Asset 14

Het babbelende bloed

Het babbelende bloed

Daan Steinebach wil geen tijd verspillen met de vraag of Thierry Baudet een fascist is. De bewijsstukken zijn te alomtegenwoordig. Op Wijsgerig Festival DRIFT (afgelopen 11 mei) droeg hij het volgende essay voor over ontologie, Emmanuel Levinas en vijanden van het volk.

Ik heb helemaal geen zin om historische vergelijkingen met Thierry Baudet te maken. Het is te makkelijk: zo’n met lachgas en azijndampen opgeblazen uilskuiken interesseert met niet eens zoveel. Inderdaad, hij verwijst zelf voortdurend naar dingen die niet koosjer zijn, leent woorden van bekende nazi’s en schijnt met ze eten. Dat zal allemaal wel – moet hij zelf weten – ik heb geen behoefte aan politiek over goed en fout of schuld en onschuld, zeker als iemand nog niet veel meer heeft gedaan dan gebabbeld. Ik bedoel: er wordt zoveel gezegd. En als iemand weet hoe hij zijn eigen gebabbel af moet doen als gebabbel – hij bedoelde het niet zo, we hebben het verkeerd gehoord, boreaal betekent noordelijk – dan is het dat ganzengebroed uit de Tweede Kamer wel, en ik heb geen zin om een spel te spelen dat iemand anders heeft bedacht en dan ook nog zo dat alleen hij het winnen kan.

Maar was het dat? Was het alleen gebabbel?

Dagenlang ging ik in mijn hoofd alle mensen langs die tot vijand van het Boreale Volk waren gemaakt.

We kunnen wel eindeloos bakkeleien over bepaalde uitspraken of zelfs specifieke woorden, veel wijzer worden we er niet van. En je kunt het toch niet winnen. En je moet wel doof zijn wil je niet doorhebben dat er iets veel groters achter zit, hij praat niet alleen over de redding van ‘de beschaving’, hij denkt daar ook echt mee bezig te zijn. De vraag is alleen wie hij aan het redden is en wie niet. En wat hij met die laatste groep wil.

Toen ik Baudet de Uil van Minerva over het oneindig laagland hoorde jagen (het was laat, ik sliep al bijna maar keek zijn hele speech alsof het moest) was mijn reactie bijna fysiek. Daarna geestelijk. Het maakte me bang. Dagenlang ging ik in mijn hoofd alle mensen langs die door zijn slimme woordenspel tot vijand van het Boreale Volk waren gemaakt: journalisten, kunstenaars, homoseksuelen, schrijvers, mensen die ontroerd kunnen zijn door atonale muziek. En nu is dat fout, volgens Baudet, het is te intellectueel en te moeilijk, te atonaal, te anders. Het lijstje gaat nog verder: buitenlanders, moslims, Joden – ja, inderdaad – iedereen die op de een of andere manier links is en iedereen die niet ten oorlog wil met al die dingen. Die geen roep horen naar het front. Heel concreet is hij daarin niet, maar we kennen het lijstje al langer.

Ik vraag me af wat de bron is van die roep. Ik vrees dat het schandaal groter is dan dat Baudet woorden leende van de nazi’s, ik vrees dat hij er iets angstaanjagend wezenlijks mee bedoelt, want ik vergis me of ik zie niet waar die roep anders vandaan komt: uit dat boreale volk van hem. En dan bedoel ik meer precies uit het bloed van dat volk, dat opnieuw val trapt van die walgelijke mystiek van lichaam over geest, van de wil over het denken. Emmanuel Levinas schreef, niet later dan 1934: ‘mysterieuze roep van het bloed, het appèl van erfelijkheid en de geschiedenis waarvoor het lichaam dient als een enigmatisch voertuig, verliezen het karakter van problemen waarvoor het vrije, soevereine subject een oplossing biedt.’ Wie nog denkt, die verloochent die roep; alleen zij die de roep horen naar het front zijn echte mensen. De titel van het essay van Levinas: De filosofie van het Hitlerisme. Ja die vergelijking is heftig, al wist Levinas in 1934 niet wat wij nu weten en is dat ook de vergelijking die ik maak; de trein rijdt nog niet. Maar het fluitsignaal klinkt al, in verte.

Baudet is eerder ijverig nooit tot de pointe te komen.

Dat zat in mijn hoofd, op 21 maart van dit jaar, en dat lijstje van mensen die de roep van het bloed zouden verloochenen. Het lijstje is bekend, en dat komt dan weer wel omdat we het eerder hebben gehoord, maar nu het weer was uitgesproken ging mijn hoofd ermee aan de haal. Eén voor één ging ik de categorieën langs en één voor één zag ik de mensen van wie ik houd in die doosjes vallen. Ik stelde me voor ze kwijt te raken. Ik vergat mezelf. En zo maakte ik mezelf bang, niet alleen voor wat deze types dan ook van plan zijn maar vooral dat ze mij zullen vergeten, dat ik alleen achter zal blijven.

Je moet niet te veel conclusies verbinden aan vaagheid, denk ik vaak, maar het lijkt daar juist om te gaan voor Baudet: hij is eerder ijverig nooit tot de pointe te komen. Of het te verpakken in zulk bloemrijk taalgebruik dat het altijd nog een, vaak vooral pedante poging tot bellettrie kan zijn – maar dat is het verwijten nauwelijks waard (en zeker voor mij niet). Dus komen we altijd weer uit bij dat zinnetje van Nijhoff: ‘Er staat niet wat er staat, lees maar.’ In mijn ervaring, goed, en volgens de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben, duikt altijd ergens de mystiek op als het over ontologie gaat en dat is niet toevallig: de filosofie is bezaaid met mystieke verbanden tussen lichaam en geest, tussen de denkende mens en het mensdier, tussen Bloed en Volk. Dat is ook waar Levinas op wees met dat roepende bloed en ik hoor Baudet over niks anders praten, met zijn Volk en Beschaving en het ‘front’, waar hij ‘naartoe is geroepen’.

Maar juist daarom heeft het geen zin om tegen mensen als Baudet in te gaan met verstandelijke argumenten. Hij weigert te denken. Ik bedoel écht denken, voor jezelf en zonder ooit te vergeten dat elk mens er één is en niet meer of minder dan dat: een mens, even kostbaar als elk ander, vrij en verantwoordelijk voor niemand anders en het bezit van niemand anders, niet van een volk of een leider en al helemaal niet van leiders die denken dat je er niet bij hoort, dat je het niet waard bent.

Ik wil geen tijd verspillen aan de vraag of Baudet een fascist is.

Racisme, schreef Levinas ook nog, gaat niet in tegen een bepaald politiek systeem of idee of ideologie, maar tegen de menselijkheid zelf. Denken dat er zoiets bestaat als Übermenschen, een eenheid van bloed, denken en handelen, maar ook al dat metafysische gezwets over lichaam en geest, ‘ik denk dus ik ben’, is hetzelfde als zeggen dat er nog iets anders is, mensen die er niet helemaal bij horen. Vijanden, Anderen, onbeschaafden, asocialen, buitenlanders, moslims, Joden, staatlozen, vluchtelingen, gedeporteerden, kampbewoners. Alsof er mensen zouden zijn die geen mens zijn, alleen zodat wij kunnen zeggen dat wij dat wel zijn – wij, leden van dat mystieke verbond ‘mensheid’.

Maar voor fascisten is dat de hoogste waarheid. Totdat de Lebensraum die ze nodig hebben voor hun naar het front geroepen Volk ten koste gaat van een volksloser Raum voor al die anderen. Nee, dat heeft Baudet niet gezegd, dat was Adolf Hitler, op een geheim congres waar hij de grootste doodsmachine uit de geschiedenis besprak. Want hoe grof die vergelijking ook klinkt, het is geen 1934 en ik weet wél wat Levinas toen nog niet wist: Auschwitz was echt. Dát is de uiterste consequentie van dit denken: treinen, kampen, dood.

En toch wil ik geen tijd verspillen aan de vraag of Baudet een fascist is, of een nazi of hoe die types ook mogen heten. Het laat hoogstens zien wat ons te doen staat. En dat alles zit al het thema van deze avond: ontologie, een samentrekking van onto en logos, zijn en woord. Ontologie is de plek waar die twee ooit zijn gescheiden en daarmee ook de mens en de niet-mens, alleen om verbonden te worden door allerlei metafysisch gedoe en pratend bloed. En nu de mystieke roep van het bloed weer klinkt is niets urgenter dan dat serieus te nemen: elk mens is er één, even kostbaar als ieder ander.

Beeld: chris riebschlager via Flickr.



Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
Lees meer
het laatste
Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Hard//talk: De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

Als de antiracismedemonstranten die begin deze maand op de Dam stonden de schuld krijgen van een tweede coronagolf, is dat niet omdat ze een risico namen. Lees meer

 1

Hoe vang je activisme in beeld?

Hoe dun is de scheidslijn tussen een sterke boodschap en een kwalijke misser? Hoe luid moet je van je laten horen als witte illustrator, en vraag je geld voor het gebruik van een illustratie van George Floyd? Drie illustratoren gaan in gesprek. Lees meer

Ga weg met je loonoffer

Ga weg met je loonoffer

Nu is het tijd om de beroepsbabbelaars aan de kant te schuiven en het belang van werkers centraal te stellen, zegt FNV Jong-voorzitter Bas van Weegberg. Lees meer

Blijven opletten nu. Een essay over eenzaamheid.

Blijven opletten nu. Een essay over eenzaamheid.

Koen Schouwenburg leidt al lange tijd een eenzaam bestaan. Hij ziet wel mensen, maar wat betekent dat? Wanneer vind je ware verbondenheid en echt contact? Hij gaat te rade in de filosofie en de literatuur, en vindt in de liefde het antwoord. Maar om die liefde vast te kunnen houden, mogen we nooit berusten. Lees meer

Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis is een audiotour door je eigen huis, gemaakt van archiefmateriaal. Het is een tour en audio-essay ineen over zoeken, eenzaamheid, uitzicht, en het schone zien in dingen die eigenlijk achtergrondruis zijn geworden. Lees meer

Filmtrialoog: Swallow

Swallow

Vanuit huis bekeken onze redacteuren de film Swallow. Die bleek veel meer dan een thriller met een absurde premisse. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan