Asset 14

Syp Wynia: ‘Wetenschap is religie en beide snap ik niet’

Weerwoord: Eduard Bomhoff: ‘Wetenschap is religie en beide snap ik niet’

Julius Koetsier bindt in Weerwoord de strijd aan met de dogma’s en de dooddoeners die hij tegenkomt in de gevestigde opiniesecties. Hij fluit praatjesmakers die uit de bocht vliegen terug en voorziet hun meningen van een ongevraagd weerwoord. Deze week: Syp Wynia doet een weinig doordachte poging klimaatwetenschap te vergelijken met religieuze dogmatiek.

Een populaire gewoonte onder klimaatwegkijkers: wetenschap vergelijken met religie. In zijn column op zijn eigen website geeft de publicist een perfect voorbeeld van dit retorische cliché. Hij begint met het aanhalen van een interview met Ingrid Thijsen, CEO van Alliander.

    “Ingrid Thijssen komt uit een ‘protestants christelijk’ gezin uit Bodegraven, heeft daar naar eigen zeggen ‘met de paplepel ingegeven’ gekregen dat ze ‘iets voor de samenleving moet doen,’ erkent dat ‘de zwaarmoedige kant van het geloof veel effect’ op haar heeft gehad, met al die ge- en verboden die elke zondag werden ingeprent. (…) Thijssen vertaalt de religieuze boodschap uit haar jeugd in haar werk naar eigen zeggen in: ‘Verantwoordelijkheid dragen, goed rentmeesterschap.’ En ‘de energietransitie waarmaken is een pittig vraagstuk, waar ik met volle inzicht aan werk [sic uit Wynias column; in het interview dat hij citeert staat ‘met volle inzet’].’ Om dat vol te kunnen houden doet ze onder meer aan yoga. In haar vrije tijd is ook lid van D66 [sic].”

En als ze weer aan het werk gaat zegt ze haar lidmaatschap op. Goed, we kunnen al zien waar het heen gaat: hoewel Wynia het niet kon laten Thijssens yogagewoonte te benoemen (blijft verdacht), is het haar christelijke opvoeding die hem inspireert tot de centrale metafoor van zijn column. Een metafoor die hij nauwelijks onder controle blijkt te hebben.

    “In Ingrid Thijssen komt het hele Nederlandse klimaatverhaal samen, dat Nederland de wereld wil voorgaan in het klimaat, dat Nederland zichzelf van het gas wil afsluiten, maar dat er voor de goeden onder ons aan het eind van de kim ook verlossing is van de menselijke schuld voor de ondergang van de aarde.”

De ondergang van de aarde, daar hebben klimaatwetenschappers en andere bezorgden het doorgaans niet over: de mensheid, dat is wat ze interesseert. En dan niet ‘verlossing van de schuld’, maar juist het voorkómen van de ondergang. Dat is heel iets anders dan het christelijke idee dat we schuld dragen voor kwaad dat reeds geschied is en waar we niets meer aan kunnen veranderen.

    “Ze zijn er veel, in de wereld van gas, licht en klimaat en ook opvallend veel in de wereld van de nutsbedrijven, die nu nog veel gas verplaatsen maar zich eigenlijk volledig aan de (groene) stroom lijken te willen wijden. Uitgesproken calvinisten, ex-calvinisten of neo-calvinisten. Ze zijn volledig in de ban van ‘Parijs’ en ‘IPCC’ en derhalve van de klimaat- en energie-akkoorden van Ed Nijpels. Al die teksten zijn de bijbels voor wie nieuwe spirituele houvast zoekt, het klimaathouvast.”

Ergens naartoe gaan, dat is een katholiek ritueel.

Er zijn talloze manieren om de illusie te creëren dat je kritiek levert wanneer je eigenlijk geen argumenten hebt. Een van de gemakkelijkste is je opponenten te vergelijken met religieuzen. Maar die vergelijking gaat hier mis: de Bijbel zou het eeuwige woord van God zijn, terwijl klimaat- en energieakkoorden veranderlijk zijn en deels opgesteld worden door de zogenaamde gelovigen uit ‘de wereld van klimaat’.

    “Zo werd er ook aan de vooravond van het klimaatverdrag van Parijs door de NPO, de publieke omroep, een optocht van Hilversum naar Parijs georganiseerd. De overeenkomst met de katholieke processies was treffend. En hoewel het verhaal van schuld en boete rond klimaat, gas en wind meer protestants aandoet, worden toch ook aardig wat katholieke rituelen overgenomen.”

Het duurde even voordat ik begreep dat Wynia met die ‘optocht’ gewoon bedoelt dat er journalisten van de NPO naar Parijs gingen om verslag te doen. Ergens naartoe gaan, dat is een katholiek ritueel. Hoewel Wynia religie als irrationeel neerzet, doet hij zelf ook aan katholieke rituelen. Zo neemt hij weleens deel aan processies van zijn huis naar zijn werk. Ook schrijft hij, net als een monnik.

    “Zo kent Nederland niet alleen de verlokking het misschien wel uitverkoren, eerste klimaatneutrale land te worden.”

Hier raakt Wynia opnieuw in de war met zijn religieuze metaforen, want uitverkoren zijn is voor christenen iets waarop men zelf geen invloed heeft. Mensen die willen dat Nederland ’s werelds eerste klimaatneutrale land wordt leggen juist de nadruk op onze keuzes.

    “Nee, daar zijn ook de onheilsprofeten die dreigen met de schandpaal als dat niet gebeurt. En niet-experts moeten hun mond houden van de zelfbenoemde klimaatclerus, die alles wat hen niet bevalt op de index van verboden klimaatpublicaties zet en de auteurs ex-communiceert [sic].”

Met die ‘zelfbenoemde klimaatclerus’ zal Wynia de klimaatwetenschappers bedoelen. Maar die noemen zichzelf natuurlijk geen clerus. Ze zijn überhaupt niet ‘zelfbenoemd’. Je kunt jezelf geen diploma geven en je kunt je eigen academische werk niet peer reviewen.

De weinige wetenschappers die publicaties doen waarin klimaatverandering ontkend of gebagatelliseerd wordt, verliezen nooit om die reden hun werk.

Dat niet-experts de mond moeten houden, heb ik een klimaatexpert nooit horen zeggen. Maar het spreekt voor zich dat de mening van iemand die er niets van afweet doorgaans minder waard is dan die van een expert. Wat betreft die index van verboden klimaatpublicaties: dat zal een verwijzing zijn naar de katholieke Index librorum prohibitorum, een lijst die tot 1966 nog door de paus vastgesteld werd, en waar we naast controversiële filosofen, theologen en romanschrijvers ook namen als Copernicus, Gesner en Bruno aantreffen: wetenschappers die er niet voor terugdeinsden de werkelijkheid te beschrijven, ook niet als het om an inconvenient truth ging.

En dan die zogenaamde excommunicatie. De weinige wetenschappers die publicaties doen waarin klimaatverandering ontkend of gebagatelliseerd wordt, verliezen nooit om die reden hun werk.

    “Er zijn de katholieke aflaten (CO2-compensatie voor Rob Jetten en andere rondvliegende kosmopolieten), schuldigheidstochten naar Canossa en de hele klimaatinquisitie over je heen als je zelfs maar een vraag durft op te werpen over het Nederlandse gasverbod (waar de rest van de wereld niet eens over peinst, integendeel).”

De formule is inmiddels wel duidelijk. Als je goed zoekt, kunt je voor allerlei maatregelen een religieuze equivalent vinden. CO2-compensatie als katholieke aflaten; je zou diezelfde vergelijking kunnen maken met bijvoorbeeld verkeersboetes. Als hij uit zijn metaforenwereld stapt en een feitelijke bewering probeert te doen, gaat Wynia nog verder de mist in: ook in andere landen dan Nederland wordt gesproken over gasmaatregelen. Trouwens, ook als de bewering wel zou kloppen, zou ‘de rest doet het ook niet’ geen argument zijn.

    “En zoals het altijd gaat met orthodoxie en fundamentalisme: de rede, de redelijkheid, de humor en de nuance sneuvelen als eerste. Al Gore is de paus, Ed Nijpels is de aartsbisschop en Zuster Urgenda controleert de zuiverheid van de leer. En de klimaatketter? Hij brandt in de hel, de enige plek waar nooit tekort is aan fossiele energie.”

Het gebrek aan samenhang in deze metafoor begint groteske vormen aan te nemen. Waar Wynia eerst nog op zoek ging naar werkelijke connecties tussen klimaatwetenschap en religie, lijkt hij nu gewoon met willekeurige katholieke termen te slingeren. Hoezo is het enkel de taak van een zuster om ‘de zuiverheid van de leer’ te controleren? En waarom brandt alleen de ketter in de hel? Als er geen ingrijpende maatregelen genomen worden, zijn het niet enkel de wetenschapsontkenners die het heet krijgen.

    • “Tot een halve eeuw geleden was Nederland nog een gelovig, kerkelijk land, dat evenwel in revolutionair tempo ontkerkelijkte.

 

    Er is iets te zeggen voor de gedachte dat het weghalen van dat geloof een leegte heeft achtergelaten, waarin vervolgens allerlei nieuwigheden met wijde armen werden ontvangen. Eerst was daar de Derde Wereld en de ontwikkelingshulp, daar was de multiculturele samenleving al en nu dan de Klimaatneutrale Wereld.”

Blind omarmen van klimaatwetenschap is helemaal niet nodig.

Tja. Ik kan net zo goed stellen dat die leegte is opgevuld met vertrouwen in laissez-faire-kapitalisme en het moderne idee van ‘de westerse wereld.’ Of nee, niet ‘net zo goed’; veel beter, want die concepten hebben een veel grotere invloed op onze cultuur.

    “Een halve eeuw na Nederlands eigen culturele revolutie is het land een nieuwe fase ingegaan. En niet uitsluitend een van bloemen, bijtjes en overal vrede. Daarvoor is de nieuwe revolutie te onaangenaam, te onverdraagzaam, te vijandig gekant tegen wie het nieuwe geloof niet blind omarmt.”

Van die vijandigheid levert Wynia geen enkel bewijs. Blind omarmen van klimaatwetenschap is ook helemaal niet nodig. Het fijne aan wetenschap is nu juist dat feiten ook na kritische inspectie overeind blijven staan. En wat betreft die ‘nieuwe fase’: de twee grootste politieke partijen van Nederland wijzen het klimaatakkoord af. Een culturele revolutie zou welkom zijn.

RECTIFICATIE (26-01-2019): Een eerdere versie van dit stuk meldde ten onrechte dat de column die hier gefileerd wordt van Eduard Bomhoff zou zijn. Dit klopt niet: de tweede column op dezelfde pagina (met verwarrende lay-out) is van Bomhoff, de column die hier door Julius Koetsier besproken wordt is echter van Syp Wynia zelf.


Beeld: Marco Verch via Flickr.

Mail

Julius Koetsier is columnist, filmcriticus, vertaler, video-editor en zo af en toe iets anders.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe hoofdredacteur!

De hoofdredacteur van Hard//hoofd is de spin in het web van een groeiende, creatieve organisatie. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Als Chef Eindredactie breng je schrijvers en eindredacteuren met elkaar in contact, en zie je erop toe dat teksten tijdig gepubliceerd worden. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

De draad

De draad

Sumai Yahya schreef een kort, poëtisch verhaal over menselijke vleermuizen slingerend aan een draad. Een korte versie verscheen in het papieren magazine, maar lees hier de volledige versie, vol symboliek, donkere massa's, naalden, konijnen met rode ogen en aangeslepen ruggengraten. Lees meer

Als cavia's in de val

Als cavia's in de val

Marthe van Bronkhorst wil niet meer vliegen maar loopt tegen allerlei problemen aan als ze een duurzame vakantie probeert te boeken. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Wat zegt het huis waarin je woont, en de meubels erin, over jou? En ben je in een ander huis, tussen andere spullen, nog wel precies dezelfde persoon? Eva past deze zomer op wat woningen van bekenden en onderzoekt wat ze beleeft. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Iets wat van zijn vader is geweest

Iets wat van zijn vader is geweest

Het is zwarte zaterdag en de tankstations zijn druk. Sigarettenrook en uitlaatgassen blijven "in de windstilte boven het asfalt verstikkend en bewegingsloos hangen." Tristan is, in dit korte verhaal, op weg naar het huis van wijlen zijn vader, een man op wie hij nooit heeft kunnen rekenen. Kan hij het opbrengen om door te rijden? Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Gedichten Alara Adilow (titel volgt) 2

Straatliedjes

Wat is een huis? 'Iets dat de wraak van de nacht buiten houdt. / Iets waar je naar terugkeert na een lange reis.' In deze nieuwe gedichten van Alara Adilow worden vaders ontvlucht, tijdelijke verblijfplaatsen gevonden en nieuwe relaties op zee aangegaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Woordenboek der Obscure Melancholieën

Woordenboek der Obscure Melancholieën

De schaamte en toch het gemis wanneer je in je oude dagboek je zorgen terugleest - waarom is er geen woord voor dat gevoel? Marthe van Bronkhorst bedenkt daarom een woordenboek voor melancholische emoties. Lees meer

De onwerkbare

De onwerkbare

Dit is het derde en tevens laatste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Voor niemand vindbaar

Voor niemand vindbaar

Het kan fijn zijn als je familie aan je denkt wanneer je er niet bent. Maar voor af en toe onvindbaar zijn is ook iets te zeggen, vermoedt Eva tijdens een werkbezoek aan de Estse hoofdstad Tallinn. Lees meer

Koeman

Koeman

Een kort verhaal van Jan Wester over een veeboer die op papier alles bezit, maar zich niet thuisvoelt in zijn eigen kudde en op zoek is naar een eenheid. Koeman was niet van land, niet van gras. Door de zolen van zijn laarzen was hij afgescheiden van zijn aarde. Hij had ze weleens uitgeschopt, op... Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel