Asset 14

De penvriend(in)

Mijn correspondentie uit de jaren '00 versus mijn correspondentie uit de jaren '10

De brief en het dagboek, voorbodes van de roman, hebben het loodje gelegd, als kanaries in een mijn,” zei schrijver Tommy Wieringa laatst in de krant. Hij ziet in het langzaam maar zekere uitsterven van de brief en het dagboek onheilspellende voortekenen van het lot dat de roman te wachten staat.

We schrijven inderdaad almaar minder brieven. Zo kwam ik na een kleine duik in mijn persoonlijke archief van belangrijke en minder belangrijke memorabilia (ik hou alles bij, je weet maar nooit wat er later nog van pas komt voor die biografie) tot de vaststelling dat mijn briefwisseling uit de jaren ’00 zowat het twintigdubbele is van de brieven die ik dit decennium al ontving. Er zal de komende zes jaar nog flink geschreven mogen worden als ik die klaarstaande dozen in mijn archiefkast gevuld wil krijgen.

Waarom zijn steeds minder mensen geneigd om via post te communiceren?
Hoe zit dat dan met de dingen die alleen de brief, het papier, de envelop, de postzegel kunnen zeggen? Ik vraag het me serieus af. Neem nu deze melodramatische zinsnede uit een brief die ik nog niet zo gek lang geleden ontving: “In een parallelle, artificiële wereld hou ik je hand opnieuw vast en voel ik weer die elektriciteit wanneer jij m’n rug streelt.” Ik geloof niet dat de jongeman in kwestie dit ook recht in mijn gezicht had gezegd, en in een e-mail of sms was het al helemaal belachelijk overgekomen. Maar op papier werkte het wel; de oprechtheid van de handgeschreven woorden maakte de briefschrijver tot een nobeler mens.

Dit voorbeeld illustreert mooi de veranderde aard van mijn correspondentie doorheen de jaren. Dat ik in de jaren ’00 zo ontzettend veel meer brieven ontving – eerlijk is eerlijk – komt niet doordat ik als jonge tiener twintig keer meer minnaars had, maar wel doordat ik beschikte over een hele resem penvrienden. De penvriend; volgens de Van Dale ‘iemand met wie je gedurende langere tijd vriendschappelijk correspondeert’. Daar knelt het schoentje: ‘vriendschappelijk’. Aan mijn laatste penvrienden was ik meestal op één of andere manier romantisch gerelateerd en een keer de romantiek over was, stokte ook de briefwisseling. Af en toe ontvang ik ook nog wel mooie brieven van vriendinnen, meestal zo rond mijn verjaardag; maar deze vallen omwille van hun sporadische karakter helaas niet onder de categorie penvriendschap.

Om tot slot nog even terug te keren naar Tommy Wieringa en zijn kanaries in de mijn; pogingen om een dagboek bij te houden waren nooit een succes. Als ik dan toch eens de moeite nam om mijn innerlijke gevoelsleven neer te pennen voor niemand in het bijzonder deed ik dit op momenten dat ik me niet zo lekker voelde; met als gevolg dagboeken vol duistere pseudofilosofische bijdragen. In een brief daarentegen verval ik minder vaak in zwaarmoedigheid (ik vergezel mijn brieven graag van chocoladerepen, kattenstickers of glitter die overal tussen kruipt) en doe ik aanmerkelijk meer moeite om mijn literair niveau op peil te houden.

Een penvriend(in) om op regelmatige basis vriendschappelijk mee van gedachten te wisselen over het leven: iedereen zou er minstens één moeten hebben. Want dat is misschien wel het beste aan de penvriend(in): je hoeft je niet te beperken tot één exemplaar. Het is toegestaan de epistolaire vriendschap te consumeren met wie je maar wilt. Daarenboven moet je al erg je best doen, wil je gedumpt worden door je penvriend.
Kandidaten mogen zich altijd melden.


Advies voor penvrienden: met eenhoorns, robots of bonte postkaartjes scoor je altijd.

Mail

Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

In ons collectieve geheugen lijkt er weinig plaats voor moeders* die na de bevalling lijden aan depressieve gevoelens: deze verhalen ondermijnen het klassieke beeld van het moederschap als een roze wolk. Gelukkig brengen steeds meer vertellingen nuance aan, waarbij de vraag rijst in hoeverre we als maatschappij verantwoordelijkheid dragen voor de eenzaamheid die kersverse moeders kan overvallen. Een essay door Anne Louïse van den Dool. Lees meer

:Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Is literatuur links of rechts? Sarah Neutkens duikt in twee klassiekers en gaat na of ze wel zo links zijn als vaak wordt beweerd. Lees meer

:Een lesje kapitalisme: door Shein betalen we straks dubbel bij Zara

Een lesje kapitalisme: door Shein betalen we straks dubbel bij Zara

Wanneer goedkoop steeds goedkoper wordt en luxe verder naar de sterren rijkt, rekt het middensegment zich onverstoorbaar op. In haar column toont Loïs Blank hoe ooit betaalbare merken via een facelift hun high-end ambities najagen. Wanneer zijn we uitgespeeld in dit kapitalistische spel? Lees meer

:Terugblik op de lancering van 'Harnas' in Museum Arnhem 13

Terugblik op de lancering van ‘Harnas’ magazine in Museum Arnhem

Afgelopen maand werd ons nieuwste nummer feestelijk gelanceerd in Museum Arnhem, want Hard//hoofd en Museum Arnhem bundelden de krachten! De tentoonstelling Naakt dat raakt vindt literaire en poëtische verdieping in een speciaal katern in Hard//hoofd magazine Harnas. We blikken terug op het evenement. Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

over samen niet weten

Anne Louïse van den Dool won met het essay 'Een middenwereld: over samen niet weten' de derde plaats van Hooray for the Essay 2026. Lees meer

Het sanatorium

Het sanatorium

Elin ligt roerloos op de ligstoel van een sanatorium, hoog in de bergen. Stil en uitgespreid op het terras wordt ze geconfronteerd met een doordringende geur, die ze niet kan identificeren. In dit surreële, filosofische verhaal zoekt Stefanie Gordin naar de betekenis en de verstikkende werking van rust. Lees meer

Introverte mensen zijn awesome

Introverte mensen zijn awesome

In een wereld van schreeuwende extraversie, eert Marthe van Bronkhorst de introverten. 'Doe mij maar ‘raven’-energy. ' Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Tweede plaats Hooray for the Essay 2026 - Dat is dan jouw waarheid

Saar Lermytte won de tweede plek van Hooray for the Essay 2026 met het essay Dat is dan jouw waarheid Lees meer

Dogs that cannot touch each other

Dogs that cannot touch each other

Een theatrale vertelling van Louky van Eijkelenburg over warmte, wrangheid en het controversiële kunstwerk 'Dogs That Cannot Touch Each Other'. Lees meer

:De strijd om vorm: looksmaxxen met volume of bevrijding uit de vorige eeuw?

De strijd om vorm

Dior en Chanel grijpen terug op historische silhouetten, en dat wordt breed gevierd. In haar column onderzoekt Loïs Blank of we ons voldoende bewust zijn van de oude idealen die daarin meekomen, en wat het over onze tijd zegt dat we daar zo enthousiast applaus voor geven. Lees meer

Steen 1

Steen

Stel je eens voor hoe een relatie met een steen kan beginnen, hoe die eruitziet en waarin jullie elkaar zullen vinden. Sjoukje Kamphorst neemt je mee op een literaire reis langs verloren zwerfkeien, gebarsten geliefdes en zinloos geploeter. ‘Wat een steen te zeggen heeft, kan alleen maar van groot gewicht zijn.’ Lees meer

Oproep: De Stoute Stift

De Stoute Stift

Doe mee aan De Stoute Stift, een zoektocht naar vier Nederlandse en vier Vlaamse illustratoren die een beeld willen maken bij de beste verhalen van de erotische schrijfwedstrijd Het Rode Oor. Deadline: 1 mei 2026. Lees meer

Kwetsuur

KWETSUUR

Het prinsessenbed en de koffiepauze in een hospice vormen het decor van dit gedicht van Kim Liesa Wolgast. Koffie, lametta en aquarelpapier zijn de rekwisieten van het sterftheater, waar de tijd stilstaat en zich tegelijkertijd steeds herhaalt. Lees meer

:Podcast: Maandagavond – De uitnodiging

Podcast: Maandagavond – Het cadeau

Voor de één is het 't allerbelangrijkste onderdeel van een feest, voor de ander een leeg ritueel vol onnodige spulletjes. In de derde aflevering van dit Maandagavond-seizoen draait alles om ‘Het Cadeau’. Met Rebekka de Wit, die het publiek uithoort over pijnlijke ‘kutcadeaus’, Suzanne Grotenhuis, die getuige was van de perfecte aankoop, en Freek Vielen die trakteert op een tekst uit hun gloednieuwe jubileumboek. Lees meer

Materiaal van een lichaam 1

Materiaal van een lichaam

In dit verhaal van Merel Nijhuis en beeld van Jasmijn Vermeeren exposeert een disabled kunstenaar haar werk tussen de zoemende TL-verlichting, kunstkijkers en hun opmerkingen. Ze probeert een balans te zoeken tussen genoeg informatie geven over haar werk en het ontwijken van de daaropvolgende validistische vragen. Lees meer

We willen het ook voor jou veilig houden

We willen het ook voor jou veilig houden

Claire heeft het voor elkaar: luxe kleding, een indrukwekkend cv en een leidinggevende functie. Tot ze op het matje wordt geroepen vanwege grensoverschrijdend gedrag. Claire snapt het niet. Wat is er gebeurd? Wanneer zijn de regels veranderd? Wie heeft de nieuwe normen bedacht? Emma Stomp duikt in dit verhaal in Claires hoofd en laat het... Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe uitgever/zakelijk leider

Hard//hoofd zoekt een nieuwe uitgever (zakelijk leider) [deadline verstreken]

Maak jij een vrije ruimte voor experiment voor nieuwe schrijvers, makers en denkers mogelijk? Word de nieuwe uitgever van Hard//hoofd! Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Melissa Dhondt won de eerste prijs van Hooray for the Essay 2026, met haar essay ‘Wat zo is’ waarin ze haar moeders relatie tot alcohol op een invoelende manier beschrijft. De wedstrijd is een samenwerking tussen DeBuren, Rekto:Verso en Hard//hoofd. Lees meer

Demystificeren en normaliseren: 'Naakt dat raakt' in Museum Arnhem

Demystificeren en normaliseren: 'Naakt dat raakt' in Museum Arnhem

Kijk, voel, denk opnieuw. In Naakt dat raakt tonen kunstenaars dat naakt meer is dan bloot: het is een middel voor autonomie, identiteit en verzet. Sanne de Rooij gidst je met een kunsthistorische blik door de tentoonstelling van Museum Arnhem en gaat in gesprek met conservator Manon Braat: ‘Ik wil blijven geloven dat kunst een verandering teweeg kan brengen.’ Lees meer

De onderste sport

De onderste sport

Walde groeit op onder de kassa in de supermarkt. Daar hoort hij de verhalen van alle klanten die bij zijn moeder afrekenen. In dit verhaal van Jelt Roos wordt onze drang ambitieuze levens te leiden bekeken door de lens van klassenongelijkheid. Is het beter om te streven of in je eigen vak te blijven? Lees meer

Lees Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Schrijf je nu in voor slechts €3 per maand en ontvang in september je eerste papieren tijdschrift. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer!