Asset 14

Schelden als Shakespeare

De bard biedt uitkomst wanneer je scheldkanonnadetechnisch bent blijven hangen bij hoer, klootzak of teringtyfustrut.

If thou hatest curses,/ Stay not; fly, whilst thou art blest and free
(Shakespeare – Timon of Athens 4.3.542)

De meeste verwensingen die je op straat, op het werk en in cafés tegenkomt zijn niet bijster taalkundig geïnspireerd. Je mag van geluk spreken als iemand een poging tot alliteratie en assonantie doet met "kankerklotemongool" of, nog beter, "teringtyfustrut". Uitgebreidere scheldkanonnades, met metaforen en vergelijkingen, zijn al helemaal zeldzaam. In negen van de tien gevallen blijft het bij "hoer", "homo" of "klootzak".

Zonde, want er is zoveel mogelijk. Bij het verwoorden van liefde of verdriet doen we vaak wel ons best. Waarom trekt woede als emotie aan het kortste eind? Het tegenovergestelde van liefde is niet haat, maar onverschilligheid, zei Elie Wiesel ooit, en daar zit wat in: iemand die je haat laat je in elk geval niet koud. Om je haat eer aan te doen, mag je best wat aandacht aan de uitdrukking van die haat besteden. Wat dat betreft kunnen we veel leren van William Shakespeare, die niet alleen geweldige liefdesgedichten schreef ("Love is not love/ Which alters when it alteration finds"), maar ook zijn toneelstukken doorspekte met de meest creatieve scheldpassages.

Zoals deze, uit King Lear. Oswald, de bediende van een van Lears disloyale dochters, heeft net aan de graaf van Kent, die trouw is aan koning Lear, gevraagd: "What dost thou know me for?" Daarop antwoordt Kent (in een combinatie van de vertalingen van Gerrit Komrij en Jan Jonk):

[Je bent] een schurk, een losbol, een eter van vleesafval; een gemene, opgeblazen, miezerige, bedelende, honderd-enzoveelste schurk met drie pakken en vuile gebreide sokken aan; een hazenhart, procedeerziek, een hoerenzoon, een pafferige dienstklopper, een kwast van een schurk; een armzalige schooier met maar één kist bezittingen; iemand die uit puur dienstbetoon een koppelaar zou willen zijn; niets meer dan een samenraapsel van schurk, bedelaar, lafaard, koppelaar, en de zoon en de erfgenaam van een bastaardteef; iemand die ik tot luid jankens toe in elkaar ga slaan, als je ook maar de geringste lettergreep van wat ik je toevoegde ontkent. (1)

Van edelman tot nar en van prostituee tot prinses, bij Shakespeare scheldt iedereen. Dat maakt tenminste duidelijk hoe de verhoudingen liggen: King Lear heeft problemen met zijn dochters ("Thou art a boil, a plague sore, an embossed carbuncle in my corrupted blood"), Hamlet met zijn stiefvader ("A king of shreds and patches"), en Timon van Athene met zijn gasten ("I’ll beat thee, but I should infect my hands"). In komedies zoals A Midsummer Night’s Dream en The Taming of the Shrew vliegen de beledigingen tussen mannen en vrouwen heen en weer als een soort voorspel. De personages laten elkaar weten dat ze niets van elkaar moeten hebben (Demetrius tegen Helena: "Tempt not too much the hatred of my spirit;/ For I am sick when I do look on thee."), om tegen het einde helemaal te zijn bijgedraaid (Demetrius weer: "And all the faith, the virtue of my heart,/ The object and the pleasure of mine eye,/ Is only Helena."). Playing hard to get Shakespeare-style. In de tragedies tonen corrupte machthebbers hun kwaadaardigheid door onschuldigen uit te schelden, terwijl zij op hun beurt weer beledigd worden door wie durft, meestal achter hun rug om.

Dat gescheld van de machtelozen aan het adres van de machtigen heeft soms de functie van een letterlijke vervloeking volgens Amanda Bitz, die een masterthesis over Shakespeares gevloek schreef. In de vroegmoderne tijd waarin Shakespeare leefde, geloofde men nog dat een krachtige vloek ervoor kon zorgen dat de vervloekte werkelijk allerlei slechts zou overkomen. Hogere machten zouden zich tegen de vervloekte keren. Vandaar dat wie zonder macht was, harder moest vloeken om gerechtigheid te krijgen. Zo probeert Margaret, weduwe van de voormalige koning Henry VI de dictator Richard III te vervloeken: "Stay, dog, for thou shalt hear me./ If heaven have any grievous plague in store/ Exceeding those that I can wish upon thee,/ O, let them keep it till thy sins be ripe,/ And then hurl down their indignation/ On thee, the troubler of the poor world’s peace."

Portret van William Shakespeare, vermoedelijk geschilderd door John Taylor.

Jammer voor degenen onder ons die geen hogere machten hebben om naar hun vervloekingen te luisteren, maar zelfs als niemand luistert kan een hartgrondige vloek een kleine vorm van wraak zijn. Wie geen zin heeft om zelf Shakespeares werk door te spitten kan terecht bij Shakespeare’s Insults: Educating your wit (1991), een verzameling verwensingen afkomstig van de bard, slim samengesteld door studenten Wayne F. Hill en Cynthia J. Öttchen.(2) In Shakespeare’s Insults staat een uitgebreide opsomming van algemene Shakespeariaanse betitelingen voor onaangename mensen:

"You quintessence of dust; rogue and peasant slave; dull and muddy-mottled rascal; pigeon-liver; guilty creature; breeder of sinners; robustious, periwig-pated fellow; groundling; galled jade; croacking raven; bosom black as death; wretched, rash, intruding fool; mildewed ear; king of shreds and patches; minion of the moon; Sir John Sack and Sugar; thou latter spring; all-hallown summer; true-bred coward; slovenly unhandsome corse; forgetful man; thorn; sword-and-buckler prince; wasp-stung and impatient fool; king of smiles; fawning greyhound; mad mustachio purple-hued maltworm; fat-kitneyed rascal; veriest varlet that ever chewed with a tooth…"(en zo gaat dat nog twintig pagina’s door)(3)

Hill en Öttchen willen er alles aan doen de medemens helpen beter te schelden, dus geven ze ook een thematische lijst voor specifieke situaties en personen. Zo kun je de ijdeltuit raken met:

"Old age, that ill layer-up of beauty, can do no more spoil upon [your] face",
"[You are] the scarecrow that affrights our children so", of:
"[Your] horrid image doth unfix my hair."

En de stompzinnige die zich slim acht met:

"His brain is as dry as the remainder biscuit after a voyage",
"[You’re] a fusty nut with no kernel", of:
"He has not so much brain as ear-wax."

Natuurlijk hoef je je niet genoodzaakt te voelen je tot de bard te beperken. Wie zijn diepgewortelde afkeer in woorden wil vangen, kan alle hulpmiddelen gebruiken. Onze Laura van Haar zoekt haar toevlucht tot synoniemen.net, en bij vlagen hebben de reaguurders op GeenStijl ook hun momenten (‘Bange Blonde’ – Geert Wilders, ‘Rattus Maximus’ – Maxime Verhagen). Maar het mooist blijf ik toch die sneren van Shakespeare vinden waarin de spreker zich niet verlaagt tot het niveau van zijn vijand: "What a disgrace is it to me to remember thy name!"

-

(1) Origineel: ‘A knave; a rascal; an eater of broken meats; a base, proud, shallow, beggarly, three-suited, hundred-pound, filthy, worsted-stocking knave; a lily-liver’d, action-taking, whoreson, glass-gazing, superserviceable, finical rogue; one-trunk-inheriting slave; one that wouldst be a bawd in a way of good service, and art nothing but the composition of a knave, beggar, coward, pander, and the son and heir of a mongrel bitch; one whom I will beat into clamorous whining, if thou deny the least syllable of thy addition.’

(2) Hill en Öttchen buitten het succes daarna nog even uit met een reeks scheldboekjes voor specifieke beroepsgroepen: Shakespeare’s Insults for the Office (‘And so, from hour to hour,we ripe and ripe,/ And then, from hour to hour, we rot and rot’), Shakespeare’s Insults for Lawyers (‘[You] speak an infinite deal of nothing.’), Shakespeare’s Insults for Teachers (‘Your reasons are as two grains of wheat hid in two bushels of chaff: you seek all day ere you find them, and when you have them, they are not worth the search.’) en Shakespeare’s Insults for Doctors (‘[You] diffus’d infection of a man!’).

(3) Voor wie zijn eigen combinaties wil maken, circuleren online Shakespeare Insult Generators.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer