Asset 14

Stop het koketteren met Berlijn!

In Re: kijkt Hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Daan Steinebach doet in Amsterdam twee kleine observaties over Berlijn.

Pas bezocht in filmhuis Kriterion: A German Youth van Jean-Gabriel Périot, over de Baader-Meinhof-groep die in de jaren zeventig terreuraanslagen pleegde in West-Duitsland. De zaal was afgeladen – de geschiedenis trekt en vooral de Duitse. Toen ik de bioscoop uit kwam stond daar een groepje studenten opgewonden te praten. Ze wilden naar Berlijn. ‘We kunnen vast het busje van mijn vader lenen, daar passen we allemaal in’, zei een meisje.

Daarna hoorde ik iets wat ik de laatste tijd vaker hoorde: ‘De Wibautstraat is zo gaaf, net een klein stukje Berlijn!’
Berlijn, Berlijn: het lijkt in Amsterdam de themamuziek van deze tijd te zijn. Een stad waar de geschiedenis zich voortdurend aan je opdringt, loodzwaar en vaak vermengd met de ondraaglijke lichtheid van de moderne stad. Daar is het allemaal gebeurd, die afgrijselijke sequentie van gebeurtenissen: een wereldoorlog, de val van een keizerrijk, hyperinflatie, de brand in de Reichstag, boekverbranding, nog een wereldoorlog, dit keer met totale verwoesting tot gevolg, wederopbouw op ideologische gronden, de bouw van de Muur, de val ervan, de hereniging en wat volgde – het heden.

Aan het begin van dat alles was Berlijn, een eeuw geleden, al een beetje een rovershol: na de Eerste Wereldoorlog was half Europa op de vlucht, met Berlijn als groot verzamelpunt. Vluchtelingen uit de gevallen rijken, heel veel berooide, verbitterde veteranen en regelrecht gespuis verzamelde zich daar, op zoek naar een beetje toekomst of toch in ieder geval iets te drinken en te neuken. Daarop volgden intellectuelen, schrijvers en kunstenaars, op hun beurt weer op zoek naar inspiratie in deze kolkende massa. Wie in het Berlijn van die jaren op z’n dertiende nog niet ontmaagd was (al dan niet voor geld), stond naar het schijnt als preuts te boek.

Was het zaad van wat komen ging toen al in de Berlijnse aarde gezaaid? Niemand weet het, net zomin als iemand weet wat er nog van over is. De geschiedenis is voorbij en tegelijkertijd is ze er voortdurend, als een eeuwige echo.
Op satellietfoto’s van nachtelijk Berlijn kun je aan de kleur van de verlichting de grens tussen Oost en West nog zien – neonwit in West, gloeilampgelig in Oost (waarschijnlijk nog van VEB NARVA, het Volkseigener Betrieb dat lampen maakte in de DDR). Aan de zuidkant, net iets links van het midden, is een zwarte vlek te zien: de oude, verlaten luchthaven Tempelhoff. Ooit vlogen Amerikaanse vliegtuigen daar af en aan met voedsel voor uitgehongerd en ommuurd West-Berlijn.

Nu is Tempelhoff gesloten en lijkt vooral dienst te doen als decor voor vakantiekiekjes. Berlijn is in, hip, happening. Ongetwijfeld heeft dat in de eerste plaats te maken met de feestjes, de biertjes en het feit dat iedereen er naartoe gaat. Maar het lijkt ook te maken te hebben met die loodzware geschiedenis – vandaar die selfies op Tempelhoff, de fascinatie met de RAF en de Wibautstraat.

Er stinkt alleen iets aan. De studenten die na A German Youth naar Berlijn wilden, voelden zich duidelijk aangetrokken door de film. Maar de RAF was actief in West-Duitsland – niet in Berlijn (dat was door de geallieerde bezetting zelfs een ander land. Flauw detail misschien, maar dit soort details bepaalden mensenlevens. Wie aan de verkeerde kant van de grens terechtkwam had niks aan het busje van papa.

En de Wibautstraat, hippe rafelrand van Amsterdam. Nou ja rafels: gewoon bestuurders en speculanten die rijk dachten te worden met al dat beton. Het zou het walhalla van de Nederlandse pers worden, de Volkskrant, het Parool en Trouw betrokken er kantoren, om ze vervolgens weer leeg achter te laten. Nooit gebombardeerd of kapotgeschoten. Dom, enigszins schandalig en lelijk detonerend met de rest van Amsterdam, maar niet ‘net als Berlijn’.

Voor wie het beleefd heeft was de recente geschiedenis van Duitsland geen goed verhaal maar een nachtmerrie, traumatisch en loodzwaar. Ga naar Berlijn, maar laat de geschiedenis aan de Duitsers. Want koketteren met andermans trauma, dat is niet bepaald chic.

Foto via Flickr

   
Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer

Als het spuug ons aan de lippen staat 1

Als het spuug ons aan de lippen staat

Kun je bang worden van het water bij de Lauwersdijk dat ieder jaar een páár milimeter stijgt? Filosoof Tjesse Riemersma schrijft over nonchalance, paniek en of het mogelijk is om goed bang te zijn in tijden van klimaatverandering. Lees meer

Nieuws in beeld: De schone schijn van shein

Je nieuw bloesje heeft een louche verleden

Achter het succes van retailapp Shein zou 'moderne slavernij' schuilgaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Genoeg van het ongenoegen

Genoeg van het ongenoegen

Slopen, slopen, slopen - volgden de relzoekers van vorige maand niet gewoon het voorbeeld van de regering? Lees meer

Fenomenologie van de moshpit

Fenomenologie van de moshpit

Wat is de aantrekkingskracht van de moshpit? Volgens Wout Nordbeck, essayprijswinnaar van Wijsgerig Festival DRIFT, kan enkel de fenomenologie ons helpen deze vraag te beantwoorden. Lees meer

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Geweld kent vele vormen: uit je huis gedreven worden, een politieknuppel op je kaak krijgen, en een beschaafd gesprek moeten houden met de mensen die je huizen slopen en je zojuist tegen de grond werkten. Al deze vormen passeerden de revue tijdens de Woonopstand. Lees meer

Daten en rouw

Daten als de dood nog naklinkt

Rouw laat geen enkel deel van het leven onberoerd, merkt Babet te Winkel na het overlijden van haar moeder. In dit persoonlijke essay onderzoekt ze de relatie tussen daten en de dood. Lees meer

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Van de Nederlanders met autisme krijgt ongeveer de helft ooit medicijnen voorgeschreven, maar veel opties zijn daar niet in. Lees meer

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Max Urai heeft in zijn jonge jaren veel voorbeelden gehad van mannelijkheden die niet draaien om auto's herkennen en gewichtheffen. Toch merkt hij nu dat een mens zich maar tot zoverre kan pushen om anders te worden dan hij/zij/hen is. Lees meer

Nieuws in beeld: 17

Gevaccineerde Big Bird vogelvrij voor conservatieve Amerikanen

Big Bird kreeg een vaccin en nu zijn conservatieve Amerikanen boos. Lees meer

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Dyslexie is alleen een handicap omdat we het belang van foutloos Nederlands overschatten. In ons professionele en persoonlijke leven zou spelling niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry, zelf dyslectisch. Lees meer

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

De millennial beweegt zich in een wereld vol problemen, waar niets zeker lijkt te zijn. Waarom blijven zoeken naar vaste betekenis, vraagt Aisha Mansaray zich af. Kunnen we niet beter een vrolijk soort nihilisme omarmen? Lees meer