Tienerhype 'The Hunger Games' als maatschappijkritisch manifest." /> Tienerhype 'The Hunger Games' als maatschappijkritisch manifest." />
Asset 14

De sussende werking van tienerbloed

In 'The Hunger Games' moeten uitverkoren tieners ten koste van elkaar zien te overleven. Ondertussen laat de massa zich vermaken met het schouwspel, en als bioscoopbezoeker kijk je gefascineerd mee. Emy liet zich de nieuwste tienerhit ondergaan en zag, achter het overdadige Hollywoodsentiment, een vurig betoog tegen onze maatschappij waarin oorlogen 'echter dan echt' zijn en publieke figuren het ene moment worden bejubeld en het andere verslonden.

Kat en muis

"Winning means fame and fortune. Losing means certain death. The Hunger Games have begun." Het is de nieuwste rage in young adult fiction sinds Harry Potter het onbenoembare kwaad versloeg en vriendelijke vampier Edward zijn meisje bezwangerde in Twilight. Net als die eerdere tienerboeken zal Suzanne Collins’ The Hunger Games trilogy pas echt een wereldwijd publiek bereiken nu de eerste film uit is. Ik had een maand geleden in elk geval nog nooit van The Hunger Games gehoord. En toen ik ervan hoorde, klonk het als de Amerikaanse variant van de Japanse cultfilm Battle Royale. Ook hier moesten van de buitenwereld afgezonderde tieners elkaar vermoorden, maar in een Amerikaanse film zou dat vast gepaard gaan met meer tranen, meer uitleg en meer aanzwellende violen.

Inderdaad, Battle Royale wint het van The Hunger Games in liters bloed, en The Hunger Games in liters tranen. Maar er is een crucialer verschil: in de verhaalwereld van Amerika’s nieuwste tienerhype is er sprake van een publiek, bij Battle Royale niet. Terwijl in beide boekverfilmingen pubers worden geselecteerd om tegen elkaar te vechten tot de dood erop volgt, doen de Japanse scholieren dat zonder dat de rest van het land meekijkt, terwijl het kat-en-muisspel in The Hunger Games een nationaal uitgezonden tv-show is, compleet met presentator, jury, sponsors en een Olympische openingsceremonie. En als bioscoopbezoekers kijk je hoe die anderen toekijken. Dat maakt van The Hunger Games de meest perverse kijkervaring.


Liefde als overlevingstactiek

Schrijfster Suzanne Collins lijkt ons doelbewust te willen verontrusten. Ze raakte geïnspireerd toen ze vermoeid zat te zappen tussen een reality show en oorlogsbeelden. De vermenging daarvan, plus de mythe van de Minotaurus, aan wie jaarlijks 14 Atheense maagden werden gevoerd, vormt de kern van het verhaal. In die vermenging kan The Hunger Games worden begrepen als een uitwerking van de gedachte achter Baudrillards stelling "The Gulf War did not take place". Bij die oorlog werd voor het eerst live vanaf de frontlinie gerapporteerd door CNN, alsof de kijker er zelf bij was. Voor de Franse filosoof maakte dat van die oorlog een ‘simulacrum’, een kopie zonder origineel. De golfoorlog zou voor eeuwig verscholen blijven achter het geperverteerde beeld dat de media ervan maakten. Wie CNN keek dacht te weten wat er in Koeweit gebeurde, maar kreeg een zorgvuldig geconstrueerd verhaal te zien: wel de stoere beelden van wapens en vuurgevechten, niet die van de opengereten burgerslachtoffers. Echter dan echt.

Zo is het ook in de The Hunger Games. Het bos waar de 24 deelnemers in gedropt worden, is afgeschermd door een onzichtbare koepel en wordt vanuit de hoofdstad van een dictatoriaal regime via computers bestuurd en gemanipuleerd. Is het niet spannend genoeg, dan grijpen ze in de regiekamer in. Ondertussen word je als bioscoopbezoeker uitgenodigd mee te leven met hoofdpersonage Katniss, type jonge-versie-van-Angelina-Jolie. Ze kan jagen, in bomen klimmen en is niet te beroerd zich voor een ander op te offeren, maar heeft beduidend meer moeite met glimlachen. Vanaf het begin krijgen zij en Peeta, een uit hetzelfde gebied afkomstige jongen, van hun mentor (gespeeld door Woody Harrelson) te horen dat het erom gaat goed over te komen op het publiek. De juiste kleding (verzorgd door stylist Lenny Kravitz) en het geven van de juiste antwoorden: het speelt allemaal mee bij het winnen van de sympathie. Om daarvan gegarandeerd te zijn, zouden de twee verliefd op elkaar moeten worden. Dan kunnen ze sponsors krijgen die hen cadeaus sturen, cadeaus die noodzakelijk zijn om te overleven. Maar het moet wel overtuigend zijn: als Katniss een gewonde Peeta voorzichtig kust in de hoop daarmee een helend zalfje voor hem te krijgen, krijgen ze een kop soep van de sponsors, begeleid door een briefje: ‘Noem je dat een kus?’

Op dat moment word je als kijker op je nummer gezet, omdat jouw verwachtingen samenvallen met die van het publiek in de film: een liefdesverhaal tussen die twee gedoemde lotgenoten is precies waarop je zat te hopen. Je was het vriendje dat Katniss thuis had zitten alweer vergeten. En dat hij zei, voordat de uitverkorenen bekend waren: als we dit jaar nou eens massaal niet kijken… zonder ons zijn er geen Spelen. Waarop Katniss antwoordde dat de mensen altijd zullen blijven kijken.

Katniss en Peeta hurken neer bij de even daarvoor gesneuvelde Foxface.

Leentjebuur bij de Romeinen

Daar zit je dan. Het bioscoopkaartje kocht je vanwege de belofte op moordende tieners en nu krijg je Collins’ nauwverholen maatschappijkritiek er ongevraagd bij geserveerd. En het gaat nog verder: terwijl de geveinsde liefde het leven redt van Katniss en Peeta in dit eerste deel van de trilogie, smoort het ook een opstand tegen het dictatoriale regime in de kiem. Dat is uiteindelijk het hele doel van de Spelen, het volk eronder houden door het te vermaken. Niet voor niets heeft Collins haar fictieve land ‘Panem’ gedoopt, naar de Romeinse term panem et circenses. Gedurende de film wordt constant de associatie opgeroepen tussen ‘honger’ en ‘roem’ en wordt benadrukt hoe dat laatste in dienst staat van die 'brood en spelen'-tactiek. In het grootste deel van het land zijn bezittingen en voedsel schaars, terwijl de decadente bevolking van de hoofdstad (het Capitool) modieus gekleed gaat en copieus dineert. De Spelen zijn een bliksemafleider van werkelijke problemen. Wie ze wint zal nooit meer honger lijden en is voortaan een bekend gezicht, maar de prijs hiervoor is hoog.

Ook de fysiek verzadigde inwoners van het Capitool worden door de Spelen verder in slaap gesust. Zij verlangen naar het soort roem dat die jonge gladiatoren ten deel valt en overspoelen de deelnemers met verrukte felicitaties. Tegelijkertijd willen ze bloed zien. Die dubbelzinnige houding van de hoofdstedelingen is een uitvergroting van onze celebrity cultus, waarbij beroemdheden (van muzikanten tot politici) de ene week ‘hot’ zijn en de volgende week verscheurd worden door een meedogenloze menigte. Omdat ze dik zijn geworden, of op een lelijke manier dronken, of kaal. Omdat ze niet uit hun woorden komen, of domweg zijn gaan vervelen. De boodschap van Collins lijkt duidelijk: de Minotaurus, dat monster dat voortdurend gevoed moet worden met jong bloed, dat zijn wij. Dit verslinden wordt aangemoedigd omdat eraan wordt verdiend en het ons rustig houdt, doordat het een mentale honger, een potentieel gevaarlijke onrust stilt.

The Hunger Games doet denken aan Battle Royale, en aan parodieën op reality tv, onethische spelprogramma’s en de algehele hyperrealiteit waarin we leven, van The Truman Show tot Quiz. Ze maken ons bewust van het gemak waarmee we worden afgeleid van ons eigen leven, en van de werkelijkheid die nog ergens achter het simulacrum, het 'echter dan echt', schuilgaat. Maar deze film gaat een stap verder, zowel door de kijker te confronteren met zijn medeplichtigheid als door de toevoeging van een expliciet politieke dimensie. Gecamoufleerd door een gladde productie toont hij hoe media manipuleren en spoort hij een miljoenenpubliek aan tot rebellie. In die schijnbare tegenstrijdigheid zit de perversie van The Hunger Games. "Zonder ons zijn er geen Spelen."

--

Dit een gastbijdrage van Emy Koopman (Groningen, 1985). Ze studeerde Literatuurwetenschappen en Klinische psychologie en was chef eindredactie voor Vooys. Eerder schreef ze voor hard//hoofd onder andere over Jennifer Egans 'Look at me' en de blik van de Ander.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 33

Leg je oor te luister

Deze week worden onze redacteurs blij van leuke of juist gesprekken, Harry Potter door een nieuwe lens en de handen van een pianist. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

Komt een gangster bij de dokter

Komt een gangster bij de dokter

Nu ze zelf psycholoog is, kijkt Marthe van Bronkhorst heel anders naar een van haar favoriete series. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan