Asset 14

Nederland door een Vlaamse voorruit

Op zoek naar de verschillen tussen Nederland en België, stapte Roos in een bus vol Vlamingen voor een rondreis door Nederland. Schrijver Louis Paul Boon deed het immers 65 jaar geleden ook. Het werd een dag met angstaanjagende architectuur, wellustige literatuur en Vlaamse friet.

Nederland ken ik nauwelijks, laat staan België, besloot ik eerder. Het verhaal over de verschillen tussen Nederland en België dat ik had geprobeerd te schrijven eindigde met veel vragen. Is Nederland, zoals essayist Marc Reugebrink een week eerder in de Groene Amsterdammer stelde, nog altijd het grote voorbeeld voor de Belgen? Hebben Belgen een minderwaardigheidscomplex, en zijn Nederlanders arrogant? Na wat lezen en rondvragen voelde ik er nog maar weinig voor te beschrijven wat dan “typisch” Belgisch of Nederlands zou zijn. Wat heb ik als Amsterdammer die toevallig naar Antwerpen is verhuisd daar nog aan toe te voegen? En belangrijker, wat schieten we ermee op?

Met die vragen in mijn achterhoofd stapte ik twee dagen later met zo’n veertig Vlamingen in een bus voor een rondreis door Nederland. Dit in navolging van de reis die de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon in 1946 maakte. Ook hij vroeg zich als beginnnend schrijver af of we op de verschillen moeten letten wanneer we een ander land bezoeken, of dat we "de dingen [moeten] zoeken die ons verenigen?”. In een aantal dagen reed Boon van Limburg naar Friesland naar Den Haag. In eerste instantie om verslag te doen van de wederopbouw, maar dat was lang niet altijd wat Boon interesseerde. Zijn reportage, Holland door de vóór-ruit van een autobus heen, is een sympathiek verhaal over het opkrabbelende Nederland. Het zit vol verbazing over bloembakken op de vensterbank, een Hollandse achternaam als Naaktgeboren, de eigenaardige winkels in Amsterdam, en zijn opvallende medereizigers.

Schoolreisjesgevoel

We doen het 65 jaar later nog eens dunnetjes over op twee afzonderlijke dagen. Rutger, de zelfverklaarde “Boon-onwetende onnozeling”, deed al verslag van de eerste dag, en schrok van het fanatisme van zijn medereizigers en hun verontwaardigde blikken toen hij bekende Boon nooit gelezen te hebben. Mijn kennis van Boons werk beperkte zich tot een fragment van een toneelvoorstelling van zijn roman Vergeten Straat, en de eerste pagina van Kapellekesbaan die ik een week eerder om vier uur ‘s nachts in mijn handen geduwd kreeg.

Zijn Holland-reportage had ik in mijn jaszak. Maar ik kwam niet alleen voor Boon. Ik vroeg me vooral ook af hoe Nederland er uit ziet door de voorruit van een Vlaamse autobus. Welk Nederland zag Boon en welk Nederland zien wij nu? Hoe anders is dat dan België? En wie stappen er op een gure zondagochtend in Antwerpen-Berchem op die bus om dat Nederland te zien?

Om met dat laatste te beginnen: veel 50-plussers, Boon-fanaten, maar ook Nederland-liefhebbers (sommigen plakken er nog een paar dagen Amsterdam aan vast) en een groepje literatuurstudenten die meegaan voor het 'schoolreisjesgevoel, in zo’n bus met microfoon'. Door de microfoon wordt voorgelezen uit Boons reportage, en al bij de eerste zin wordt duidelijk dat Boon een heel ander Nederland zag dan wij vandaag. De 'muur van formulieren' die de twee landen van elkaar scheidde is vervangen door een blauw verkeersbord; het verwoeste centrum van Rotterdam door de indrukwekkende skyline die mij nog altijd onnederlands aandoet.

“In Antwerpen zouden we toch eigenlijk ook zo’n brug moeten hebben,” verzucht iemand achter me wanneer we langs de Willemsbrug rijden. Wanneer Thomas, onze rondleider in gele regenjas, vertelt over de naoorlogse architectuur lijken de meesten toch opgelucht dat Antwerpen dit soort modernistische hoogstandjes niet kent. Ondertussen vraag ik onder mijn reisgenoten verder naar Nederland als voorbeeld voor de Belgen. “We vinden Nederland leuk hoor, we komen graag in Rotterdam en Amsterdam,” zeggen de literatuurstudenten, “maar Nederlanders moeten niet denken dat we bij Nederland willen horen.” Ook voor Filip, de vriendelijke, goedgeklede jongen naast wie ik in de bus was gaan zitten, is Nederland geen voorbeeldland. Er zijn leuke steden en interessante opleidingen, maar daar blijft het wel bij. “Als ik eerlijk ben, associeer ik Nederland vooral met de Febo.”

Grote Fan

Op de tweede verdieping van een uit de kluiten gewassen bruin café in Den Haag is een debat georganiseerd over Boon en zijn Nederlandse collega W.F. Hermans. Aan mijn tafel zit een Grote Fan (in toewijding en postuur). Een boek van Boon, notitieblok en scherp geslepen potlood liggen al klaar als een vlotte jongen onze bestellingen komt opnemen. “Oei, alleen maar Brand of Heineken? Doe dan maar 'ne koffie.” Ik kijk om met een blik van plaatsvervangende schaamte, me verexcuserend voor de karige bierkwaliteit. Terwijl er door de uitgevers vooral wordt gesproken over verkoopcijfers, oplages en de weinige belangstelling voor Boon in Nederland, knikt de Grote Fan me even later vrolijk toe vanachter een tripel.

Nadien hoor ik een man mompelen, precies luid genoeg zodat ik hem kan horen: “Wat een onzin eigenlijk, een gesprek over hoeveel Boon in Nederland wordt gelezen”. De man met de pet komt uit West-Vlaanderen, maar woonde 43 jaar in Nederland en steekt van wal. “De verschillen tussen Nederland en België zijn zo vaak overdreven. Weet je wat het is? België heeft de afscheiding met Nederland moeten legitimeren en de verschillen veel groter gemaakt. Het beeld van ‘de protestantse Nederlander’ bijvoorbeeld, terwijl er heel veel katholieken in Nederland wonen!” Hij gaat nog even door en pleit voor meer reizen tussen Nederland en België, want dat is de enige manier waarop die verschillen en clichés gedicht kunnen worden. “Schrijft ge dat op?”

Het is donker en druk als we aankomen in Amsterdam, “een levend Brugge” zoals Boon het noemde, waar “de auto’s, de trams, de fietsers, hoog en recht achter hun stuur door elkander wriemelen”. Maar in plaats van dat we de stad bekijken, stomen we direct door naar de Brakke Grond, de veilige haven waar we ons kunnen laven aan Vlaamse cultuur. De Vlaamse frieten en stoofvlees worden enthousiast ontvangen (“da kunnen ze hier toch best aardig, se”), net als de schrijvers die elkaar afwisselen voor hun ode aan Boon.

Als Boon-onwetende onnozeling kan ik niet altijd mee in de associaties en verwijzingen die in de odes van Els Moors en Saskia de Jong over elkaar heen buitelden, maar luisteren naar een liefhebber kan gelukkig ook nieuwsgierig maken. Zo houdt P.F. Thomése met de charme van een cabaretier een aanstekelijk verhaal over de “wellust van taal” en belicht de veelzijdige en onaangespaste Boon. Van de vrolijke opsomming van namen voor het vrouwelijk geslachtsorgaan van de titelheldin uit Mieke Maaike’s Obscene Jeugd, tot de vrijheid om te springen tussen schrijfstijl of spreektaal.

Verre vriend

We zouden nu kunnen concluderen dat de veelzijdige Boon verre van vergeten is en nog altijd een inspiratie voor hedendaagse schrijvers. Maar het is toch ook wel bizar dat, zoals Thomése ook droogjes opmerkte, er een bus vol Vlamingen naar Amsterdam wordt gereden voor een avond over Boon. Ik moet denken aan Rutgers vraag hoe een schrijver overleeft, hoe een passie door een geestdriftige leraar of enthousiaste vader overgebracht kan worden op een jongere generatie. De zekere tijdloosheid die daarvoor nodig is in Boons werk zeker te vinden en gaat verder dan erotiek.

Geestdriftige liefhebbers als P.F. Thomése en Els Moors kunnen ervoor zorgen dat een interesse, of op z'n minst en nieuwsgierigheid overgebracht kan worden. Waar Rutger zich op de eerste dag zich buitengesloten voelde omdat hij niet kon delen in het Boonfanatisme en teleurgesteld huiswaarts keerde, heb ik misschien wel een nieuwe, verre vriend leren kennen. Met de kanttekening dat de geestdrift van de liefhebbers niet genoeg is om een nieuwe generatie lezers (of beter gezegd: een nieuw publiek) te bereiken. Eerlijk is eerlijk, ik ben niet op eigen initiatief op deze Boonbus gestapt. Hoe interessant het ook was, ik had toch ook het gevoel op een soort geheime speurtocht te zijn, op zoek naar levenstekens van Boon in de hedendaagse stadsjungle. Hoe zorgen we ervoor dat die tekens niet alleen voor de kenners oplichten?

Ik heb er in nu ieder geval een verre vriend bij. Iemand die weliswaar in een ander België woonde en een ander Nederland bezocht, maar die net als ik weinig heil ziet in het zoeken van de verschillen tussen de twee landen en het trekken van conclusies die voor alle Nederlanders of Belgen zouden gelden. Niet omdat we de verschillen willen verdoezelen, maar omdat het zo gemakkelijk is de verschillen te veralgemeniseren. Ik zal niet ontkennen dat er verschillen zijn, want ze zijn er zeker, maar ze schuilen zo vaak in een klein hoekje, bij een moderne brug of in een bruin café.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijke relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan