Janine Abbring begint het gesprek met de woorden: “Je bent de afgelopen paar jaren veelvuldig bekeken door andermans ogen, maar vanavond kies jij de beelden.” Dat zet meteen de toon, maar roept ook de vraag op: zal doorgewinterde diplomaat Sigrid Kaag, met haar altijd politiek correcte antwoorden, het achterste van haar tong laten zien, of toch vooral bij het diplomatieke blijven?
Ondanks dat ze ondertussen al vele jaren officieel diplomaat-af is, geeft ze momenteel les aan een Franse universiteit, is ze lid van een vredesraad voor Gaza en zit ze in de Raad van Secretarissen van een Australisch ijzermijnbouwbedrijf, geeft Kaag in het eerste uur van de aflevering antwoord op al Abbrings vragen alsof ze nog steeds tot de top van de VN behoort. Ze blijft aan de oppervlakte als het gaat om de huidige politieke wereldsituatie, en lijkt liever veilig te reflecteren op fragmenten van bijna 25 jaar geleden over de oorlog in Irak.
Abbring laat haar hierin veel haar gang gaan, en vraagt op kritische momenten niet door. Wanneer Kaag bijvoorbeeld onthult dat de Amerikanen haar tien jaar geleden hadden geopperd voor Secretaris-Generaal van de VN, weet Abbring haar hierover niet verder te krijgen dan een vage non-uitleg over dat “Nederland met andere dingen bezig was”.
Op de vraag of ze het niet moeilijk vond dat Nederland haar hier niet meer in heeft gesteund, zegt ze dat ze er niet om heeft gerouwd, want ze “leeft niet voor functies”. Kan iemand écht een CV als dat van Kaag vergaren zonder een bovenmatige dosis ambitie en strijdkracht, vraag ik me af, terwijl ik kijk hoe ze beleefd glimlacht na een fragment van een Wes Anderson film.
Volgens Kaag blijft haar levensloop vooral een aaneenschakeling van toevalligheden. Wanneer Abbring verbaasd is na de onthulling dat een 21-jarige Kaag Franse liedjes zong in de populairste nachtclub van Caïro in de jaren ‘80, en opmerkt dat ze wel heel dapper is, houdt Kaag voet bij stuk: “Ik deed het maar gewoon, het liep gewoon zo.”
Zal ze nog loskomen, vraag ik me tijdens het kijken van dit eerste uur af. En zal Abbring haar nog wat strenger aanpakken, écht doorvragen, en doorprikken wanneer ze weer eens ergens vriendelijk omheen praat?
Zuidwest-Azië* heeft duidelijk een belangrijke rol in haar leven: ze heeft er veel gewoond en gewerkt én heeft daar haar man ontmoet, een Palestijnse tandarts met wie ze vier kinderen heeft en al ruim dertig jaar samen is. Met liefde spreekt ze over Libanon en Egypte, maar met een specifiek soort strijdkracht spreekt ze over Palestina. Ze is er duidelijk over dat ze het liefst een tweestaten-oplossing ziet, en dat ze vindt dat de Palestijnen een eigen, vrij land verdienen. Maar ze ziet ook in dat dat steeds minder haalbaar lijkt. Hierbij wijst ze met een vinger naar de VN-lidstaten: zij moeten verantwoordelijkheid nemen en meer invloed uitoefenen. Hoe het voor haar voelt om een Palestijnse man en vier half-Palestijnse kinderen te hebben, komt in het gesprek niet aan bod, waardoor Kaag weer duidelijk haar geliefde politieke afstand kan behouden.
Het wordt toegestaan en zolang het wordt toegestaan, zal het gebeuren
Pas bij het fragment uit een documentaire over Jacinda Ardern (de Nieuw-Zeelandse premier die veelvuldig om haar vrouw-zijn werd aangevallen) gaat het over de veelvuldige misogyne kritiek op Kaag. Herinnerd aan de fakkels bij haar thuis en haar dochters die bij Collegetour vertelden bang te zijn dat hun moeder als de volgende Els Borst zou eindigen, zegt Kaag stellig dat ze niet in stilte wil lijden. Ze benoemt de schuldigen als daders, ook al betekent dat dat ze zichzelf ook als slachtoffer moet erkennen.
Ze is bewonderenswaardig wanneer ze Abbring recht aankijkt en spreekt over de omstanders, de Nederlanders die wegkeken toen ze werd weggepest uit de politiek. “Het wordt toegestaan en zolang het wordt toegestaan, zal het gebeuren.” Hier had ik het idee dat er even een stukje van een goed geconstrueerde sluier werd opgetild. Ik zag een vrouw die boos is, bozer misschien nog dan ze hier durfde te bekennen.
Uiteindelijk blijft het vooral een gesprek waarbij Kaag de regie te allen tijden vasthoudt, en ten overstaan van de kijkers laat zien waarom ze zo’n succesvolle diplomaat en politicus was. Alleen heel even, wanneer Abbring haar vraagt hoe ze na twee ontmoetingen met haar man al met hem trouwde, ontsnapt ze even aan haar keurige, ietwat rigide, imago. “Ik had het al gedroomd, voordat ik hem weer in Londen zou zien, dat ik als een ander mens terug zou komen”. Ook haar moeder en zus hebben voorspellende dromen, vertelt ze.
Abbring poogt nog één keer tot loslippigheid te komen, wanneer ze het gesprek eindigt door spontaan haar lege glas op tafel om te keren als impromptu glazen bol, waarin Kaag dan toch nog één maal, met behulp van haar zesde zintuig, mag kijken. Wat gaat ze in de toekomst nog doen? Het werkt niet, Sigrid Kaag doet de poging af met een glimlach en een politiek correct antwoord.
* De term ‘Midden-Oosten’ is eurocentrisch van oorsprong; Zuidwest-Azië beschrijft de regio geografisch zonder Europa als uitgangspunt te nemen.
Juul Kruse is chef Essay en Opinie bij Hard//Hoofd en schrijft soms ook.
Jeltje de Koning (zij/haar) is een illustrator uit Utrecht. Ze geeft kleur en vorm aan ons gevoelsleven, hoe we liefhebben, lachen, huilen, vieren, rouwen, stilstaan, reflecteren en weer doorgaan. Gevoel, emotie en contact met elkaar, onszelf en alles wat je ooit geweest bent staat centraal. Wat zie je als je verder kan kijken dan dat er op het eerste ogenblik zichtbaar is?
