De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag.
Een appje op WhatsApp, een melding van Facebook en een like op Instagram. Tussendoor check je het nieuws op je Volkskrant-app en klik je door op de advertentie die je daar ziet. Smartphones brengen veel moois: je onderhoudt contacten met dierbare mensen die ver weg zitten, volgt het nieuws wereldwijd, hoeft nooit te zoeken naar de weg dankzij Google Maps en je weet precies wanneer het stopt met regenen zodat je droog op je afspraak aankomt. Maar de smartphone heeft ook een groot nadeel: zonder dat je het doorhebt ben je zo uren met dit apparaat bezig. Hoe vaak ik zelf wel niet zei dat ik te veel op mijn smartphone kijk. Mijn excuus was dat ik eraan verslaafd was; ik kon er niks aan doen. Maar is dit wel zo? Of is het zeggen dat je verslaafd bent aan je smartphone een soort zelfvernietigende drogreden?
Tot voor kort besefte ik niet hoe schadelijk het is om steeds te herhalen dat ik verslaafd ben aan mijn mobiele telefoon. We maken overmatig veel gebruik van onze smartphones, maar we maken het onszelf te makkelijk als we dat wijten aan een verslaving. We doen alsof we machteloos zijn en niet van onze smartphone af kunnen blijven. Alsof smartphones totale controle hebben over de mens. Ik geloof dat we onze vrije wil onderschatten en te snel toegeven aan het idee dat de smartphone ons in een soort hypnose heeft gebracht (ik denk aan Black Mirror-achtige taferelen). Eentje waar wij niet uit kunnen komen en waar wij het slachtoffer zijn. Terwijl we denken dat we onder bedwang worden gehouden, is juist het valse idee van een verslaving de boosdoener. En als we die valse verklaring maar vaak genoeg herhalen, gaan we het zelf ook geloven.
Het woord verslaving is aan inflatie onderhevig. De betekenis van het woord verslaving is volgens Van Dale: ‘het verschijnsel dat iemand het gebruik van iets dat (op den duur) schadelijk voor hem is niet meer kan laten’ en van het woord verslaafd: ‘de slaaf zijnde van, geheel overgegeven (aan …)’. Dit houdt dus in dat een verslaving een dwangmatige afhankelijkheid is die de getroffen persoon schaadt. Het is gedrag dat de persoon heel moeilijk kan stoppen, zelfs wanneer iemand dat wil. Verslaving is niet enkel iets heel leuk vinden of iets te veel gebruiken, verslaving is een pathologie.
We labelen gedrag dat we niet leuk vinden, gedrag waar we ons misschien voor schamen of gedrag dat we niet volledig begrijpen al snel als een verslaving. Het lijkt mij ondenkbaar dat de hele samenleving verslaafd is. Toch herhalen we voortdurend dat we dat wel zijn. Dit doen wij om ons zelfbeeld niet te beschadigen, onszelf te ontzien en ons eigen aandeel in ons telefoongebruik te bagatelliseren. Kort gezegd: we zijn te lui. Het is makkelijker om de schuld te leggen bij grote techbedrijven (die hier ook een aandeel in hebben), terwijl je zelf weinig tot niets onderneemt om je gedrag te veranderen. Het is ook makkelijker om te zeggen dat je de hele dag met je smartphone bezig was door je verslaving, dan toegeven dat je geen moeite deed om naar buiten te gaan en je vrienden te zien. We zijn niet collectief verslaafd aan onze telefoons. Vind je dat je te veel gebruik maakt van je mobiel? Doe dat dan minder.
