Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan/

Op het kruispunt van ruimten

Een theatervoorstelling en de openbare ruimte van de stad bestaan allebei uit menselijke interactie. De nomadische voorstelling Pleinvrees van Lotte van den Berg speelt in op de beweeglijkheid van de stad en brengt mensen samen daar waar ze nodig zijn: op het plein.

Je staat in de zon op het Europaplein aan de ingang van station Brussel Centraal. Misschien wacht je op een trein of een bekende, of heb je gewoon wat tijd te doden. Uit een zijstraat komt een man het plein op lopen, maar je schenkt hem geen aandacht. Hij slentert langs de gevel van een hotel en praat zachtjes in zichzelf. Op hetzelfde moment, op hetzelfde plein luister ik naar zijn stem via een telefoonverbinding maar jij ziet mij niet. De man spreekt steeds luider en begint mensen op het plein aan te spreken. Misschien zegt hij ook iets tegen jou. ‘Kijk. Kijk om je heen en wat zie je?’
Misschien zie je hoe de man door een politieagent wordt aangesproken en er een paar mensen omheen komen staan.

Pleinvrees is een tekst van Rob de Graaf, geschreven voor regisseuse Lotte van den Berg en één acteur of actrice. Anders dan de meeste locatietheatervoorstellingen is Pleinvrees niet voor één specifieke plek gemaakt. Sterker nog, de voorstelling speelt uit principe nooit twee keer op hetzelfde plein maar op zoveel mogelijk verschillende pleinen. Inmiddels speelde de voorstelling op ruim 50 verschillende pleinen in 27 steden in Nederland, België, Duitsland, Verenigde Staten, Italië, Frankrijk en werd uitgevoerd door vijf verschillende acteurs. Niet de vaste, fysieke aspecten van een plek zoals de grond, planten en gebouwen bepalen de plaats, maar juist de onvoorspelbare bewegingen van voorbijgangers en weggebruikers. De locatie van Pleinvrees is een plek waar verschillende verhalen elkaar kruisen, waar mensen langslopen, stilstaan, boodschappen doen en elkaar tegenkomen, en daarom is de voorstelling niet voor één locatie gemaakt maar reist ze rond.

Pleinvrees in New York. Foto: Kevin J. Dotson.

‘Het reizen, het zich letterlijk of figuurlijk verplaatsen in een mentale of virtuele ruimte is een van onze belangrijkste praktijken geworden en leidt wellicht tot een nieuwe topografische dramaturgie, een dramaturgie van het onderweg zijn, een dramaturgie omtrent wie of wat we onderweg tegenkomen…’, schreef de onlangs overleden Vlaamse dramaturge Marianne van Kerkhoven al tien jaar geleden. De wereld en de manier waarop wij erin bewegen zijn veranderd, maar wij zijn nog altijd geneigd om over plek, locatie en theater de denken in termen van de vaste grond of het ‘geworteld zijn’. Terwijl juist het beweeglijke en het onverwachte de basis vormen van ons hedendaags leven, in de stedelijke ruimte waar verschillende mensen elkaar kruisen.

De locatie als een kruispunt van verhalen komt terug in het werk van filosoof Michel de Certeau. In zijn bekendste boek, dat werd vertaald als The Practice of Everyday Life uit 1984, maakt De Certeau een onderscheid tussen plek en ruimte. In zijn visie is een plek een ordenend systeem waarin verschillende elementen naast elkaar bestaan, terwijl een ruimte beweeglijker is en meerdere vormen kan aannemen. Zoals één woord met een vaste spelling en grammatica in ontelbare woorden kan veranderen wanneer het wordt uitgesproken, zo kunnen er op één plek oneindig veel verschillende ruimten ontstaan doordat mensen er gebruik van maken. De Certeau beschrijft de openbare ruimte van de stad als een netwerk dat ontstaat doordat de verschillende routes van gebruikers elkaar kruisen. Samen creëren zij een meervoudig geheel, ‘een verhaal waarbij het verschil tussen schrijver en lezer niet meer te ontwaren is.’ Of het verschil tussen een acteur en een toeschouwer. De onvoorspelbaarheid die dan om de hoek komt kijken is precies waar de openbare ruimte lijkt op theater.

Theater is een kunstvorm waarbij de toeschouwer een essentieel onderdeel vormt van het werk; het werk ontstaat precies in het moment waar toeschouwer en speler samenkomen. Zowel de stad als een theatervoorstelling zijn geen vaststaand gegeven, maar een onvoorspelbaar geheel. Bij Pleinvrees betekent dat bijvoorbeeld dat op het Mercatorplein in Amsterdam een voorbijganger begon mee te doen en andere voorbijgangers opriep ook te komen luisteren. Of dat de acteur op de Vrijdagmarkt in Gent al binnen enkele minuten een grote groep mensen om zich heen had die hem volgden en de weg blokkeerden, terwijl in Brussel de acteur tot het einde alleen bleef.

Maar in een ruimte die door verschillende mensen op verschillende manieren wordt gebruikt bestaat ook de kans dat deze mensen slechts langs elkaar heen gaan en zich niets van elkaar aantrekken. Steden kunnen plekken worden waar mensen niet stil staan. maar alleen onderweg zijn en ontheemd raken. Over deze ontheemdheid en leegte gaat Pleinvrees ook en dat begint al bij de titel: de vrees voor een plek waar anderen zijn, de angst om samen met anderen te zijn. ‘Deze plek. Dit plein dat van niemand is. En dus van iedereen. Een plein, dat is georganiseerde leegte.’

Dan wordt plotseling de leegte doorbroken. De stem van de acteur schalt, versterkt door speakers, over het plein. De voorbijgangers kunnen hem niet meer negeren of denken dat het gewoon een zwerver was. De voorstelling dringt zich op aan de voorbijgangers en dwingt ze de toeschouwers letterlijk een standpunt in te nemen ten opzichte van de bestaande openbare orde. Ga je luisteren naar de acteur en verleen je waarde aan zijn woorden door om hem heen te staan? Of laat je hem alleen staan? Vanaf dat moment vormt de voorstelling zelf een kruispunt in een netwerk van bewegingen en ruimten in de stad waar speler, toeschouwer en voorbijganger elkaars pad kruisen en dezelfde ruimte delen.

Roos Euwe schreef voor haar master dramaturgie een scriptie over locatiespecifiek theater in de stedelijke openbare ruimte. Dit is een bewerking van haar conclusie.

Mail

Roos Euwe

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan