Asset 14

Op naar het ongemak

De wereld staat in brand en dat kan niet onbeschreven blijven. Het koloniale verleden wordt veel besproken, vooral doen maar dan met wat gêne, zegt Yoren Lausberg.

Er wordt nogal wat af gedebatteerd over schaamte en schuldgevoelens. Zo veel zelfs dat De Groene Amsterdammer 2017 afsloot als het jaar van de schaamte. Bronnen van schaamte waren met name #MeToo, Zwarte Piet en de Amerikaanse beeldenstorm waarbij beelden van Robert E. Lee ter aarde moeten, en in Nederland die van J.P. Coen en De Ruyter onderwerp van discussie werden. Hoewel hier nog geen standbeeld neergehaald is, en het er ook niet naar uitziet dat dit binnenkort gaat gebeuren, wordt er wel vaak gesproken over een beeldenstorm.

Ik wil graag een lans breken voor die schaamte, schaamte wordt snel gezien als een sta-in-de-weg, iets waar je jezelf van moet ontdoen zodat je onproblematisch verder kan leven. Daarmee wil ik ons niet vrijspreken van schaamte. Want ja, zwarte piet is racisme, dat er nog steeds Jan Pieterszoon Coen en Michiel de Ruyter onkritisch vereren –hoewel beide zeemannen verschillende rollen hebben in onze geschiedenis en De Ruyter om andere redenen verdacht danwel omstreden is dan Coen.

Tegenover deze bronnen van schaamte staan echter Kick Out Zwarte Piet, een algemeen voortschrijdend inzicht dat zwarte piet een racistische karikatuur is, en meer openbare discussie over onze eigen standbeelden. Misschien kijk ik iets te optimistisch nu, maar juist die schaamte is productief. Het laat zien dat we beginnen te merken dat er iets mis is, dat we doorhebben dat we iets hebben om ons voor te schamen. Om me even te laten inspireren door Maartje Wortel; die schaamte behoedt ons voor fouten. Hierdoor gaan we er misschien iets aan ons gedrag doen, opdat we ons in de toekomst hier niet voor hoeven te schamen – of misschien leren we een nieuwe manier van denken waardoor schaamte minder nodig is: een gevoeligheid waardoor we niet in een schaamte-reflex schieten bij de minste kritiek, maar kritiek constructief omarmen. Want, om Amade M’charek te citeren: ‘juist het ongemak helpt ons verder’.

Verder, waarheen dan? Om te beginnen naar een publieke discussie waarin we niet in de stress schieten als een museum een replica van een buste weghaalt omdat the real thing er al staat. Maar dat lijkt me vanzelfsprekend. Verder, naar een erkenning dat onze helden ook rovers waren, of in dienst stonden van de slavenhandel, dat ze – net als al je helden – geen feilloze mensen waren. In de praktijk betekent dat op zijn minst een bordje onder een standbeeld dat uitleg geeft over de rol van de desbetreffende zeeheld, en hoewel we hun daden misschien verwerpelijk vinden; onze rijkdom erop gestoeld is. Of misschien een stapje creatiever: plaats er een ander standbeeld na, en zie het als een artistieke uitdaging.

Lastiger is dat in Nederland de verering van de (koloniale) geschiedenis vooral in straatnamen te zien is. Om onder de Coentunnel een bordje te hangen is wat onzichtbaar, en om de Jan Pieterszoon Coenstraat te laten kruisen met de Poncke Princenstraat of de Tulalaan lijkt me te cryptisch. Maar het is een begin. Zo kan die lastige schaamte misschien constructief te werk gezet worden.

Beeld: Wikimedia

Mail

Yoren Lausberg (1992) is researchmasterstudent Sociologie aan de UvA.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

 1

Het model

De hoofdpersoon in dit verhaal van Feico Sobel poseert op een doordeweekse avond naakt voor een schilderklasje in Spijkenisse. De sessie ontaardt in een bizarre erotische nachtmerrie waarin onze verteller zich totaal verliest. Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

:Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Hard//hoofd zoekt twee getalenteerde, assertieve, breed onderlegde beelddenker (x/v/m) die de beeldredactie willen komen versterken! Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Weke delen

Weke delen

Op de laatste dag van de zomervakantie bedenken vier vrienden een ultieme streek om ‘de Pedofiel’ in het dorp te leveren. Maar tussen Reinout en Jordan is iets anders aan de hand. Een coming of age- verhaal van Nelson Morus over vriendschap, angst, en schaamte. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

De kieuwbogen kleuren zalmroze

De kieuwbogen kleuren zalmroze

In de zomer van 2022 voltrok zich een milieuramp in de rivier de Oder. Honderdduizenden dode vissen dreven toen naar het oppervlak van de rivier. Emma Zuiderveen schreef een gedichtenreeks waarin ze de oorzaken en gevolgen van deze ramp op zowel individuele als collectieve schaal onderzoekt. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

De vrouw met de rode haren (ILY)

De vrouw met de rode haren (ILY)

Een verhaal van Ida Blom over de beklemming van verlies en herinnering en het zoeken naar het verleden in het heden. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer