Asset 14

Stop het koketteren met Berlijn!

In Re: kijkt Hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Daan Steinebach doet in Amsterdam twee kleine observaties over Berlijn.

Pas bezocht in filmhuis Kriterion: A German Youth van Jean-Gabriel Périot, over de Baader-Meinhof-groep die in de jaren zeventig terreuraanslagen pleegde in West-Duitsland. De zaal was afgeladen – de geschiedenis trekt en vooral de Duitse. Toen ik de bioscoop uit kwam stond daar een groepje studenten opgewonden te praten. Ze wilden naar Berlijn. ‘We kunnen vast het busje van mijn vader lenen, daar passen we allemaal in’, zei een meisje.

Daarna hoorde ik iets wat ik de laatste tijd vaker hoorde: ‘De Wibautstraat is zo gaaf, net een klein stukje Berlijn!’
Berlijn, Berlijn: het lijkt in Amsterdam de themamuziek van deze tijd te zijn. Een stad waar de geschiedenis zich voortdurend aan je opdringt, loodzwaar en vaak vermengd met de ondraaglijke lichtheid van de moderne stad. Daar is het allemaal gebeurd, die afgrijselijke sequentie van gebeurtenissen: een wereldoorlog, de val van een keizerrijk, hyperinflatie, de brand in de Reichstag, boekverbranding, nog een wereldoorlog, dit keer met totale verwoesting tot gevolg, wederopbouw op ideologische gronden, de bouw van de Muur, de val ervan, de hereniging en wat volgde – het heden.

Aan het begin van dat alles was Berlijn, een eeuw geleden, al een beetje een rovershol: na de Eerste Wereldoorlog was half Europa op de vlucht, met Berlijn als groot verzamelpunt. Vluchtelingen uit de gevallen rijken, heel veel berooide, verbitterde veteranen en regelrecht gespuis verzamelde zich daar, op zoek naar een beetje toekomst of toch in ieder geval iets te drinken en te neuken. Daarop volgden intellectuelen, schrijvers en kunstenaars, op hun beurt weer op zoek naar inspiratie in deze kolkende massa. Wie in het Berlijn van die jaren op z’n dertiende nog niet ontmaagd was (al dan niet voor geld), stond naar het schijnt als preuts te boek.

Was het zaad van wat komen ging toen al in de Berlijnse aarde gezaaid? Niemand weet het, net zomin als iemand weet wat er nog van over is. De geschiedenis is voorbij en tegelijkertijd is ze er voortdurend, als een eeuwige echo.
Op satellietfoto’s van nachtelijk Berlijn kun je aan de kleur van de verlichting de grens tussen Oost en West nog zien – neonwit in West, gloeilampgelig in Oost (waarschijnlijk nog van VEB NARVA, het Volkseigener Betrieb dat lampen maakte in de DDR). Aan de zuidkant, net iets links van het midden, is een zwarte vlek te zien: de oude, verlaten luchthaven Tempelhoff. Ooit vlogen Amerikaanse vliegtuigen daar af en aan met voedsel voor uitgehongerd en ommuurd West-Berlijn.

Nu is Tempelhoff gesloten en lijkt vooral dienst te doen als decor voor vakantiekiekjes. Berlijn is in, hip, happening. Ongetwijfeld heeft dat in de eerste plaats te maken met de feestjes, de biertjes en het feit dat iedereen er naartoe gaat. Maar het lijkt ook te maken te hebben met die loodzware geschiedenis – vandaar die selfies op Tempelhoff, de fascinatie met de RAF en de Wibautstraat.

Er stinkt alleen iets aan. De studenten die na A German Youth naar Berlijn wilden, voelden zich duidelijk aangetrokken door de film. Maar de RAF was actief in West-Duitsland – niet in Berlijn (dat was door de geallieerde bezetting zelfs een ander land. Flauw detail misschien, maar dit soort details bepaalden mensenlevens. Wie aan de verkeerde kant van de grens terechtkwam had niks aan het busje van papa.

En de Wibautstraat, hippe rafelrand van Amsterdam. Nou ja rafels: gewoon bestuurders en speculanten die rijk dachten te worden met al dat beton. Het zou het walhalla van de Nederlandse pers worden, de Volkskrant, het Parool en Trouw betrokken er kantoren, om ze vervolgens weer leeg achter te laten. Nooit gebombardeerd of kapotgeschoten. Dom, enigszins schandalig en lelijk detonerend met de rest van Amsterdam, maar niet ‘net als Berlijn’.

Voor wie het beleefd heeft was de recente geschiedenis van Duitsland geen goed verhaal maar een nachtmerrie, traumatisch en loodzwaar. Ga naar Berlijn, maar laat de geschiedenis aan de Duitsers. Want koketteren met andermans trauma, dat is niet bepaald chic.

Foto via Flickr

   
Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
Lees meer
het laatste
Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Hard//talk: De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

Als de antiracismedemonstranten die begin deze maand op de Dam stonden de schuld krijgen van een tweede coronagolf, is dat niet omdat ze een risico namen. Lees meer

 1

Hoe vang je activisme in beeld?

Hoe dun is de scheidslijn tussen een sterke boodschap en een kwalijke misser? Hoe luid moet je van je laten horen als witte illustrator, en vraag je geld voor het gebruik van een illustratie van George Floyd? Drie illustratoren gaan in gesprek. Lees meer

Ga weg met je loonoffer

Ga weg met je loonoffer

Nu is het tijd om de beroepsbabbelaars aan de kant te schuiven en het belang van werkers centraal te stellen, zegt FNV Jong-voorzitter Bas van Weegberg. Lees meer

Blijven opletten nu. Een essay over eenzaamheid.

Blijven opletten nu. Een essay over eenzaamheid.

Koen Schouwenburg leidt al lange tijd een eenzaam bestaan. Hij ziet wel mensen, maar wat betekent dat? Wanneer vind je ware verbondenheid en echt contact? Hij gaat te rade in de filosofie en de literatuur, en vindt in de liefde het antwoord. Maar om die liefde vast te kunnen houden, mogen we nooit berusten. Lees meer

Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis is een audiotour door je eigen huis, gemaakt van archiefmateriaal. Het is een tour en audio-essay ineen over zoeken, eenzaamheid, uitzicht, en het schone zien in dingen die eigenlijk achtergrondruis zijn geworden. Lees meer

Filmtrialoog: Swallow

Swallow

Vanuit huis bekeken onze redacteuren de film Swallow. Die bleek veel meer dan een thriller met een absurde premisse. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan