inderdaad, hij verwijst zelf voortdurend naar dingen die niet koosjer zijn, leent woorden van bekende nazi’s en schijnt met ze eten. Dat zal allemaal wel – moet hij zelf weten – ik heb geen behoefte aan politiek over goed en fout of schuld en onschuld, zeker als iemand nog niet veel meer heeft gedaan dan gebabbeld. Ik bedoel: er wordt zoveel gezegd. En als iemand weet hoe hij zijn eigen gebabbel af moet doen als gebabbel – hij bedoelde het niet zo, we hebben het verkeerd gehoord, boreaal betekent noordelijk – dan is het dat ganzengebroed uit de Tweede Kamer wel, en ik heb geen zin om een spel te spelen dat iemand anders heeft bedacht en dan ook nog zo dat alleen hij het winnen kan.

Maar was het dat? Was het alleen gebabbel?

Dagenlang ging ik in mijn hoofd alle mensen langs die tot vijand van het Boreale Volk waren gemaakt.

We kunnen wel eindeloos bakkeleien over bepaalde uitspraken of zelfs specifieke woorden, veel wijzer worden we er niet van. En je kunt het toch niet winnen. En je moet wel doof zijn wil je niet doorhebben dat er iets veel groters achter zit, hij praat niet alleen over de redding van ‘de beschaving’, hij denkt daar ook echt mee bezig te zijn. De vraag is alleen wie hij aan het redden is en wie niet. En wat hij met die laatste groep wil.

Toen ik Baudet de Uil van Minerva over het oneindig laagland hoorde jagen (het was laat, ik sliep al bijna maar keek zijn hele speech alsof het moest) was mijn reactie bijna fysiek. Daarna geestelijk. Het maakte me bang. Dagenlang ging ik in mijn hoofd alle mensen langs die door zijn slimme woordenspel tot vijand van het Boreale Volk waren gemaakt: journalisten, kunstenaars, homoseksuelen, schrijvers, mensen die ontroerd kunnen zijn door atonale muziek. En nu is dat fout, volgens Baudet, het is te intellectueel en te moeilijk, te atonaal, te anders. Het lijstje gaat nog verder: buitenlanders, moslims, Joden – ja, inderdaad – iedereen die op de een of andere manier links is en iedereen die niet ten oorlog wil met al die dingen. Die geen roep horen naar het front. Heel concreet is hij daarin niet, maar we kennen het lijstje al langer.

Ik vraag me af wat de bron is van die roep. Ik vrees dat het schandaal groter is dan dat Baudet woorden leende van de nazi’s, ik vrees dat hij er iets angstaanjagend wezenlijks mee bedoelt, want ik vergis me of ik zie niet waar die roep anders vandaan komt: uit dat boreale volk van hem. En dan bedoel ik meer precies uit het bloed van dat volk, dat opnieuw val trapt van die walgelijke mystiek van lichaam over geest, van de wil over het denken. Emmanuel Levinas schreef, niet later dan 1934: ‘mysterieuze roep van het bloed, het appèl van erfelijkheid en de geschiedenis waarvoor het lichaam dient als een enigmatisch voertuig, verliezen het karakter van problemen waarvoor het vrije, soevereine subject een oplossing biedt.’ Wie nog denkt, die verloochent die roep; alleen zij die de roep horen naar het front zijn echte mensen. De titel van het essay van Levinas: De filosofie van het Hitlerisme. Ja die vergelijking is heftig, al wist Levinas in 1934 niet wat wij nu weten en is dat ook de vergelijking die ik maak; de trein rijdt nog niet. Maar het fluitsignaal klinkt al, in verte.

Baudet is eerder ijverig nooit tot de pointe te komen.

Dat zat in mijn hoofd, op 21 maart van dit jaar, en dat lijstje van mensen die de roep van het bloed zouden verloochenen. Het lijstje is bekend, en dat komt dan weer wel omdat we het eerder hebben gehoord, maar nu het weer was uitgesproken ging mijn hoofd ermee aan de haal. Eén voor één ging ik de categorieën langs en één voor één zag ik de mensen van wie ik houd in die doosjes vallen. Ik stelde me voor ze kwijt te raken. Ik vergat mezelf. En zo maakte ik mezelf bang, niet alleen voor wat deze types dan ook van plan zijn maar vooral dat ze mij zullen vergeten, dat ik alleen achter zal blijven.

Je moet niet te veel conclusies verbinden aan vaagheid, denk ik vaak, maar het lijkt daar juist om te gaan voor Baudet: hij is eerder ijverig nooit tot de pointe te komen. Of het te verpakken in zulk bloemrijk taalgebruik dat het altijd nog een, vaak vooral pedante poging tot bellettrie kan zijn – maar dat is het verwijten nauwelijks waard (en zeker voor mij niet). Dus komen we altijd weer uit bij dat zinnetje van Nijhoff: ‘Er staat niet wat er staat, lees maar.’ In mijn ervaring, goed, en volgens de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben, duikt altijd ergens de mystiek op als het over ontologie gaat en dat is niet toevallig: de filosofie is bezaaid met mystieke verbanden tussen lichaam en geest, tussen de denkende mens en het mensdier, tussen Bloed en Volk. Dat is ook waar Levinas op wees met dat roepende bloed en ik hoor Baudet over niks anders praten, met zijn Volk en Beschaving en het ‘front’, waar hij ‘naartoe is geroepen’.

Maar juist daarom heeft het geen zin om tegen mensen als Baudet in te gaan met verstandelijke argumenten. Hij weigert te denken. Ik bedoel écht denken, voor jezelf en zonder ooit te vergeten dat elk mens er één is en niet meer of minder dan dat: een mens, even kostbaar als elk ander, vrij en verantwoordelijk voor niemand anders en het bezit van niemand anders, niet van een volk of een leider en al helemaal niet van leiders die denken dat je er niet bij hoort, dat je het niet waard bent.

Ik wil geen tijd verspillen aan de vraag of Baudet een fascist is.

Racisme, schreef Levinas ook nog, gaat niet in tegen een bepaald politiek systeem of idee of ideologie, maar tegen de menselijkheid zelf. Denken dat er zoiets bestaat als Übermenschen, een eenheid van bloed, denken en handelen, maar ook al dat metafysische gezwets over lichaam en geest, ‘ik denk dus ik ben’, is hetzelfde als zeggen dat er nog iets anders is, mensen die er niet helemaal bij horen. Vijanden, Anderen, onbeschaafden, asocialen, buitenlanders, moslims, Joden, staatlozen, vluchtelingen, gedeporteerden, kampbewoners. Alsof er mensen zouden zijn die geen mens zijn, alleen zodat wij kunnen zeggen dat wij dat wel zijn – wij, leden van dat mystieke verbond ‘mensheid’.

Maar voor fascisten is dat de hoogste waarheid. Totdat de Lebensraum die ze nodig hebben voor hun naar het front geroepen Volk ten koste gaat van een volksloser Raum voor al die anderen. Nee, dat heeft Baudet niet gezegd, dat was Adolf Hitler, op een geheim congres waar hij de grootste doodsmachine uit de geschiedenis besprak. Want hoe grof die vergelijking ook klinkt, het is geen 1934 en ik weet wél wat Levinas toen nog niet wist: Auschwitz was echt. Dát is de uiterste consequentie van dit denken: treinen, kampen, dood.

En toch wil ik geen tijd verspillen aan de vraag of Baudet een fascist is, of een nazi of hoe die types ook mogen heten. Het laat hoogstens zien wat ons te doen staat. En dat alles zit al het thema van deze avond: ontologie, een samentrekking van onto en logos, zijn en woord. Ontologie is de plek waar die twee ooit zijn gescheiden en daarmee ook de mens en de niet-mens, alleen om verbonden te worden door allerlei metafysisch gedoe en pratend bloed. En nu de mystieke roep van het bloed weer klinkt is niets urgenter dan dat serieus te nemen: elk mens is er één, even kostbaar als ieder ander.

Beeld: chris riebschlager via Flickr.



Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan