Asset 14

Nederland door een Vlaamse voorruit

Op zoek naar de verschillen tussen Nederland en België, stapte Roos in een bus vol Vlamingen voor een rondreis door Nederland. Schrijver Louis Paul Boon deed het immers 65 jaar geleden ook. Het werd een dag met angstaanjagende architectuur, wellustige literatuur en Vlaamse friet.

Nederland ken ik nauwelijks, laat staan België, besloot ik eerder. Het verhaal over de verschillen tussen Nederland en België dat ik had geprobeerd te schrijven eindigde met veel vragen. Is Nederland, zoals essayist Marc Reugebrink een week eerder in de Groene Amsterdammer stelde, nog altijd het grote voorbeeld voor de Belgen? Hebben Belgen een minderwaardigheidscomplex, en zijn Nederlanders arrogant? Na wat lezen en rondvragen voelde ik er nog maar weinig voor te beschrijven wat dan “typisch” Belgisch of Nederlands zou zijn. Wat heb ik als Amsterdammer die toevallig naar Antwerpen is verhuisd daar nog aan toe te voegen? En belangrijker, wat schieten we ermee op?

Met die vragen in mijn achterhoofd stapte ik twee dagen later met zo’n veertig Vlamingen in een bus voor een rondreis door Nederland. Dit in navolging van de reis die de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon in 1946 maakte. Ook hij vroeg zich als beginnnend schrijver af of we op de verschillen moeten letten wanneer we een ander land bezoeken, of dat we "de dingen [moeten] zoeken die ons verenigen?”. In een aantal dagen reed Boon van Limburg naar Friesland naar Den Haag. In eerste instantie om verslag te doen van de wederopbouw, maar dat was lang niet altijd wat Boon interesseerde. Zijn reportage, Holland door de vóór-ruit van een autobus heen, is een sympathiek verhaal over het opkrabbelende Nederland. Het zit vol verbazing over bloembakken op de vensterbank, een Hollandse achternaam als Naaktgeboren, de eigenaardige winkels in Amsterdam, en zijn opvallende medereizigers.

Schoolreisjesgevoel

We doen het 65 jaar later nog eens dunnetjes over op twee afzonderlijke dagen. Rutger, de zelfverklaarde “Boon-onwetende onnozeling”, deed al verslag van de eerste dag, en schrok van het fanatisme van zijn medereizigers en hun verontwaardigde blikken toen hij bekende Boon nooit gelezen te hebben. Mijn kennis van Boons werk beperkte zich tot een fragment van een toneelvoorstelling van zijn roman Vergeten Straat, en de eerste pagina van Kapellekesbaan die ik een week eerder om vier uur ‘s nachts in mijn handen geduwd kreeg.

Zijn Holland-reportage had ik in mijn jaszak. Maar ik kwam niet alleen voor Boon. Ik vroeg me vooral ook af hoe Nederland er uit ziet door de voorruit van een Vlaamse autobus. Welk Nederland zag Boon en welk Nederland zien wij nu? Hoe anders is dat dan België? En wie stappen er op een gure zondagochtend in Antwerpen-Berchem op die bus om dat Nederland te zien?

Om met dat laatste te beginnen: veel 50-plussers, Boon-fanaten, maar ook Nederland-liefhebbers (sommigen plakken er nog een paar dagen Amsterdam aan vast) en een groepje literatuurstudenten die meegaan voor het 'schoolreisjesgevoel, in zo’n bus met microfoon'. Door de microfoon wordt voorgelezen uit Boons reportage, en al bij de eerste zin wordt duidelijk dat Boon een heel ander Nederland zag dan wij vandaag. De 'muur van formulieren' die de twee landen van elkaar scheidde is vervangen door een blauw verkeersbord; het verwoeste centrum van Rotterdam door de indrukwekkende skyline die mij nog altijd onnederlands aandoet.

“In Antwerpen zouden we toch eigenlijk ook zo’n brug moeten hebben,” verzucht iemand achter me wanneer we langs de Willemsbrug rijden. Wanneer Thomas, onze rondleider in gele regenjas, vertelt over de naoorlogse architectuur lijken de meesten toch opgelucht dat Antwerpen dit soort modernistische hoogstandjes niet kent. Ondertussen vraag ik onder mijn reisgenoten verder naar Nederland als voorbeeld voor de Belgen. “We vinden Nederland leuk hoor, we komen graag in Rotterdam en Amsterdam,” zeggen de literatuurstudenten, “maar Nederlanders moeten niet denken dat we bij Nederland willen horen.” Ook voor Filip, de vriendelijke, goedgeklede jongen naast wie ik in de bus was gaan zitten, is Nederland geen voorbeeldland. Er zijn leuke steden en interessante opleidingen, maar daar blijft het wel bij. “Als ik eerlijk ben, associeer ik Nederland vooral met de Febo.”

Grote Fan

Op de tweede verdieping van een uit de kluiten gewassen bruin café in Den Haag is een debat georganiseerd over Boon en zijn Nederlandse collega W.F. Hermans. Aan mijn tafel zit een Grote Fan (in toewijding en postuur). Een boek van Boon, notitieblok en scherp geslepen potlood liggen al klaar als een vlotte jongen onze bestellingen komt opnemen. “Oei, alleen maar Brand of Heineken? Doe dan maar 'ne koffie.” Ik kijk om met een blik van plaatsvervangende schaamte, me verexcuserend voor de karige bierkwaliteit. Terwijl er door de uitgevers vooral wordt gesproken over verkoopcijfers, oplages en de weinige belangstelling voor Boon in Nederland, knikt de Grote Fan me even later vrolijk toe vanachter een tripel.

Nadien hoor ik een man mompelen, precies luid genoeg zodat ik hem kan horen: “Wat een onzin eigenlijk, een gesprek over hoeveel Boon in Nederland wordt gelezen”. De man met de pet komt uit West-Vlaanderen, maar woonde 43 jaar in Nederland en steekt van wal. “De verschillen tussen Nederland en België zijn zo vaak overdreven. Weet je wat het is? België heeft de afscheiding met Nederland moeten legitimeren en de verschillen veel groter gemaakt. Het beeld van ‘de protestantse Nederlander’ bijvoorbeeld, terwijl er heel veel katholieken in Nederland wonen!” Hij gaat nog even door en pleit voor meer reizen tussen Nederland en België, want dat is de enige manier waarop die verschillen en clichés gedicht kunnen worden. “Schrijft ge dat op?”

Het is donker en druk als we aankomen in Amsterdam, “een levend Brugge” zoals Boon het noemde, waar “de auto’s, de trams, de fietsers, hoog en recht achter hun stuur door elkander wriemelen”. Maar in plaats van dat we de stad bekijken, stomen we direct door naar de Brakke Grond, de veilige haven waar we ons kunnen laven aan Vlaamse cultuur. De Vlaamse frieten en stoofvlees worden enthousiast ontvangen (“da kunnen ze hier toch best aardig, se”), net als de schrijvers die elkaar afwisselen voor hun ode aan Boon.

Als Boon-onwetende onnozeling kan ik niet altijd mee in de associaties en verwijzingen die in de odes van Els Moors en Saskia de Jong over elkaar heen buitelden, maar luisteren naar een liefhebber kan gelukkig ook nieuwsgierig maken. Zo houdt P.F. Thomése met de charme van een cabaretier een aanstekelijk verhaal over de “wellust van taal” en belicht de veelzijdige en onaangespaste Boon. Van de vrolijke opsomming van namen voor het vrouwelijk geslachtsorgaan van de titelheldin uit Mieke Maaike’s Obscene Jeugd, tot de vrijheid om te springen tussen schrijfstijl of spreektaal.

Verre vriend

We zouden nu kunnen concluderen dat de veelzijdige Boon verre van vergeten is en nog altijd een inspiratie voor hedendaagse schrijvers. Maar het is toch ook wel bizar dat, zoals Thomése ook droogjes opmerkte, er een bus vol Vlamingen naar Amsterdam wordt gereden voor een avond over Boon. Ik moet denken aan Rutgers vraag hoe een schrijver overleeft, hoe een passie door een geestdriftige leraar of enthousiaste vader overgebracht kan worden op een jongere generatie. De zekere tijdloosheid die daarvoor nodig is in Boons werk zeker te vinden en gaat verder dan erotiek.

Geestdriftige liefhebbers als P.F. Thomése en Els Moors kunnen ervoor zorgen dat een interesse, of op z'n minst en nieuwsgierigheid overgebracht kan worden. Waar Rutger zich op de eerste dag zich buitengesloten voelde omdat hij niet kon delen in het Boonfanatisme en teleurgesteld huiswaarts keerde, heb ik misschien wel een nieuwe, verre vriend leren kennen. Met de kanttekening dat de geestdrift van de liefhebbers niet genoeg is om een nieuwe generatie lezers (of beter gezegd: een nieuw publiek) te bereiken. Eerlijk is eerlijk, ik ben niet op eigen initiatief op deze Boonbus gestapt. Hoe interessant het ook was, ik had toch ook het gevoel op een soort geheime speurtocht te zijn, op zoek naar levenstekens van Boon in de hedendaagse stadsjungle. Hoe zorgen we ervoor dat die tekens niet alleen voor de kenners oplichten?

Ik heb er in nu ieder geval een verre vriend bij. Iemand die weliswaar in een ander België woonde en een ander Nederland bezocht, maar die net als ik weinig heil ziet in het zoeken van de verschillen tussen de twee landen en het trekken van conclusies die voor alle Nederlanders of Belgen zouden gelden. Niet omdat we de verschillen willen verdoezelen, maar omdat het zo gemakkelijk is de verschillen te veralgemeniseren. Ik zal niet ontkennen dat er verschillen zijn, want ze zijn er zeker, maar ze schuilen zo vaak in een klein hoekje, bij een moderne brug of in een bruin café.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Coronaproof magie

Coronaproof magie

Deze week worden onze redacteurs blij van een online cursus over magie, salsadansen en support voor sekswerkers. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Hard//hoofd is trotse mediapartner van literair festival Nieuwe Types, dat gedurende de hele maand maart plaatsvindt in Arnhem én online. Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers