De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Een verschil van opvatting als ‘verraad’ betitelen gaat ten koste van de kwaliteit van het debat, vindt Daan Steinebach.
Martin Sommer, de wekelijkse plaaggeest van de progressieve Volkskrant-lezer, had zich afgelopen zaterdag eens verdiept in de toestand aan de academie. Het universitaire wereldbeeld – dat kennelijk bestaat – zou te gesloten zijn, te progressief, te links, te elitair, en vooral: te afwijzend tegenover de heilige graal, islamkritiek. Sommers citeert het al tot in den treure besproken interview met Ruud Koopmans door Wierd Duk in het AD, om aan te tonen dat kritische geluiden over de islam niet reçu zouden zijn binnen de academie. Ook vreest hij dat Ayaan Hirsi Ali (‘Ayaan’ voor Sommer), die ooit aan de UvA de openingsrede verzorgde van het academisch jaar, nu niet meer welkom zou zijn.
Nu zou ik over al deze dingen kunnen zeggen waarom ze niet kloppen, maar daar gaat het me niet om. Waar ik het over wil hebben is de laatste zin van zijn column: ‘De afwijzing door de intellectuele aristocratie ontgaat de grote meerderheid natuurlijk niet. Dat noemen we voedingsbodem voor populisme.’ Zo geeft Sommer op het laatste moment nog even een zwieper aan zijn eigen argumentatie, want er gebeurt in die laatste twee zinnetjes bijna evenveel als in de hele voorafgaande tekst.
Dat Sommer moslims gevaarlijk vindt, wordt zo handig verdoezeld. Plotseling hebben we maken met een aristocratie, die zich tegen het volk heeft gekeerd. Retorisch is het briljant: zeg aristocratie en de guillotine is in aanbouw. En zo hoef je het helemaal niet meer over de waarheid te hebben, nog zo theatraal door Sommer aangeroepen, maar gaat het over schuld en verraad. De waarheid interesseert Sommer namelijk helemaal niet, die kent hij allang en hij weet ook wie die verkondigt: Koopmans, Hirsi Ali, Duk.
Zo gaan discussies steeds vaker: afwijken van een bepaald standpunt is verraad aan het hogere. Islamkritiek niet accepteren is verraad aan de waarheid. Het Oekraïneverdrag steunen verraad aan de democratie. Vluchtelingen opvangen verraad aan het Volk. Kunst verraad aan de democratische smaak. Het is helemaal niet dat er voor al die standpunten geen argumenten te vinden zijn, want die zijn er zeker wel. Het is dat die niet gebruikt worden. Al die debatten worden namelijk verdraaid naar loyaliteitskwesties, waardoor het wordt: als je dit niet vindt, pleeg je verraad en wacht je de wraak van het populisme.
Daarmee lijdt Sommer precies aan wat hij zijn tegenstanders verwijt: intellectuele armoede. Als hij zo overtuigd is van zijn gelijk zou hij met argumenten moeten komen, wetende dat hij op inhoud kan winnen. In plaats daarvan komt hij met verdachtmakingen en beschuldigingen. Het doet je voor de kwaliteit van zijn argumenten het ergste vrezen.
Afbeelding afkomstig van Wikicommons.
