De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Faillissement binnen de zorg is wel even wat anders dan het zoveelste winkelconcern waar het doek voor valt. Een midden tussen marktwerking en een overheidsmonopolie kan voorkomen dat meer patiënten in de toekomst halsoverkop moeten worden overgeplaatst, aldus Jens Bezemer
Wanneer een winkelketen failliet gaat verschijnen er vluchtig gemaakte posters op de etalageramen met daarop het woord ‘opheffingsuitverkoop’. Wanneer een ziekenhuis failliet gaat, worden 9000 patiënten aan hun lot overgelaten. Voor het MC Slotervaart viel vorige maand definitief het doek en het noodlijdende Blokker zet zichzelf te koop. Honderden mensen protesteerden tegen de ‘puinhoop’ bij het ziekenhuis. Slotervaart aanwijzen als zondebok is echter misleidend. De vraag is: met welke waarden kijken we naar de zorg?
Neem een afwasborstel en een MRI-scan. De staat van onze samenleving is niet afhankelijk van een optimale voorziening in afwasborstels. Wanneer een verkoper van afwasborstels kopje onder gaat, accepteren de betrokkenen de wetten van de markt. Wij, de consumenten en vraagdrijvers, bepalen of we bij iemand anders een afwasborstel kopen of onze macaronischotel met iets anders schoonmaken. Een MRI-scan, en de zorg die eruit voortvloeit, is echter een publiek goed. Net zoals het onderwijs of veiligheid is het belang ervan gedeeld en ontstijgt het individuele voorkeuren of achtergronden.
Het cruciale verschil is dat we collectief waarde toekennen aan een publiek goed. Marktdenken kan die waarde corrumperen. Zoals politiek filosoof Michael Sandel laat zien in zijn boek What Money Can’t Buy kenmerken markten zich namelijk door een neutrale opvatting. In de markt is er geen goed of slecht. Alleen vraag en aanbod. Dat werkt voor een afwasborstel, maar in de zorg gaat dat schuren.
Een reconstructie in Het Parool laat zien dat marktdenken een van de hoofdingrediënten is in het ondergangsrecept van het MC Slotervaart. Eigenaren die het ziekenhuis proberen te runnen ‘als een prijsvechter’, specialisten die uit kostenoverwegingen duurdere ingrepen niet meer uitvoeren, bestuurders die tegelijkertijd grof betaalde aandeelhouders zijn en slecht onderhouden gebouwen en faciliteiten vanwege een gebrek aan geld.
Wanneer de zorg in zulke mate geëconomiseerd wordt, en de macht van zorgverzekeraars groot blijft, zijn het de grenzen van de markt die bevraagd moeten worden.
Protesteren tegen het mismanagement van één enkel ziekenhuis heeft weinig zin. Wanneer de zorg in zulke mate geëconomiseerd wordt, en de macht van zorgverzekeraars groot blijft, zijn het de grenzen van de markt die bevraagd moeten worden. Zo’n debat zou eerst een behoorlijk aantal, door een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ontkrachte, mythes de wereld uit moeten helpen. Marktwerking zorgt bijvoorbeeld niet voor minder maar meer bureaucratie, doordat uitwassen tegengegaan moeten worden en de markt gecontroleerd moet worden door ontelbaar veel instanties. Daarnaast brengt marktwerking niet lagere maar hogere kosten met zich mee, door de noodzaak voor hogere financiële buffers en reclame.
Zo’n debat moet allerminst een oproep zijn om de zorg weer volledig onder staatscontrole te brengen of het ziekenfonds weer terug te brengen. Het punt is dat hier een midden gevonden moet worden en dat de politiek daar wel degelijk een rol in heeft. De zorg is geen afwasborstel en er moet bijgestuurd worden om de kwaliteit te bewaken. Voor oud-bestuursvoorzitter van het AMC Marcel Levi is het duidelijk hoe dat kan: samenwerken in plaats van concurreren. Problemen zoals opstapeling kunnen alleen maar verholpen worden door netwerken van op elkaar afgestemde regionale zorgaanbieders.
Wat er gebeurt als we dit niet voor elkaar boksen? Daar zagen we deze week een voorbode van: door een gebrek aan ziekenhuispersoneel blijkt een plek vinden om te bevallen een steeds grotere uitdaging. U wilt een kind ter wereld brengen? Even geduld alstublieft. Er zijn nog zes wachtenden voor u.
Jens Bezemer (1988) is Hard//hoofd-redactielid, studeert Filosofie van Cultuur en Bestuur aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en werkt als copywriter bij een reclamebureau. Jens verbaast zich nog wel eens. En schrijft dan een stukje. // jens@hardhoofd.com
Wouter Andeweg is fotograaf en onderzoekt hoe wij in onze zelfgemaakte wereld opzoek zijn naar organische vormen, onnatuurlijke materialen en de invloed van natuurlijk licht.
