Asset 14

Schelden als Shakespeare

De bard biedt uitkomst wanneer je scheldkanonnadetechnisch bent blijven hangen bij hoer, klootzak of teringtyfustrut.

If thou hatest curses,/ Stay not; fly, whilst thou art blest and free
(Shakespeare – Timon of Athens 4.3.542)

De meeste verwensingen die je op straat, op het werk en in cafés tegenkomt zijn niet bijster taalkundig geïnspireerd. Je mag van geluk spreken als iemand een poging tot alliteratie en assonantie doet met "kankerklotemongool" of, nog beter, "teringtyfustrut". Uitgebreidere scheldkanonnades, met metaforen en vergelijkingen, zijn al helemaal zeldzaam. In negen van de tien gevallen blijft het bij "hoer", "homo" of "klootzak".

Zonde, want er is zoveel mogelijk. Bij het verwoorden van liefde of verdriet doen we vaak wel ons best. Waarom trekt woede als emotie aan het kortste eind? Het tegenovergestelde van liefde is niet haat, maar onverschilligheid, zei Elie Wiesel ooit, en daar zit wat in: iemand die je haat laat je in elk geval niet koud. Om je haat eer aan te doen, mag je best wat aandacht aan de uitdrukking van die haat besteden. Wat dat betreft kunnen we veel leren van William Shakespeare, die niet alleen geweldige liefdesgedichten schreef ("Love is not love/ Which alters when it alteration finds"), maar ook zijn toneelstukken doorspekte met de meest creatieve scheldpassages.

Zoals deze, uit King Lear. Oswald, de bediende van een van Lears disloyale dochters, heeft net aan de graaf van Kent, die trouw is aan koning Lear, gevraagd: "What dost thou know me for?" Daarop antwoordt Kent (in een combinatie van de vertalingen van Gerrit Komrij en Jan Jonk):

[Je bent] een schurk, een losbol, een eter van vleesafval; een gemene, opgeblazen, miezerige, bedelende, honderd-enzoveelste schurk met drie pakken en vuile gebreide sokken aan; een hazenhart, procedeerziek, een hoerenzoon, een pafferige dienstklopper, een kwast van een schurk; een armzalige schooier met maar één kist bezittingen; iemand die uit puur dienstbetoon een koppelaar zou willen zijn; niets meer dan een samenraapsel van schurk, bedelaar, lafaard, koppelaar, en de zoon en de erfgenaam van een bastaardteef; iemand die ik tot luid jankens toe in elkaar ga slaan, als je ook maar de geringste lettergreep van wat ik je toevoegde ontkent. (1)

Van edelman tot nar en van prostituee tot prinses, bij Shakespeare scheldt iedereen. Dat maakt tenminste duidelijk hoe de verhoudingen liggen: King Lear heeft problemen met zijn dochters ("Thou art a boil, a plague sore, an embossed carbuncle in my corrupted blood"), Hamlet met zijn stiefvader ("A king of shreds and patches"), en Timon van Athene met zijn gasten ("I’ll beat thee, but I should infect my hands"). In komedies zoals A Midsummer Night’s Dream en The Taming of the Shrew vliegen de beledigingen tussen mannen en vrouwen heen en weer als een soort voorspel. De personages laten elkaar weten dat ze niets van elkaar moeten hebben (Demetrius tegen Helena: "Tempt not too much the hatred of my spirit;/ For I am sick when I do look on thee."), om tegen het einde helemaal te zijn bijgedraaid (Demetrius weer: "And all the faith, the virtue of my heart,/ The object and the pleasure of mine eye,/ Is only Helena."). Playing hard to get Shakespeare-style. In de tragedies tonen corrupte machthebbers hun kwaadaardigheid door onschuldigen uit te schelden, terwijl zij op hun beurt weer beledigd worden door wie durft, meestal achter hun rug om.

Dat gescheld van de machtelozen aan het adres van de machtigen heeft soms de functie van een letterlijke vervloeking volgens Amanda Bitz, die een masterthesis over Shakespeares gevloek schreef. In de vroegmoderne tijd waarin Shakespeare leefde, geloofde men nog dat een krachtige vloek ervoor kon zorgen dat de vervloekte werkelijk allerlei slechts zou overkomen. Hogere machten zouden zich tegen de vervloekte keren. Vandaar dat wie zonder macht was, harder moest vloeken om gerechtigheid te krijgen. Zo probeert Margaret, weduwe van de voormalige koning Henry VI de dictator Richard III te vervloeken: "Stay, dog, for thou shalt hear me./ If heaven have any grievous plague in store/ Exceeding those that I can wish upon thee,/ O, let them keep it till thy sins be ripe,/ And then hurl down their indignation/ On thee, the troubler of the poor world’s peace."

Portret van William Shakespeare, vermoedelijk geschilderd door John Taylor.

Jammer voor degenen onder ons die geen hogere machten hebben om naar hun vervloekingen te luisteren, maar zelfs als niemand luistert kan een hartgrondige vloek een kleine vorm van wraak zijn. Wie geen zin heeft om zelf Shakespeares werk door te spitten kan terecht bij Shakespeare’s Insults: Educating your wit (1991), een verzameling verwensingen afkomstig van de bard, slim samengesteld door studenten Wayne F. Hill en Cynthia J. Öttchen.(2) In Shakespeare’s Insults staat een uitgebreide opsomming van algemene Shakespeariaanse betitelingen voor onaangename mensen:

"You quintessence of dust; rogue and peasant slave; dull and muddy-mottled rascal; pigeon-liver; guilty creature; breeder of sinners; robustious, periwig-pated fellow; groundling; galled jade; croacking raven; bosom black as death; wretched, rash, intruding fool; mildewed ear; king of shreds and patches; minion of the moon; Sir John Sack and Sugar; thou latter spring; all-hallown summer; true-bred coward; slovenly unhandsome corse; forgetful man; thorn; sword-and-buckler prince; wasp-stung and impatient fool; king of smiles; fawning greyhound; mad mustachio purple-hued maltworm; fat-kitneyed rascal; veriest varlet that ever chewed with a tooth…"(en zo gaat dat nog twintig pagina’s door)(3)

Hill en Öttchen willen er alles aan doen de medemens helpen beter te schelden, dus geven ze ook een thematische lijst voor specifieke situaties en personen. Zo kun je de ijdeltuit raken met:

"Old age, that ill layer-up of beauty, can do no more spoil upon [your] face",
"[You are] the scarecrow that affrights our children so", of:
"[Your] horrid image doth unfix my hair."

En de stompzinnige die zich slim acht met:

"His brain is as dry as the remainder biscuit after a voyage",
"[You’re] a fusty nut with no kernel", of:
"He has not so much brain as ear-wax."

Natuurlijk hoef je je niet genoodzaakt te voelen je tot de bard te beperken. Wie zijn diepgewortelde afkeer in woorden wil vangen, kan alle hulpmiddelen gebruiken. Onze Laura van Haar zoekt haar toevlucht tot synoniemen.net, en bij vlagen hebben de reaguurders op GeenStijl ook hun momenten (‘Bange Blonde’ – Geert Wilders, ‘Rattus Maximus’ – Maxime Verhagen). Maar het mooist blijf ik toch die sneren van Shakespeare vinden waarin de spreker zich niet verlaagt tot het niveau van zijn vijand: "What a disgrace is it to me to remember thy name!"

-

(1) Origineel: ‘A knave; a rascal; an eater of broken meats; a base, proud, shallow, beggarly, three-suited, hundred-pound, filthy, worsted-stocking knave; a lily-liver’d, action-taking, whoreson, glass-gazing, superserviceable, finical rogue; one-trunk-inheriting slave; one that wouldst be a bawd in a way of good service, and art nothing but the composition of a knave, beggar, coward, pander, and the son and heir of a mongrel bitch; one whom I will beat into clamorous whining, if thou deny the least syllable of thy addition.’

(2) Hill en Öttchen buitten het succes daarna nog even uit met een reeks scheldboekjes voor specifieke beroepsgroepen: Shakespeare’s Insults for the Office (‘And so, from hour to hour,we ripe and ripe,/ And then, from hour to hour, we rot and rot’), Shakespeare’s Insults for Lawyers (‘[You] speak an infinite deal of nothing.’), Shakespeare’s Insults for Teachers (‘Your reasons are as two grains of wheat hid in two bushels of chaff: you seek all day ere you find them, and when you have them, they are not worth the search.’) en Shakespeare’s Insults for Doctors (‘[You] diffus’d infection of a man!’).

(3) Voor wie zijn eigen combinaties wil maken, circuleren online Shakespeare Insult Generators.

Mail

Emy Koopman was jarenlang Hard//hoofd-redactielid en is literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Ze debuteerde in 2016 met de roman Orewoet. Haar meest recente boek Tekenen van het universum verscheen in januari 2022 bij uitgeverij Prometheus.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Marthe van Bronkhorst wordt in een sprookjesachtig eilanddorp geconfronteerd met haar cynisme. Lees meer

Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel