Asset 14

Syp Wynia: ‘Wetenschap is religie en beide snap ik niet’

Weerwoord: Eduard Bomhoff: ‘Wetenschap is religie en beide snap ik niet’

Julius Koetsier bindt in Weerwoord de strijd aan met de dogma’s en de dooddoeners die hij tegenkomt in de gevestigde opiniesecties. Hij fluit praatjesmakers die uit de bocht vliegen terug en voorziet hun meningen van een ongevraagd weerwoord. Deze week: Syp Wynia doet een weinig doordachte poging klimaatwetenschap te vergelijken met religieuze dogmatiek.

Een populaire gewoonte onder klimaatwegkijkers: wetenschap vergelijken met religie. In zijn column op zijn eigen website geeft de publicist een perfect voorbeeld van dit retorische cliché. Hij begint met het aanhalen van een interview met Ingrid Thijsen, CEO van Alliander.

    “Ingrid Thijssen komt uit een ‘protestants christelijk’ gezin uit Bodegraven, heeft daar naar eigen zeggen ‘met de paplepel ingegeven’ gekregen dat ze ‘iets voor de samenleving moet doen,’ erkent dat ‘de zwaarmoedige kant van het geloof veel effect’ op haar heeft gehad, met al die ge- en verboden die elke zondag werden ingeprent. (…) Thijssen vertaalt de religieuze boodschap uit haar jeugd in haar werk naar eigen zeggen in: ‘Verantwoordelijkheid dragen, goed rentmeesterschap.’ En ‘de energietransitie waarmaken is een pittig vraagstuk, waar ik met volle inzicht aan werk [sic uit Wynias column; in het interview dat hij citeert staat ‘met volle inzet’].’ Om dat vol te kunnen houden doet ze onder meer aan yoga. In haar vrije tijd is ook lid van D66 [sic].”

En als ze weer aan het werk gaat zegt ze haar lidmaatschap op. Goed, we kunnen al zien waar het heen gaat: hoewel Wynia het niet kon laten Thijssens yogagewoonte te benoemen (blijft verdacht), is het haar christelijke opvoeding die hem inspireert tot de centrale metafoor van zijn column. Een metafoor die hij nauwelijks onder controle blijkt te hebben.

    “In Ingrid Thijssen komt het hele Nederlandse klimaatverhaal samen, dat Nederland de wereld wil voorgaan in het klimaat, dat Nederland zichzelf van het gas wil afsluiten, maar dat er voor de goeden onder ons aan het eind van de kim ook verlossing is van de menselijke schuld voor de ondergang van de aarde.”

De ondergang van de aarde, daar hebben klimaatwetenschappers en andere bezorgden het doorgaans niet over: de mensheid, dat is wat ze interesseert. En dan niet ‘verlossing van de schuld’, maar juist het voorkómen van de ondergang. Dat is heel iets anders dan het christelijke idee dat we schuld dragen voor kwaad dat reeds geschied is en waar we niets meer aan kunnen veranderen.

    “Ze zijn er veel, in de wereld van gas, licht en klimaat en ook opvallend veel in de wereld van de nutsbedrijven, die nu nog veel gas verplaatsen maar zich eigenlijk volledig aan de (groene) stroom lijken te willen wijden. Uitgesproken calvinisten, ex-calvinisten of neo-calvinisten. Ze zijn volledig in de ban van ‘Parijs’ en ‘IPCC’ en derhalve van de klimaat- en energie-akkoorden van Ed Nijpels. Al die teksten zijn de bijbels voor wie nieuwe spirituele houvast zoekt, het klimaathouvast.”

Ergens naartoe gaan, dat is een katholiek ritueel.

Er zijn talloze manieren om de illusie te creëren dat je kritiek levert wanneer je eigenlijk geen argumenten hebt. Een van de gemakkelijkste is je opponenten te vergelijken met religieuzen. Maar die vergelijking gaat hier mis: de Bijbel zou het eeuwige woord van God zijn, terwijl klimaat- en energieakkoorden veranderlijk zijn en deels opgesteld worden door de zogenaamde gelovigen uit ‘de wereld van klimaat’.

    “Zo werd er ook aan de vooravond van het klimaatverdrag van Parijs door de NPO, de publieke omroep, een optocht van Hilversum naar Parijs georganiseerd. De overeenkomst met de katholieke processies was treffend. En hoewel het verhaal van schuld en boete rond klimaat, gas en wind meer protestants aandoet, worden toch ook aardig wat katholieke rituelen overgenomen.”

Het duurde even voordat ik begreep dat Wynia met die ‘optocht’ gewoon bedoelt dat er journalisten van de NPO naar Parijs gingen om verslag te doen. Ergens naartoe gaan, dat is een katholiek ritueel. Hoewel Wynia religie als irrationeel neerzet, doet hij zelf ook aan katholieke rituelen. Zo neemt hij weleens deel aan processies van zijn huis naar zijn werk. Ook schrijft hij, net als een monnik.

    “Zo kent Nederland niet alleen de verlokking het misschien wel uitverkoren, eerste klimaatneutrale land te worden.”

Hier raakt Wynia opnieuw in de war met zijn religieuze metaforen, want uitverkoren zijn is voor christenen iets waarop men zelf geen invloed heeft. Mensen die willen dat Nederland ’s werelds eerste klimaatneutrale land wordt leggen juist de nadruk op onze keuzes.

    “Nee, daar zijn ook de onheilsprofeten die dreigen met de schandpaal als dat niet gebeurt. En niet-experts moeten hun mond houden van de zelfbenoemde klimaatclerus, die alles wat hen niet bevalt op de index van verboden klimaatpublicaties zet en de auteurs ex-communiceert [sic].”

Met die ‘zelfbenoemde klimaatclerus’ zal Wynia de klimaatwetenschappers bedoelen. Maar die noemen zichzelf natuurlijk geen clerus. Ze zijn überhaupt niet ‘zelfbenoemd’. Je kunt jezelf geen diploma geven en je kunt je eigen academische werk niet peer reviewen.

De weinige wetenschappers die publicaties doen waarin klimaatverandering ontkend of gebagatelliseerd wordt, verliezen nooit om die reden hun werk.

Dat niet-experts de mond moeten houden, heb ik een klimaatexpert nooit horen zeggen. Maar het spreekt voor zich dat de mening van iemand die er niets van afweet doorgaans minder waard is dan die van een expert. Wat betreft die index van verboden klimaatpublicaties: dat zal een verwijzing zijn naar de katholieke Index librorum prohibitorum, een lijst die tot 1966 nog door de paus vastgesteld werd, en waar we naast controversiële filosofen, theologen en romanschrijvers ook namen als Copernicus, Gesner en Bruno aantreffen: wetenschappers die er niet voor terugdeinsden de werkelijkheid te beschrijven, ook niet als het om an inconvenient truth ging.

En dan die zogenaamde excommunicatie. De weinige wetenschappers die publicaties doen waarin klimaatverandering ontkend of gebagatelliseerd wordt, verliezen nooit om die reden hun werk.

    “Er zijn de katholieke aflaten (CO2-compensatie voor Rob Jetten en andere rondvliegende kosmopolieten), schuldigheidstochten naar Canossa en de hele klimaatinquisitie over je heen als je zelfs maar een vraag durft op te werpen over het Nederlandse gasverbod (waar de rest van de wereld niet eens over peinst, integendeel).”

De formule is inmiddels wel duidelijk. Als je goed zoekt, kunt je voor allerlei maatregelen een religieuze equivalent vinden. CO2-compensatie als katholieke aflaten; je zou diezelfde vergelijking kunnen maken met bijvoorbeeld verkeersboetes. Als hij uit zijn metaforenwereld stapt en een feitelijke bewering probeert te doen, gaat Wynia nog verder de mist in: ook in andere landen dan Nederland wordt gesproken over gasmaatregelen. Trouwens, ook als de bewering wel zou kloppen, zou ‘de rest doet het ook niet’ geen argument zijn.

    “En zoals het altijd gaat met orthodoxie en fundamentalisme: de rede, de redelijkheid, de humor en de nuance sneuvelen als eerste. Al Gore is de paus, Ed Nijpels is de aartsbisschop en Zuster Urgenda controleert de zuiverheid van de leer. En de klimaatketter? Hij brandt in de hel, de enige plek waar nooit tekort is aan fossiele energie.”

Het gebrek aan samenhang in deze metafoor begint groteske vormen aan te nemen. Waar Wynia eerst nog op zoek ging naar werkelijke connecties tussen klimaatwetenschap en religie, lijkt hij nu gewoon met willekeurige katholieke termen te slingeren. Hoezo is het enkel de taak van een zuster om ‘de zuiverheid van de leer’ te controleren? En waarom brandt alleen de ketter in de hel? Als er geen ingrijpende maatregelen genomen worden, zijn het niet enkel de wetenschapsontkenners die het heet krijgen.

    • “Tot een halve eeuw geleden was Nederland nog een gelovig, kerkelijk land, dat evenwel in revolutionair tempo ontkerkelijkte.

 

    Er is iets te zeggen voor de gedachte dat het weghalen van dat geloof een leegte heeft achtergelaten, waarin vervolgens allerlei nieuwigheden met wijde armen werden ontvangen. Eerst was daar de Derde Wereld en de ontwikkelingshulp, daar was de multiculturele samenleving al en nu dan de Klimaatneutrale Wereld.”

Blind omarmen van klimaatwetenschap is helemaal niet nodig.

Tja. Ik kan net zo goed stellen dat die leegte is opgevuld met vertrouwen in laissez-faire-kapitalisme en het moderne idee van ‘de westerse wereld.’ Of nee, niet ‘net zo goed’; veel beter, want die concepten hebben een veel grotere invloed op onze cultuur.

    “Een halve eeuw na Nederlands eigen culturele revolutie is het land een nieuwe fase ingegaan. En niet uitsluitend een van bloemen, bijtjes en overal vrede. Daarvoor is de nieuwe revolutie te onaangenaam, te onverdraagzaam, te vijandig gekant tegen wie het nieuwe geloof niet blind omarmt.”

Van die vijandigheid levert Wynia geen enkel bewijs. Blind omarmen van klimaatwetenschap is ook helemaal niet nodig. Het fijne aan wetenschap is nu juist dat feiten ook na kritische inspectie overeind blijven staan. En wat betreft die ‘nieuwe fase’: de twee grootste politieke partijen van Nederland wijzen het klimaatakkoord af. Een culturele revolutie zou welkom zijn.

RECTIFICATIE (26-01-2019): Een eerdere versie van dit stuk meldde ten onrechte dat de column die hier gefileerd wordt van Eduard Bomhoff zou zijn. Dit klopt niet: de tweede column op dezelfde pagina (met verwarrende lay-out) is van Bomhoff, de column die hier door Julius Koetsier besproken wordt is echter van Syp Wynia zelf.


Beeld: Marco Verch via Flickr.

Mail

Julius Koetsier is columnist, filmcriticus, vertaler, video-editor en zo af en toe iets anders.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer