Asset 14

Schelden als Shakespeare

De bard biedt uitkomst wanneer je scheldkanonnadetechnisch bent blijven hangen bij hoer, klootzak of teringtyfustrut.

If thou hatest curses,/ Stay not; fly, whilst thou art blest and free
(Shakespeare – Timon of Athens 4.3.542)

De meeste verwensingen die je op straat, op het werk en in cafés tegenkomt zijn niet bijster taalkundig geïnspireerd. Je mag van geluk spreken als iemand een poging tot alliteratie en assonantie doet met "kankerklotemongool" of, nog beter, "teringtyfustrut". Uitgebreidere scheldkanonnades, met metaforen en vergelijkingen, zijn al helemaal zeldzaam. In negen van de tien gevallen blijft het bij "hoer", "homo" of "klootzak".

Zonde, want er is zoveel mogelijk. Bij het verwoorden van liefde of verdriet doen we vaak wel ons best. Waarom trekt woede als emotie aan het kortste eind? Het tegenovergestelde van liefde is niet haat, maar onverschilligheid, zei Elie Wiesel ooit, en daar zit wat in: iemand die je haat laat je in elk geval niet koud. Om je haat eer aan te doen, mag je best wat aandacht aan de uitdrukking van die haat besteden. Wat dat betreft kunnen we veel leren van William Shakespeare, die niet alleen geweldige liefdesgedichten schreef ("Love is not love/ Which alters when it alteration finds"), maar ook zijn toneelstukken doorspekte met de meest creatieve scheldpassages.

Zoals deze, uit King Lear. Oswald, de bediende van een van Lears disloyale dochters, heeft net aan de graaf van Kent, die trouw is aan koning Lear, gevraagd: "What dost thou know me for?" Daarop antwoordt Kent (in een combinatie van de vertalingen van Gerrit Komrij en Jan Jonk):

[Je bent] een schurk, een losbol, een eter van vleesafval; een gemene, opgeblazen, miezerige, bedelende, honderd-enzoveelste schurk met drie pakken en vuile gebreide sokken aan; een hazenhart, procedeerziek, een hoerenzoon, een pafferige dienstklopper, een kwast van een schurk; een armzalige schooier met maar één kist bezittingen; iemand die uit puur dienstbetoon een koppelaar zou willen zijn; niets meer dan een samenraapsel van schurk, bedelaar, lafaard, koppelaar, en de zoon en de erfgenaam van een bastaardteef; iemand die ik tot luid jankens toe in elkaar ga slaan, als je ook maar de geringste lettergreep van wat ik je toevoegde ontkent. (1)

Van edelman tot nar en van prostituee tot prinses, bij Shakespeare scheldt iedereen. Dat maakt tenminste duidelijk hoe de verhoudingen liggen: King Lear heeft problemen met zijn dochters ("Thou art a boil, a plague sore, an embossed carbuncle in my corrupted blood"), Hamlet met zijn stiefvader ("A king of shreds and patches"), en Timon van Athene met zijn gasten ("I’ll beat thee, but I should infect my hands"). In komedies zoals A Midsummer Night’s Dream en The Taming of the Shrew vliegen de beledigingen tussen mannen en vrouwen heen en weer als een soort voorspel. De personages laten elkaar weten dat ze niets van elkaar moeten hebben (Demetrius tegen Helena: "Tempt not too much the hatred of my spirit;/ For I am sick when I do look on thee."), om tegen het einde helemaal te zijn bijgedraaid (Demetrius weer: "And all the faith, the virtue of my heart,/ The object and the pleasure of mine eye,/ Is only Helena."). Playing hard to get Shakespeare-style. In de tragedies tonen corrupte machthebbers hun kwaadaardigheid door onschuldigen uit te schelden, terwijl zij op hun beurt weer beledigd worden door wie durft, meestal achter hun rug om.

Dat gescheld van de machtelozen aan het adres van de machtigen heeft soms de functie van een letterlijke vervloeking volgens Amanda Bitz, die een masterthesis over Shakespeares gevloek schreef. In de vroegmoderne tijd waarin Shakespeare leefde, geloofde men nog dat een krachtige vloek ervoor kon zorgen dat de vervloekte werkelijk allerlei slechts zou overkomen. Hogere machten zouden zich tegen de vervloekte keren. Vandaar dat wie zonder macht was, harder moest vloeken om gerechtigheid te krijgen. Zo probeert Margaret, weduwe van de voormalige koning Henry VI de dictator Richard III te vervloeken: "Stay, dog, for thou shalt hear me./ If heaven have any grievous plague in store/ Exceeding those that I can wish upon thee,/ O, let them keep it till thy sins be ripe,/ And then hurl down their indignation/ On thee, the troubler of the poor world’s peace."

Portret van William Shakespeare, vermoedelijk geschilderd door John Taylor.

Jammer voor degenen onder ons die geen hogere machten hebben om naar hun vervloekingen te luisteren, maar zelfs als niemand luistert kan een hartgrondige vloek een kleine vorm van wraak zijn. Wie geen zin heeft om zelf Shakespeares werk door te spitten kan terecht bij Shakespeare’s Insults: Educating your wit (1991), een verzameling verwensingen afkomstig van de bard, slim samengesteld door studenten Wayne F. Hill en Cynthia J. Öttchen.(2) In Shakespeare’s Insults staat een uitgebreide opsomming van algemene Shakespeariaanse betitelingen voor onaangename mensen:

"You quintessence of dust; rogue and peasant slave; dull and muddy-mottled rascal; pigeon-liver; guilty creature; breeder of sinners; robustious, periwig-pated fellow; groundling; galled jade; croacking raven; bosom black as death; wretched, rash, intruding fool; mildewed ear; king of shreds and patches; minion of the moon; Sir John Sack and Sugar; thou latter spring; all-hallown summer; true-bred coward; slovenly unhandsome corse; forgetful man; thorn; sword-and-buckler prince; wasp-stung and impatient fool; king of smiles; fawning greyhound; mad mustachio purple-hued maltworm; fat-kitneyed rascal; veriest varlet that ever chewed with a tooth…"(en zo gaat dat nog twintig pagina’s door)(3)

Hill en Öttchen willen er alles aan doen de medemens helpen beter te schelden, dus geven ze ook een thematische lijst voor specifieke situaties en personen. Zo kun je de ijdeltuit raken met:

"Old age, that ill layer-up of beauty, can do no more spoil upon [your] face",
"[You are] the scarecrow that affrights our children so", of:
"[Your] horrid image doth unfix my hair."

En de stompzinnige die zich slim acht met:

"His brain is as dry as the remainder biscuit after a voyage",
"[You’re] a fusty nut with no kernel", of:
"He has not so much brain as ear-wax."

Natuurlijk hoef je je niet genoodzaakt te voelen je tot de bard te beperken. Wie zijn diepgewortelde afkeer in woorden wil vangen, kan alle hulpmiddelen gebruiken. Onze Laura van Haar zoekt haar toevlucht tot synoniemen.net, en bij vlagen hebben de reaguurders op GeenStijl ook hun momenten (‘Bange Blonde’ – Geert Wilders, ‘Rattus Maximus’ – Maxime Verhagen). Maar het mooist blijf ik toch die sneren van Shakespeare vinden waarin de spreker zich niet verlaagt tot het niveau van zijn vijand: "What a disgrace is it to me to remember thy name!"

-

(1) Origineel: ‘A knave; a rascal; an eater of broken meats; a base, proud, shallow, beggarly, three-suited, hundred-pound, filthy, worsted-stocking knave; a lily-liver’d, action-taking, whoreson, glass-gazing, superserviceable, finical rogue; one-trunk-inheriting slave; one that wouldst be a bawd in a way of good service, and art nothing but the composition of a knave, beggar, coward, pander, and the son and heir of a mongrel bitch; one whom I will beat into clamorous whining, if thou deny the least syllable of thy addition.’

(2) Hill en Öttchen buitten het succes daarna nog even uit met een reeks scheldboekjes voor specifieke beroepsgroepen: Shakespeare’s Insults for the Office (‘And so, from hour to hour,we ripe and ripe,/ And then, from hour to hour, we rot and rot’), Shakespeare’s Insults for Lawyers (‘[You] speak an infinite deal of nothing.’), Shakespeare’s Insults for Teachers (‘Your reasons are as two grains of wheat hid in two bushels of chaff: you seek all day ere you find them, and when you have them, they are not worth the search.’) en Shakespeare’s Insults for Doctors (‘[You] diffus’d infection of a man!’).

(3) Voor wie zijn eigen combinaties wil maken, circuleren online Shakespeare Insult Generators.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis is een audiotour door je eigen huis, gemaakt van archiefmateriaal. Het is een tour en audio-essay ineen over zoeken, eenzaamheid, uitzicht, en het schone zien in dingen die eigenlijk achtergrondruis zijn geworden. Lees meer

Alles vijf sterren: 26

Wat maakt je strijdbaar?

Deze week nemen we het advies #educateyourself ter harte, en geven we antwoord op de vraag: 'Wat maakt je strijdbaar?' Lees meer

Filmtrialoog: Swallow

Swallow

Vanuit huis bekeken onze redacteuren de film Swallow. Die bleek veel meer dan een thriller met een absurde premisse. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan