De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Daan Steinebach heeft niet zoveel op met mensen die totaaloplossingen prediken om de wereld te redden.
Gisteren schreef Rutger Bregman een reactie op de gebeurtenissen van de afgelopen dagen, Nice en Turkije, maar zoals bij Bregman wel vaker het geval is ging het eigenlijk over 'alle grote vraagstukken van onze tijd’. De ‘Correspondent Vooruitgang’ laat zich in het stuk goed in de kaarten kijken. We moeten niet zoeken naar de verklaring voor wat er gebeurt, maar naar ‘verklaringen die hoop bieden, die aanknopingspunten bieden om zélf iets te veranderen’. Met andere woorden: politiek gaat voor.
We moeten niet kijken naar de individuen die onschuldige mensenlevens nemen en verwoesten, maar ‘naar de context’. Want de context, daar valt wat aan te doen, aldus Bregman. We moeten niet kijken naar de radicale Islam, maar naar de ‘racistische wereld’ waarin moslims opgroeien; niet naar de fundamentalisten, maar naar het falende onderwijssysteem. Want, zegt Bregman: ‘Ongelijkheid kun je verminderen, het onderwijs kun je verbeteren.’
Met andere woorden: donder op met je waarheid, met je verklaringen en je verantwoordelijkheid-voor-je-eigen-daden. Dat leidt maar af van de oplossingen. Oplossingen die Bregman natuurlijk allang klaar heeft. Zoals die andere schrijver met grote oplossingen ooit poëtisch schreef: ‘De filosofen hebben de wereld slechts verschillend geïnterpreteerd; het komt erop aan haar te veranderen.’
Ik heb helemaal niks tegen oplossingen – zeker niet van iemand als Bregman, iemand met (denk ik) ongeveer dezelfde politieke kleur als ik. Wel heb ik iets tegen de manier waarop hij het presenteert als oplossingen voor alles. Oplossingen die niet gehinderd worden door ongemakkelijke waarheden. Waarheden zoals het feit dat ongelijkheid eerst en vooral het gevolg is van het feit dat ieder ‘mens is zoals hij is: uniek, individueel en onveranderbaar’ (Hannah Arendt). Dat een ‘racistische wereld’ bij lange na niet verklaart waarom jonge mensen zich bekeren tot een gewelddadige ideologie en onschuldige mensen vermoorden.
Maar bovenal de waarheid dat de wereld in de eerste plaats bestaat uit individuen: mensen met eigen dromen en ideeën, mensen die in de eerste plaats alleen aan zichzelf toebehoren en niet aan een collectief – politiek of etnisch of religieus of ideologisch of wat dan ook. Want elk betoog dat daar niet mee begint eindigt meestal met de vaststelling dat die individuen plaats moeten maken voor een of ander collectief dat de problemen van de wereld wel even oplost. Om vervolgens te constateren dat mensen niet meewerken en met de volgende oplossing-voor-alles te komen, die weer iets verder gaat.
Nogmaals: niets tegen oplossingen. Maar liever dan dat heb ik het leven, de mensen, de waarheid en de vrijheid. Liever Oriana Fallaci dan Rutger Bregman: liever journalisten die de waarheid vertellen ongeacht de gevolgen, dan constructieve burgers die niet uit hun droomwereld willen worden gewekt. Die laatsten zijn namelijk geen journalisten, maar politici zonder partij, dogmatici zonder kerk.
Foto via Flickr.
