tickets
Asset 14

Schelden als Shakespeare

De bard biedt uitkomst wanneer je scheldkanonnadetechnisch bent blijven hangen bij hoer, klootzak of teringtyfustrut.

If thou hatest curses,/ Stay not; fly, whilst thou art blest and free
(Shakespeare – Timon of Athens 4.3.542)

De meeste verwensingen die je op straat, op het werk en in cafés tegenkomt zijn niet bijster taalkundig geïnspireerd. Je mag van geluk spreken als iemand een poging tot alliteratie en assonantie doet met "kankerklotemongool" of, nog beter, "teringtyfustrut". Uitgebreidere scheldkanonnades, met metaforen en vergelijkingen, zijn al helemaal zeldzaam. In negen van de tien gevallen blijft het bij "hoer", "homo" of "klootzak".

Zonde, want er is zoveel mogelijk. Bij het verwoorden van liefde of verdriet doen we vaak wel ons best. Waarom trekt woede als emotie aan het kortste eind? Het tegenovergestelde van liefde is niet haat, maar onverschilligheid, zei Elie Wiesel ooit, en daar zit wat in: iemand die je haat laat je in elk geval niet koud. Om je haat eer aan te doen, mag je best wat aandacht aan de uitdrukking van die haat besteden. Wat dat betreft kunnen we veel leren van William Shakespeare, die niet alleen geweldige liefdesgedichten schreef ("Love is not love/ Which alters when it alteration finds"), maar ook zijn toneelstukken doorspekte met de meest creatieve scheldpassages.

Zoals deze, uit King Lear. Oswald, de bediende van een van Lears disloyale dochters, heeft net aan de graaf van Kent, die trouw is aan koning Lear, gevraagd: "What dost thou know me for?" Daarop antwoordt Kent (in een combinatie van de vertalingen van Gerrit Komrij en Jan Jonk):

[Je bent] een schurk, een losbol, een eter van vleesafval; een gemene, opgeblazen, miezerige, bedelende, honderd-enzoveelste schurk met drie pakken en vuile gebreide sokken aan; een hazenhart, procedeerziek, een hoerenzoon, een pafferige dienstklopper, een kwast van een schurk; een armzalige schooier met maar één kist bezittingen; iemand die uit puur dienstbetoon een koppelaar zou willen zijn; niets meer dan een samenraapsel van schurk, bedelaar, lafaard, koppelaar, en de zoon en de erfgenaam van een bastaardteef; iemand die ik tot luid jankens toe in elkaar ga slaan, als je ook maar de geringste lettergreep van wat ik je toevoegde ontkent. (1)

Van edelman tot nar en van prostituee tot prinses, bij Shakespeare scheldt iedereen. Dat maakt tenminste duidelijk hoe de verhoudingen liggen: King Lear heeft problemen met zijn dochters ("Thou art a boil, a plague sore, an embossed carbuncle in my corrupted blood"), Hamlet met zijn stiefvader ("A king of shreds and patches"), en Timon van Athene met zijn gasten ("I’ll beat thee, but I should infect my hands"). In komedies zoals A Midsummer Night’s Dream en The Taming of the Shrew vliegen de beledigingen tussen mannen en vrouwen heen en weer als een soort voorspel. De personages laten elkaar weten dat ze niets van elkaar moeten hebben (Demetrius tegen Helena: "Tempt not too much the hatred of my spirit;/ For I am sick when I do look on thee."), om tegen het einde helemaal te zijn bijgedraaid (Demetrius weer: "And all the faith, the virtue of my heart,/ The object and the pleasure of mine eye,/ Is only Helena."). Playing hard to get Shakespeare-style. In de tragedies tonen corrupte machthebbers hun kwaadaardigheid door onschuldigen uit te schelden, terwijl zij op hun beurt weer beledigd worden door wie durft, meestal achter hun rug om.

Dat gescheld van de machtelozen aan het adres van de machtigen heeft soms de functie van een letterlijke vervloeking volgens Amanda Bitz, die een masterthesis over Shakespeares gevloek schreef. In de vroegmoderne tijd waarin Shakespeare leefde, geloofde men nog dat een krachtige vloek ervoor kon zorgen dat de vervloekte werkelijk allerlei slechts zou overkomen. Hogere machten zouden zich tegen de vervloekte keren. Vandaar dat wie zonder macht was, harder moest vloeken om gerechtigheid te krijgen. Zo probeert Margaret, weduwe van de voormalige koning Henry VI de dictator Richard III te vervloeken: "Stay, dog, for thou shalt hear me./ If heaven have any grievous plague in store/ Exceeding those that I can wish upon thee,/ O, let them keep it till thy sins be ripe,/ And then hurl down their indignation/ On thee, the troubler of the poor world’s peace."

Portret van William Shakespeare, vermoedelijk geschilderd door John Taylor.

Jammer voor degenen onder ons die geen hogere machten hebben om naar hun vervloekingen te luisteren, maar zelfs als niemand luistert kan een hartgrondige vloek een kleine vorm van wraak zijn. Wie geen zin heeft om zelf Shakespeares werk door te spitten kan terecht bij Shakespeare’s Insults: Educating your wit (1991), een verzameling verwensingen afkomstig van de bard, slim samengesteld door studenten Wayne F. Hill en Cynthia J. Öttchen.(2) In Shakespeare’s Insults staat een uitgebreide opsomming van algemene Shakespeariaanse betitelingen voor onaangename mensen:

"You quintessence of dust; rogue and peasant slave; dull and muddy-mottled rascal; pigeon-liver; guilty creature; breeder of sinners; robustious, periwig-pated fellow; groundling; galled jade; croacking raven; bosom black as death; wretched, rash, intruding fool; mildewed ear; king of shreds and patches; minion of the moon; Sir John Sack and Sugar; thou latter spring; all-hallown summer; true-bred coward; slovenly unhandsome corse; forgetful man; thorn; sword-and-buckler prince; wasp-stung and impatient fool; king of smiles; fawning greyhound; mad mustachio purple-hued maltworm; fat-kitneyed rascal; veriest varlet that ever chewed with a tooth…"(en zo gaat dat nog twintig pagina’s door)(3)

Hill en Öttchen willen er alles aan doen de medemens helpen beter te schelden, dus geven ze ook een thematische lijst voor specifieke situaties en personen. Zo kun je de ijdeltuit raken met:

"Old age, that ill layer-up of beauty, can do no more spoil upon [your] face",
"[You are] the scarecrow that affrights our children so", of:
"[Your] horrid image doth unfix my hair."

En de stompzinnige die zich slim acht met:

"His brain is as dry as the remainder biscuit after a voyage",
"[You’re] a fusty nut with no kernel", of:
"He has not so much brain as ear-wax."

Natuurlijk hoef je je niet genoodzaakt te voelen je tot de bard te beperken. Wie zijn diepgewortelde afkeer in woorden wil vangen, kan alle hulpmiddelen gebruiken. Onze Laura van Haar zoekt haar toevlucht tot synoniemen.net, en bij vlagen hebben de reaguurders op GeenStijl ook hun momenten (‘Bange Blonde’ – Geert Wilders, ‘Rattus Maximus’ – Maxime Verhagen). Maar het mooist blijf ik toch die sneren van Shakespeare vinden waarin de spreker zich niet verlaagt tot het niveau van zijn vijand: "What a disgrace is it to me to remember thy name!"

-

(1) Origineel: ‘A knave; a rascal; an eater of broken meats; a base, proud, shallow, beggarly, three-suited, hundred-pound, filthy, worsted-stocking knave; a lily-liver’d, action-taking, whoreson, glass-gazing, superserviceable, finical rogue; one-trunk-inheriting slave; one that wouldst be a bawd in a way of good service, and art nothing but the composition of a knave, beggar, coward, pander, and the son and heir of a mongrel bitch; one whom I will beat into clamorous whining, if thou deny the least syllable of thy addition.’

(2) Hill en Öttchen buitten het succes daarna nog even uit met een reeks scheldboekjes voor specifieke beroepsgroepen: Shakespeare’s Insults for the Office (‘And so, from hour to hour,we ripe and ripe,/ And then, from hour to hour, we rot and rot’), Shakespeare’s Insults for Lawyers (‘[You] speak an infinite deal of nothing.’), Shakespeare’s Insults for Teachers (‘Your reasons are as two grains of wheat hid in two bushels of chaff: you seek all day ere you find them, and when you have them, they are not worth the search.’) en Shakespeare’s Insults for Doctors (‘[You] diffus’d infection of a man!’).

(3) Voor wie zijn eigen combinaties wil maken, circuleren online Shakespeare Insult Generators.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan