nieuwsbrief
Asset 14

Insectenfeestje

Jana ging op onderzoek uit, sprak met een vooraanstaand entomoloog en proefde voor ons 'het vlees van de toekomst'

Mail

Mijn huisgenoten, diegenen met het grootste ecologisch bewustzijn en maatschappelijk engagement dat ons huis herbergt, volgen een workshop ‘koken met insecten’. Enthousiast vertellen ze over de wormenbeignets die ze naar binnen werken. Als overtuigd vegetariër bezorgt het idee mij meteen koude rillingen. Maar de krokante krekelchips en sprinkhanen in een chocoladejasje fascineren me stiekem ook wel. Wat verhelderende informatie rijker - het kweken van insecten heeft een ecologische voetafdruk die tien keer zo klein is als die van de intensieve veeteelt! – en een paar vegetarische overtuigingen armer, besluit ik de insectenwereld culinair te verkennen.

Ik ontdek dat de verkoop van insecten geschikt voor menselijke consumptie pas afgelopen december wettelijk goedgekeurd werd door het Belgisch Federaal Voedselagentschap. Hiervoor waren insecten als voedingsmiddel voor mensen strikt genomen verboden, maar in veel lidstaten van de Europese Unie werd het wel oogluikend toegestaan. Momenteel wordt wereldwijd het potentieel van insecten om het dreigende tekort aan dierlijke proteïnen op te vangen onderzocht.

Voer voor entomologen

Juridische toestemming of niet, Peter De Batist eet al jaren insecten. In zijn Ecoshop in Borgerhout verkoopt hij ze allemaal: van woestijnsprinkhanen tot buffalowormen. Peter is autodidact entomoloog oftwel zelfgeschoold insectenkenner: “Ik ben wat je noemt een goede amateur”. Een erg succesvolle amateur overigens. Peters insectendemonstraties zijn erg in trek bij scholen en bedrijven en hij werkt nauw samen met onderzoekers en chefkoks allerhande.

“Ik weet nog exact wanneer ik mijn eerste insect at. In 1964, toen ik in het leger zat. Er zaten daar gigantische collecties kakkerlakken in de keuken en dus ook dagelijks in het eten. Ofwel vind je dat dan vies en eet je niks, ofwel ga je daar wat filosofisch over en dan merk je na een paar jaar dat je er niet van doodvalt.”

Ik zoek Peter op in het atelier van zijn Ecoshop in Borgerhout. Achter een grauwe garagepoort bevindt zich een verborgen fauna en flora-paradijsje vol kleurrijke planten, aquaria en terraria vol tjirpende krekels en sissende kakkerlakken. Aan de muren hangen gelooide dierenhuiden en prenten van exotische vissen. Peter leidt me even rond door zijn natuurlijke habitat en stelt me voor aan het krioelende leven dat hier zo gemoedelijk aanwezig is. Wanneer ik een terrarium met een gigantische vogelspin en ernaast eentje met zo mogelijk nog grotere kakkerlakken spot, moet ik toch even slikken. Eet hij die dan ook op? “Nee hoor, die houd ik voor de lol. Die zijn veel te mooi om op te eten.”

Illustratie: Kwennie Cheng.

Levend eten

Voor ik het goed en wel besef heb ik mijn eerste insect achter de kiezen: een levend meelwormpje. In het begin proef ik helemaal niets, maar na enkele seconden komt er ineens een lichte hazelnootsmaak vrij. “Je moet goed blijven kauwen; de smaak van het insect zit in de huid”. Best lekker.

Hoe bent u ertoe gekomen om op eigen houtje insecten te gaan eten?
“Ik heb de natuur altijd al razend interessant gevonden. Van jongs af aan onderzocht ik de mogelijkheden om te overleven op basis van wat er in de natuur voor handen is. Het grote probleem met insecten is dat de overheid er eigenlijk niks over weet. Ook op school leer je er niks over. Er was tot voor kort erg weinig documentatie over het eten van insecten. Nergens kwam ik te weten wat er nu eigenlijk allemaal in insecten zit. Daarom besloot ik in 1998 zelf een experiment uit te voeren: een jaar leefde ik volgens het dieet van de eerste mensen. De eerste mensen waren verzamelaars en alleseters; insecten maakten deel uit van hun dagelijks dieet. Na dat jaar was ik verschrikkelijk gezond. Ik werd gewoon niet meer ziek.”

Wat zit er dan allemaal in insecten dat ze zo gezond zijn?
“In 2002, vier jaar na mijn experiment dus, verscheen er in Amerika een onderzoek van de heer Finke over de voedingswaarde van insecten. Daaruit bleek dat insecten complete eiwitten, verschillende vitaminen; vooral A en D zijn goed vertegenwoordigd, vetzuren; zowel verzadigd als onverzadigd, en mineralen bevatten. Tot slot zit er ook laurinezuur in insecten; een natuurlijke antibiotica. Dit verklaart waarom ik na mijn Australopithecus-jaar zo’n buitengewoon sterk immuunsysteem had.”

Welke argumenten zijn er nog, behalve hun voedingswaarde, om insecten te eten?
“Het kweken van insecten is veel beter voor het milieu. Er is geen uitstoot van broeikasgassen omdat ze veel minder mest produceren dan vee of gevogelte. Het gigantische mestprobleem dat de intensieve veeteelt gecreëerd heeft, zou terug rechtgetrokken kunnen worden als we systematisch insecten kweken. Let wel; dit moet dan echt serieus en op grote schaal gebeuren. Door thuis je eigen insectenkwekerij op te zetten met een productie van honderd gram per week zul je het milieu niet redden. In Nederland voert men al jaren wetenschappelijk onderzoek uit naar efficiënte kweekmogelijkheden voor insecten; aan de landbouwfaculteit van Wageningen bijvoorbeeld. In België daarentegen was niemand daar aan het begin van deze eeuw mee bezig.”

Hoe ziet uw eetpatroon er nu uit; eet u dagelijks insecten?
“Als je te strikt volgens een bepaald dieet leeft, marginaliseer je jezelf. En dat is natuurlijk ook niet de bedoeling. Ik eet nu nog deels zoals de eerste mens. Zo eet ik geen melkproducten, maar ik stel me wel flexibel op. Als iemand me een biefstuk voorschotelt, eet ik die op. Eten weggooien doe ik sowieso niet. Ik probeer wel dagelijks insecten te eten om genoeg vitaminen binnen te krijgen. Het liefst eet ik ze rauw; zo blijft de smaak intact en krijg je alle vitaminen binnen. Wanneer je insecten kookt is de helft van de vitaminen weg. Insecten levend eten is trouwens ook de snelste manier om ze te doden.”

Hoe ethisch verantwoord is het om rauwe insecten te eten of ze levend in te vriezen of in een pan te bakken?
“Er is weinig andere keuze: elk insect op voorhand een electroshock toedienen is onmogelijk. Je zou hen ook kunnen doden met CO2 maar we zitten al met een problematisch hoge CO2-uitstoot, dus dat slaat al helemaal nergens op. Er bestaat überhaupt geen dierenbescherming voor ongewervelde dieren. Medelijden hebben met deze dieren is idioot, onnatuurlijk. Ze vormen de basis van onze voedselketen. Ze zijn met triljoenen aanwezig op onze planeet: insecten zijn gemaakt om op te eten.”

Als ik dit zo allemaal hoor, vraag ik me af waarom we nog niet met z’n allen insecten aan het eten zijn? Dit kan toch perfect gecommercialiseerd worden?
“Daar zijn ze nu volop mee bezig. De goedkeuring van het Federaal Voedselagentschap heeft een heleboel losgemaakt, het was een signaal om te zeggen: ‘mensen, insecten zijn oké’. Ik merk het zelf ook, ik lever steeds vaker aan restaurants en traiteurs. Maar ook de grote supermarktketens springen op de kar, vergis je niet. Zo is onder andere de Colruyt Group momenteel betrokken bij een onderzoeksproject over het kweken van eetbare insecten.”

Binnenkort eten we dus allemaal insecten?
“Soms vragen mensen mij of insecten ooit zullen aanslaan bij een breed publiek. Maar het is al bezig! Met mijn demo’s in lagere scholen laat ik kinderen wennen aan insecten. Ik probeer die generatie te benaderen omdat zij in de toekomst insecten zullen moéten eten. Het zal niet anders kunnen. We moeten van die intensieve veeteelt af en insecten zijn de enige reële optie die we in de plaats hebben.”

Beeld: Jana Antonissen.

Wormenparmazaan

Na afloop van het gesprek vraag ik Peter welke insectenrecepten hij kan aanraden; overtuigd van de goede zaak heb ik besloten een insectenfeestje te organiseren.

Niet iedereen die ik uitnodig blijkt bereid zijn natuurlijke afkeer tegenover insecten opzij te schuiven ter ere van Het Hogere Doel. Toch slaag ik er in een welwillend gezelschap van tien proefkonijnen met een open geest rond mijn eettafel te verzamelen. Als borrelhapje eten we gegrilde sprinkhanen. Het voorgerecht is een salade van bakbanaan, avocado, mango, paksoi, gember en wasmotrupsen. Hoofdgerecht: wok met krekels.

In het begin is het nog even wennen; zo’n kopje met voelsprieten op je bord (“Gatver, je hebt ze niet onthoofd, Jana!”). Maar aangemoedigd door de rest van het tafelgezelschap waagt de ene na de andere zich aan een hapje rauwe worm. Al snel blijkt dat insecten eten een kwestie van groepsdynamiek is: als iedereen rond je dapper door kauwt, is het moeilijk achter te blijven.

Al snel strooien we met z’n allen vrolijk meelwormen over onze noedels als ware het Parmezaankaas. Af en toe is er nog even een spannend moment. “Die worm beweegt keihard, heeft ie stuiptrekkingen ofzo?” Oh nee, hij zit vast tussen de mango. Snel opeten dan maar, om verder leed te voorkomen.
“Insecten hebben geen bewustzijn, toch?”
“Als je dit onethisch vindt, kun je je afvragen wat er überhaupt wél ethisch is.”

Was ik in het begin nog ietwat roekeloos in mijn insectenoptimisme, dan merk ik dat ik tegen het einde van het diner stiekem de krekels onder mijn pasta verstop om zo de aanwezigheid van dat knisperige diertje op mijn vork te verdoezelen. Dan maar bingen op de borrelnootjes en chips die een paar anticiperende gasten hadden meegenomen. Gezamenlijk besluiten we dat insecten zeker legitiem zijn als vleesvervanger, maar niet bijzonder aantrekkelijk ogen op je bord. “Eigenlijk zijn wij alvast de drempel aan het verlagen, dan hebben we het er later niet meer zo moeilijk mee.”

De volgende ochtend sta ik op met mijn eerste keverkater. Duidelijk wat overdreven met de hoeveelheid rode wijn om die insectensprietjes tussen mijn tanden mee door te spoelen. Als dit het vlees van de toekomst is hebben wij alvast een voorzichtig stapje vooruit gezet. Voorlopig toch nog even wachten tot die smakelijk uitziende insectenspreads en –koekjes in de winkelrekken liggen.

Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Kwennie Cheng

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Beeldbrekers (VII): 'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

In deze serie interviewt Hard//hoofd beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering 7: In een oude kogelfabriek op het Hembrugterrein is sinds deze zomer Het HEM te bezoeken, ‘een nieuw huis voor cultuur’. In gesprek met Laura Kemper. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Alles vijf sterren: 15

Persoonlijke revoluties en opdringerige aansporingen

Deze week worden we blij van een eeuwenoude schoolkrant, een handig polsbandje en een kostuumdrama zoals we dat niet gewend zijn. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5