De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Volgens Yoren Lausberg raakt de fictiefilm I, Daniel Blake aan een pijnlijke realiteit: de overheid stelt zich steeds harder op tegenover kwetsbare mensen.
‘We have let it happen that our society is organized in a way that the most vulnerable are the ones who are being hurt the most’, aldus regisseur Ken Loach. Zijn nieuwste film I, Daniel Blake gaat precies hierover. De film volgt Daniel Blake, die verstrikt raakt in de bureaucratie van zijn gemeente: hij mag niet werken van zijn artsen vanwege een recente hartaanval, maar is volgens de sociale dienst niet ziek genoeg voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Tegen deze beslissing gaat hij in beroep. Om in de tussentijd toch nog bijstand te krijgen wordt Blake verplicht te solliciteren – naar werk dat hij van zijn artsen niet mag aannemen.
Hij is niet de enige, Ken Loach laat verschillende mensen zien die vast komen te zitten. Mensen die het even tegen zit worden niet meer geholpen maar gekort op hun bijstand, met alle gevolgen van dien. Zo neemt de sociale dienst, en de overheid, de rol van bestraffer op zich. Denk trouwens niet dat dit enkel fictie is, alle gebeurtenissen in de film zijn gebaseerd op werkelijke ervaringen. Drukkende bureaucratie en demonisering van hulpbehoevendheid gebeurt niet alleen elders. Zoals Hayley Squires – hoofdrolspeelster in de film – het passend verwoordt: ‘the details of the welfare system may be different in each country, but the effects – the demonization of a certain kind of people – is the same’.
Ook in Nederland zijn socialezekerheidinstanties met name dwingend; zij die hulp nodig hebben worden argwanend benaderd en bijstand moet vooral als gunst worden gezien. Lokale ambtenaren kunnen hier niets meer aan doen. Ook zij zijn gebonden aan dezelfde drukkende regels, zie bijvoorbeeld de documentaire De Tegenprestatie, die het absurde van de gesprekken tussen medewerkers van de UWV en bijstandsgerechtigden laat zien. Individuen worden allemaal volgens dezelfde standaardprocedure behandeld door administratief medewerkers die enkel de regels mogen hanteren. Aan de andere kant van het bureau kunnen ze smeken wat ze willen, regels zijn regels. Het UWV is hard, dat zeker, maar is het ook eerlijk?
Zo laat de fictiefilm I, Daniel Blake de mensenlevens zien, die in De Tegenprestatie nog onzichtbaar blijven. Die persoonlijke verhalen laten zien wat er mis kan gaan: je loopt zomaar vast, en hulp kan je niet meer verwachten als de regels centraal staan. Maar wat ontbreekt er dan? Ook dat komt naar voren in de film: sociaal werkers. Mensen die zich er volledig voor kunnen inzetten om juist die kwetsbaren te helpen, die voor hun kunnen en willen vechten. Maar mede op hen werd er sinds 2013 bezuinigd, en wat er dan over blijft zijn zij die zelf ook maar hun baan willen behouden.
Premier Rutte koos er als Zomergast voor om de film Intouchables te laten zien, een feelgood movie die de pijnlijke realiteit van zijn beleid verhult. Misschien moet de VPRO nu deze film maar gaan uitzenden, liefst prime time, om te laten zien hoe het er echt aan toegaat.
Beeld: still uit I, Daniel Blake
