Asset 14

Ontmoetingen op papier VII

Acht weken lang, iedere zondag een verhaal van Joost Baars, geïllustreerd door Nina Maissouradze. Al meer dan vijftien jaar werkt Joost in boekwinkels. De verhalen die hij tijdens zijn werk oppikt zijn haast even mooi als de boeken die hij verkoopt. Voor de verandering nu eens op maandag.

U bent belangrijker dan boeken

Een klant hield een boek omhoog en keek me aan. "Is dit een goed boek?" vroeg ze. "Ik vond het erg mooi", antwoordde ik. "Ja, maar is het ook geschikt voor iemand die kritisch is?"

Hoewel ik die opmerking als beledigend ervaarde, snapte ik hem wel. De verkoper in het algemeen, maar de boekverkoper in het bijzonder, bevindt zich altijd een beetje in een paradoxale positie. Het is zijn werk om u boeken te verkopen door u advies te geven. Hoe waardevoller het advies is, hoe meer hij zal slagen in het verkopen, maar hoe meer hij probeert te verkopen, hoe onbetrouwbaarder het advies.

Precies dat is waarom het “boekverkoperspanel” in De Wereld Draait Door zo raar is. Natuurlijk, we moeten blij zijn dat Zijne Heiligheid De Netmanager überhaupt televisieaandacht voor boeken tolereert, maar het item laat de boekverkoper boeken verkopen buiten de context van de boekwinkel. En laat hem daarom meer van zijn slechte dan van zijn goede kant zien: niet de adviserende rol komt naar voren, maar de verkopende.

De vraag van Matthijs van Nieuwkerk is altijd: wat moeten we lezen? Dat is een vraag die je hoogstens aan een recensent kunt stellen. Die recensent ontleent zijn autoriteit aan zijn onafhankelijke geest. Maar bij Van Nieuwkerk aan tafel zitten geen recensenten, er zitten boekverkopers. En boekverkopers ontlenen hun autoriteit aan het gesprek dat ze met hun klanten aangaan. En juist dat kan aan tafel bij DWDD niet plaatsvinden.

Als een boekhandelklant vraagt wat hij moet lezen, dan hoort een goede boekverkoper dit namelijk te beantwoorden met een tegenvraag: wat leest u graag? Precies die tegenvraag kunnen de panelleden bij DWDD niet stellen. Met het antwoord op die vraag kan ik op zoek gaan naar een boek dat bij hem of zijn wensen past.

"Heeft u een tip voor mij? Ik hou niet van thrillers."
"Waar houdt u wel van?"
"De nieuwe Tomas Ross bijvoorbeeld."
"Dat is een thriller."
"Ja, maar die vind ik wel intrigerend. Ik hou van Simone van der Vlugt, Saskia Noort en zo. Met zo'n familie waar dan een moord wordt gepleegd."
"Oké. Dus toch wel thrillers."
"Ja, maar dan niet van die echte thrillers, met moorden enzo."

Illustratie: Nina Maissouradze

Boeken verkopen heeft meer met mensen dan met boeken te maken. Natuurlijk moet een boekverkoper van boeken houden, maar een boekverkoper die niet van mensen houdt, is reddeloos verloren. Wie van boeken houdt, weet wat een thriller is. Maar wie van mensen houdt, weet dat ieder mens met het woord “thriller” weer iets anders kan bedoelen, dat er in het woord “thriller” allerlei betekenissen over elkaar heen buitelen. Het is je taak een klant met voor hem de beste keuze naar buiten te laten gaan. Dan moet je dus niet alleen horen wat hij vraagt, maar onderzoeken wat hij écht met zijn vraag bedoelt.

Alleen door zich op de persoon tegenover hem te richten kan een boekverkoper omgaan met de eerdergenoemde paradox tussen het adviseren en het verkopen. Wat de boekverkoper in werkelijkheid verkoopt is niet een boek, maar het juiste boek. Daar past geen bindend advies, geen leesautoriteit en met algoritmes kom je er al helemaal niet. Wat ervoor nodig is, is een gesprek. En in dat gesprek moet je als boekverkoper bereid zijn om je darlings te killen, of liever: je darlings door de klant te laten killen.

“Ik zoek een boek voor mijn vader. Hij houdt van detectives. Maar hij leest sowieso heel veel. Hij heeft een enorme boekenkamer met wel 3000 boeken. Je wordt er helemaal gek van. Hij houdt ook van literaire boeken. HhhH van Laurent Binet vond hij geweldig. Heeft u een tip?”
“Probeer eens Oorlog met de salamanders van Karel Čapek.”
“Hmmmm. Eens kijken. Ja, geweldig. Die doe ik.”
Terwijl ik het boek inpak, gaat de klant nog even bij de kinderboeken kijken. Als hij na enige tijd bij de balie komt, zegt hij: “Meneer? Vindt u het erg als ik het toch nog omruil? Ik vind hier net een pocketboekje van Waar Is Wally, en daar is mijn vader ook he-le-maal gek op.”

Je ontmoet elkaar in de boekhandel als “klant” en “verkoper”. Het interessante van de taak van de verkoper – en ook uw taak als klant – is volgens mij dat je moet proberen om boven die rollen uit te stijgen. Ooit wilde iemand een cadeau kopen voor een vriend wiens gezicht was verbrijzeld in een ernstig motorongeluk. Na vele operaties zou hij er volkomen anders uit gaan zien. Of ik daar een goed, positief cadeau voor had, iets waar hij kracht aan kon ontlenen, iets dat hem zou helpen wennen aan zijn andere uiterlijk. Na lang zoeken stelde ik uiteindelijk de autobiografie van de filmcriticus Roger Ebert voor: Life itself, a memoir. Ebert overkwam – niet door een ongeluk, maar door kaakkanker – iets soortgelijks: een totale transformatie van het gezicht. Het helpen van een dergelijke klant heeft maar zeer zijdelings te maken met het voltrekken van een transactie. Als je het gesprek ingaat, is de kans op succes zeer klein. Toch doe je het, en dat is omdat de mens tegenover je belangrijker is dan het boek.

De boekhandel is ook een plek waar iets belangrijks kan plaatsvinden dat überhaupt niet met verkopen te maken heeft. Op 2 november 2004 kwam er om tien over negen 's ochtends een moeder de winkel waar ik toen werkte binnengelopen. Ze had haar zoontje bij zich. Ze zei: “We kwamen net langs de Linnaeusstraat, en er stond allemaal politie. Weet jij misschien wat er aan de hand is?” Ik had zojuist gelezen op nu.nl dat Theo van Gogh vermoord was. Ik vertelde het haar, ontzet door de gebeurtenis zelf en door de gedachte aan wat de gebeurtenis allemaal zou kunnen betekenen voor Nederland. Maar in haar ogen zag ik onmiddellijk een ander soort ontzetting. Ze zei: “Ik ken hem van vroeger. Ik heb met hem op de lagere school gezeten.”

We hebben toen een halfuurtje over Theo van Gogh gesproken. Of de vrouw wat gekocht heeft die ochtend, zou ik echt niet meer weten. Maar die ontmoeting vergeet ik niet meer.

--
Joost Baars is dichter, essayist en boekverkoper.
Nina Maissouradze is illustrator.

Mail

Nina Maissouradze tekent mensen. Grote en kleine mensen, mensen in truien en mensen in hun nakie, mensen met een dubbelleven en mensen met een tikje. Ze tekent steelse blikken, roddels, intriges en verlangens. Haar mensen herken je meteen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Je wordt niet thuisgebracht

Je wordt niet thuisgebracht

Een kort verhaal over Passoã, natte patat op de grond van het zwembad, ontsnappingsplannen en verlangens die schuren als zand. Lees meer

Achtbaantester 1

Achtbaantester

Marthe van Bronkhorst hangt op de kop in een looping en weet één ding zeker: achtbanen worden alleen spannend als ze een goed verhaal hebben. Lees meer

Zwamvolk 2

Zwamvolk

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Lotte Bijl trapt af met een verhaal over het mos dat je komt halen, over hoe een heksenkring ontstaat en zwammen die op gezichten groeien. Lees meer

Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Horror, honden en verlangen 1

Horror, honden en verlangen

Deze week worden onze redacteurs blij van een film die de Gouden Palm waard is, een uitkomst voor hondenbezitters met een volle agenda en een debuutroman. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer