Asset 14

Op naar het ongemak

De wereld staat in brand en dat kan niet onbeschreven blijven. Het koloniale verleden wordt veel besproken, vooral doen maar dan met wat gêne, zegt Yoren Lausberg.

Er wordt nogal wat af gedebatteerd over schaamte en schuldgevoelens. Zo veel zelfs dat De Groene Amsterdammer 2017 afsloot als het jaar van de schaamte. Bronnen van schaamte waren met name #MeToo, Zwarte Piet en de Amerikaanse beeldenstorm waarbij beelden van Robert E. Lee ter aarde moeten, en in Nederland die van J.P. Coen en De Ruyter onderwerp van discussie werden. Hoewel hier nog geen standbeeld neergehaald is, en het er ook niet naar uitziet dat dit binnenkort gaat gebeuren, wordt er wel vaak gesproken over een beeldenstorm.

Ik wil graag een lans breken voor die schaamte, schaamte wordt snel gezien als een sta-in-de-weg, iets waar je jezelf van moet ontdoen zodat je onproblematisch verder kan leven. Daarmee wil ik ons niet vrijspreken van schaamte. Want ja, zwarte piet is racisme, dat er nog steeds Jan Pieterszoon Coen en Michiel de Ruyter onkritisch vereren –hoewel beide zeemannen verschillende rollen hebben in onze geschiedenis en De Ruyter om andere redenen verdacht danwel omstreden is dan Coen.

Tegenover deze bronnen van schaamte staan echter Kick Out Zwarte Piet, een algemeen voortschrijdend inzicht dat zwarte piet een racistische karikatuur is, en meer openbare discussie over onze eigen standbeelden. Misschien kijk ik iets te optimistisch nu, maar juist die schaamte is productief. Het laat zien dat we beginnen te merken dat er iets mis is, dat we doorhebben dat we iets hebben om ons voor te schamen. Om me even te laten inspireren door Maartje Wortel; die schaamte behoedt ons voor fouten. Hierdoor gaan we er misschien iets aan ons gedrag doen, opdat we ons in de toekomst hier niet voor hoeven te schamen – of misschien leren we een nieuwe manier van denken waardoor schaamte minder nodig is: een gevoeligheid waardoor we niet in een schaamte-reflex schieten bij de minste kritiek, maar kritiek constructief omarmen. Want, om Amade M’charek te citeren: ‘juist het ongemak helpt ons verder’.

Verder, waarheen dan? Om te beginnen naar een publieke discussie waarin we niet in de stress schieten als een museum een replica van een buste weghaalt omdat the real thing er al staat. Maar dat lijkt me vanzelfsprekend. Verder, naar een erkenning dat onze helden ook rovers waren, of in dienst stonden van de slavenhandel, dat ze – net als al je helden – geen feilloze mensen waren. In de praktijk betekent dat op zijn minst een bordje onder een standbeeld dat uitleg geeft over de rol van de desbetreffende zeeheld, en hoewel we hun daden misschien verwerpelijk vinden; onze rijkdom erop gestoeld is. Of misschien een stapje creatiever: plaats er een ander standbeeld na, en zie het als een artistieke uitdaging.

Lastiger is dat in Nederland de verering van de (koloniale) geschiedenis vooral in straatnamen te zien is. Om onder de Coentunnel een bordje te hangen is wat onzichtbaar, en om de Jan Pieterszoon Coenstraat te laten kruisen met de Poncke Princenstraat of de Tulalaan lijkt me te cryptisch. Maar het is een begin. Zo kan die lastige schaamte misschien constructief te werk gezet worden.

Beeld: Wikimedia

Mail

Yoren Lausberg (1992) is researchmasterstudent Sociologie aan de UvA.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
het laatste
Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

TIP: Verander je perspectief

Verander je perspectief

De geschiedenis maar ook het heden lijken vaak een ver-van-ons-bed-show. Else Boer onderzoekt hoe je belangrijke gebeurtenissen pijnlijk dicht naar je toe haalt. Een tip om op zoek te gaan naar verhalen die je wereld- en zelfbeeld doen kantelen. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

 1

Met een liefdevolle blik

Deze week worden we blij van een documentaire over een Japanse oudtante, een datingshow op Netflix en een podcast over misdaad en alcohol. Lees meer

Vrije val

Vrije val

Een bekend gevoel voor velen: vastzitten op een feestje waar je niet wilt zijn. De vrouw in dit verhaal zoekt naar manieren om zichzelf en haar gebroken hart staande te houden in het nachtelijk gewoel. Lees meer

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Een promenade die oorspronkelijk naar de oprichter van het fort was vernoemd, kreeg niet lang geleden een nieuwe naam. Lees meer

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 3)

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 3)

De tent die in 'A Show Off' hoog richting de hemel reikt, wankelt door overmoed. Als een stomme film waarbij de pianist in de zaal letterlijk de toon zette bij het filmbeeld, zo vallen beeld en geluid hier ook samen. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Wen niet aan het leven in de quarantaineshuttle

Wen niet aan het leven in de quarantaineshuttle

Alex Philippa moet niks hebben van zij die het quarantaine-leven willen optimaliseren. Zelfisolatie is niet optimaal, maar onnatuurlijk en eenzaam. Lees Alex' tip over zelfbehoud in lockdown. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Alles vijf sterren: 28

Breng ons naar zee

Deze week worden we blij van de documentaire Les plages d'Agnès, een boek over de midzomer en een recept voor veganistische zalm. Lees meer

Magma

Magma in mijn onderbuik

'Bij Cas liet ik los dat het drie uur ’s nachts was, dat ik morgen om acht uur op mijn werk moest zijn.' Een kort verhaal van Joanne van Beek. Lees meer

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 2)

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 2)

Hoe Maaike Fransens baksels zich tot haar zorgen verhouden, is aan ons om te bepalen. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Hard//talk: De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

Als de antiracismedemonstranten die begin deze maand op de Dam stonden de schuld krijgen van een tweede coronagolf, is dat niet omdat ze een risico namen. Lees meer

Zoek naar de oorsprong

Zoek naar de oorsprong

Babeth Fonchie schreef drie gedichten over geknutselde ouderfiguren en vroege herinneringen. Lees meer

 1

Hoe vang je activisme in beeld?

Hoe dun is de scheidslijn tussen een sterke boodschap en een kwalijke misser? Hoe luid moet je van je laten horen als witte illustrator, en vraag je geld voor het gebruik van een illustratie van George Floyd? Drie illustratoren gaan in gesprek. Lees meer

Alles vijf sterren: 27

Het mag eindelijk (weer)

Deze week worden we blij van een serie uit de zeroes, een boek dat ons meeneemt naar Istanbul en, eindelijk, weer een bezoekje aan het theater. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan