Asset 14

De anti-West Wing

Er zijn meerdere redenen denkbaar waarom je politicus zou willen worden. Maar bewondering voor die leuke president Bartlet uit The West Wing lijkt niet het meest degelijke motief. Toch schreef Vanity Fair in 2013 al dat er in Washington genoeg van zulke dromers rondliepen. Deze week schreef hetzelfde magazine dat Trump nog de enige hoofdrolspeler in zijn eigen West Wing is. Daan Windhorst ging vijf jaar geleden al na wat ons te wachten stond als de nieuwe generatie zich door House of Cards liet inspireren. Het bleken profetische woorden.

Het schijnt dat de afgelopen tien jaar veel jonge ambtenaren in Washington D.C. de landelijke politiek in zijn gegaan vanwege The West Wing. Ze hoopten daar Jed Bartlet aan te treffen, de fictieve president uit de populaire en vooral idealistische tv-serie over de gang van zaken in het Witte Huis.

Dit klinkt als een recept voor teleurstelling. Washington D.C. is in het echt tenslotte een stuk vuiler dan hoe het in The West Wing geportretteerd werd. Ware het niet dat, schrijft Vanity Fair, de West Wing-generatie net zo idealistisch was – en bleef - als president Bartlet. Washington D.C. ging, dankzij die ambtenaren, langzaam meer en meer op het idealistische Washington D.C. van The West Wing gaan lijken. En het moet gezegd worden: Obama is meer Bartlet dan Bush dat was.

The West Wing is inmiddels vijf jaar van onze televisieschermen verdwenen en heeft plaatsgemaakt voor andere politieke series. Inspireren die momenteel de volgende generatie ambtenaren? En wat voor politiek voorspellen ze dan?

Niet veel goeds, afgaande op de meest besproken politieke serie van dit moment.

House of Cards

In House of Cards speelt Kevin Spacey de manipulatieve, amorele politicus Francis Underwood. Wanneer Underwood door de nieuwe president gepasseerd wordt voor de functie die hem beloofd was, gaat hij op oorlogspad. Schaamteloos, maar subtiel, manipuleert hij zijn collega’s, zijn vrouw, zijn vijanden en vrienden, om steeds meer macht in handen te krijgen.

In de openingsscène verlost Underwood zonder blikken of blozen een aangereden hond uit zijn lijden. In de vijfde aflevering nodigt hij een collega met een drankprobleem uit in zijn huis en vult voor hem een bad met warm water. Legt een scheermesje op de badrand en vertelt hem dat je de aderen niet dwars, maar in de lengte moet doorsnijden.

House of Cards, één van de eerste eigen series ontwikkeld door voormalige postordervideotheek Netflix, wordt door televisierecensenten en politieke blogs als Politico inmiddels omschreven als de anti-West Wing.

Illustratie: Kwennie Cheng

Beide vertellingen delen dezelfde politieke arena, maar House of Cards is onbetwistbaar cynischer dan The West Wing. Die laatste ging over visionaire leiders en politieke idealen. House of Cards gaat over macht en opportunisme. Dat klinkt niet alsof het veel goede ambtenaren oplevert.

Feel Good TV

Eerlijk is eerlijk: er zijn weinig andere dramaseries te noemen die zo optimistisch zijn als The West Wing (1999-2006). In een land dat gedefinieerd wordt door gebrek aan vertrouwen in de politiek, was op prime-time opeens een regering te zien die met liefde en welwillendheid werd neergezet.

President Bartlet was een Amerikaanse held. Een man die, ondanks zijn gebreken, vocht voor het goede. En hij werd omringd door personages die bijna onmenselijk loyaal waren, die hun idealisme nooit zouden laten varen voor eigenbelang of hebberigheid. Personages die zo grappig en witty en likeable waren, dat ze eerder thuishoorden in een comedyserie dan in een politiek drama. Alsof de cast van The Gilmore Girls opeens het Witte Huis bezette. The West Wing was onvervalste feel good-tv.

Nee, voor een politicus als Bartlet – een politicus die een generatie kan inspireren tot grootse dingen - moeten we niet bij House of Cards zijn. Wellicht dat premier Birgitte Nyborg - uit die andere populaire politieke serie - een waardigere opvolger is?

De cynische wereld

In de Deense serie Borgen wordt Nyborg na een onverwacht eerlijke speech de eerste vrouwelijke premier van Denemarken. Terugkerend element is de vraag of het Nyborg lukt om haar privéleven met haar politieke leven te combineren.

Nyborg is minstens zo idealistisch als Bartlet. Sterker nog: ze is geïnspireerd door Bartlet. In een interview met The New Yorker beschrijft één van de schrijvers, Gjervig Gram, zelfs de ambitie om de personages in Borgen net zo snel te laten praten als de iconische personages in The West Wing. Die ambitie gaven ze al snel op. Het werkte niet, want het Deens schijnt zich niet zo te lenen voor screwball comedy-dialoog.

Ze praten langzamer in Denemarken. Toch is er nog een fundamenteler verschil tussen Barlet en Nyborg. Hoewel ze dezelfde idealen delen, lijkt Bartlet een stuk succesvoller. Hij lijkt steevast de touwtjes in handen te hebben, mede dankzij zijn uitmuntende medewerkers, terwijl we bij Nyborg toe moeten kijken hoe alles langzaam uit haar vingers glipt.

In de laatste aflevering van het eerste seizoen, net uitgezonden door de VARA, ligt Nyborgs privéleven in duigen, staat haar coalitie op springen en doet haar partij, De Moderate, het belabberd in de peilingen. De afloop van het eerste seizoen geeft een eenduidig antwoord op de vraag of Birgitte Nyborg privé en werk kan combineren: nee.

Het is niet eerlijk om te beweren dat The West Wing simpeler is dan Borgen. The West Wing heeft politiek nooit gesimplificeerd. Er valt zelfs iets voor te zeggen dat er dieper op de politieke kant van het verhaal wordt ingegaan dan in Borgen. En ook over president Bartlet rijst de vraag of hij privé en werk wel kan combineren. Maar hier wordt die vraag anders beantwoord.

Dat terwijl Nyborg niet minder gemotiveerd of getalenteerd is dan Bartlet. Het personage is niet cynisch, de wereld is cynisch. Borgen schetst een wereld waarin politici – of mensen - tot minder in staat zijn dan in The West Wing. Ook Borgen is, hoewel op haar eigen manier, de anti-West Wing: de personages zijn minder gelukkig en kunnen daar ook minder aan doen.

Tegenpolen

Door het cynisme van Borgen valt ook opeens de gelijkenis op tussen House of Cards en The West Wing. Hoewel de personages in House of Cards weliswaar cynischer zijn dan de personages in The West Wing, zijn ze allebei tot bijzonder veel in staat. Op die manier dragen allebei de series de boodschap uit dat als je iets echt wil, dat je er ook toe in staat bent - The American Dream.

Borgen levert – in theorie - idealistische ambtenaren, maar waarschuwt ze wel dat ze weinig zullen bereiken en er niet gelukkig van zullen worden. House of Cards is daar optimistischer over, maar beweert dan weer dat we al onze idealen moeten laten varen.

Er zijn dus twee invloeden op het cynisme in politieke fictie te onderscheiden: enerzijds het idealisme van de personages, anderzijds hoe capabel ze zijn. Borgen is cynisch omdat het falen van idealistische personages wordt getoond. House of Cards is juist cynisch omdat het vertelt over het slagen van cynische personages.

Grafiek: Daan Windhorst

Wat dat betreft zijn zowel Borgen als House of Cards niet de echte anti-West Wing. Die eer gaat waarschijnlijk naar de Britse sitcom The Thick of It, die spin doctor Malcolm Tucker volgt. Tucker is een boze Schot die manipuleert, vloekt en tiert om uiteindelijk zijn zin te krijgen.

Fuckity bye

Het lukt showrunner Armando Iannucci – ook een uitgesproken West Wing-fan – wèl om de retoriek en dialoogsnelheid van Aaron Sorkin te kopiëren. Waar Sorkin grootse, idealistische speeches schreef, zijn het in The Thick of It echter altijd tierende aderlatingen, overgoten met fuck, fucking en fuckity. De show heeft een aparte swearing consultant, met als enige taak om de scenario’s vol te stoppen met creatieve scheldwoorden.

Het is onduidelijk waarom de politici en ambtenaren van Ianucci de politiek in zijn gegaan, maar van idealisme is er weinig over. De genadeloze Malcolm Tucker opereert constant vanuit eigenbelang. De rest van de personages wordt vooral gemotiveerd door angst voor Tucker.

De politici en ambtenaren in The Thick of It zien er altijd moe uit. De vraag of ze privé en werk kunnen combineren hoeft niet eens te worden gesteld: ze kunnen een persconferentie niet organiseren zonder hem twee keer af te gelasten, drie keer de inhoud van het aan te kondigen beleid te veranderen om vervolgens na afloop te ontkennen wat ze op de persconferentie beweerd hebben. Politiek in The Thick of It is niet het idealistische werk van Bartlet, maar constant paniekvoetbal. Eigenbelang, miscommunicatie en een constante angst voor de pers zorgen ervoor dat de politici niet eens meer toekomen aan idealen. In vergelijking met wat de cast van The Thick of It politiek gedaan krijgt, is Birgitte Nyborg opeens een daadkrachtige Batman.

De Nederlandse Borgen

Het is niet alleen hypothetisch om te bedenken dat ook Borgen, House of Cards en The Thick of It invloed hebben op het imago van de politiek. Het The Thick of It-woord omneyshambles is opgenomen in The Oxford Dictionary. En in Denemarken is inmiddels de eerste vrouwelijke premier verkozen. Is dat dankzij, of ondanks de weergave van het premierschap in Borgen?

Ondertussen zijn cabaretier Johan Fretz en scenarist Willem Bosch bezig met de serie Nieuwspoort, die ze – PR-technisch heel handig – pitchen als ‘de Nederlandse Borgen’. Het is interessant waar zij voor zullen kiezen en wat voor effect dat zal hebben op de politiek in ons land.

Wat voor politieke toekomst gaan wij tegemoet? Het idealisme van Bartlet, het opportunisme van Underwood, het realisme van Nyborg of het cynisme van Tucker?

-

Daan Windhorst schrijft films, toneelstukken en proza. Hij schreef onder meer voor de VPRO, het Zuidelijk Toneel en het satirisch theaterprogramma de Orde van de Dag.

Oorspronkelijk geplaatst op 11 maart 2013

Mail

Kwennie Cheng

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 33

Leg je oor te luister

Deze week worden onze redacteurs blij van leuke of juist gesprekken, Harry Potter door een nieuwe lens en de handen van een pianist. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

Komt een gangster bij de dokter

Komt een gangster bij de dokter

Nu ze zelf psycholoog is, kijkt Marthe van Bronkhorst heel anders naar een van haar favoriete series. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan