Asset 14

Leven van de kunst? ‘Het kapitalistische systeem is doorgeschoten’

'Schim' - krijt op fotoprint, 2022, Jelly Hogendorp

Het gros van de kunstenaars zal nooit het grote publiek bedienen. Hoewel veel kunstenaars de hoop hebben om opgepikt te worden, komt dat maar weinig makers toe. Nog veel minder kunstenaars mogen werk laten prijken in een museum. Niet iedere kunstenaar is even goed voorbereid op deze deceptie.

In december 2021 schreef Platform BK (die de rol van kunst in de samenleving onderzoekt en actievoert voor een beter kunstbeleid) een open brief waarin zij wezen op het feit dat kunstacademies hun studenten niet goed voorbereiden op de beroepspraktijk. Een van de geformuleerde aandachtspunten luidt: “Geef een eerlijk beeld van de wereld na de academie.”

Hoewel ik het, als kunstenaar, eens ben met Platform BK dat het belangrijk is aandacht te besteden aan het leven na de academie, werd mij de afgelopen jaren steeds duidelijker dat er niet zoiets als ‘de kunstwereld’ bestaat maar meer iets in de richting van een multiverse: verschillende kunstwerelden die op allerlei manieren vormgegeven worden. In een drieluik interview ik kunstenaars, over hoe hún kunstwereld eruitziet.

De eerste kunstenaar is Jelly Hogendorp. Zij studeerde in 2021 af aan de Gerrit Rietveld Academie en is deel van Kunstenaarscollectief De Derde Plaats, waar ikzelf ook deel van uitmaak. Haar werk gaat over thema’s als overgave, de angst voor falen en afwijzing. Jelly: "Wat gebeurt er als ik loslaat? Door mijn werk wil ik tijd en ruimte scheppen om even stil te staan bij wat er is. Als een pleidooi voor aandachtigheid. Ondanks mijn gevoeligheid zoek ik naar groei, naar de volgende stap. Dat zorgt vaak voor veel interne reuring. Ik verlang daardoor ook altijd naar stilte, vertrouwen, overgave. Maar hoe bereik ik dat? In mijn werk maak ik ruimten (2D & 3D) waarin ik weergeef wat er nu voor mij speelt. Dwars door angst of schaamte heen. Ik tast het ‘nu’ af, zoom in en uit door middel van beeld, tekst, performance en sculpturen."

Wat waren je eerste ervaringen na het afstuderen?
Ik had een naïef narratief over het afstuderen, ik dacht dat ik helemaal klaar was voor de kunstwereld. Ik dacht zelfs dat ik tijdens de eindexamenshow misschien wel wat zou verkopen, maar ik werd geen enkele keer benaderd door iemand die iets wilde kopen of om te exposeren. Ik denk dat veel kunstenaars afstuderen met het idee: Nu moet ik ontdekt worden. Er is ook wel een tegenbeweging gaande de laatste tijd, maar de ideeën over wat een kunstenaar succesvol maakt, zoals exposeren, lijken hardnekkig ingesleten.

Heeft niemand je voorbereid op hoe de commerciële kant misschien zou zijn?
Nee, daar hebben we niet veel over gesproken tijdens de academie. De focus lag vooral op betekenis: wat wil je zeggen, wat wil je maken. Dat vind ikzelf ook belangrijker dan de zakelijke kant, maar daardoor stapte ik wel onwetend de kunstwereld in. Na de academie heb ik mij ingeschreven bij de KvK. Dat is verplicht als je geld wilt verdienen met verkoop of een fonds wilt aanvragen. Gek genoeg bestaat er niet een categorie ‘beeldende kunst’ bij de KvK, maar je bent wel direct ondernemer na de academie, zonder kennis.

Interview gaat verder onder de foto.Leven van de kunst? ‘Het kapitalistische systeem is doorgeschoten’ 1 'Als ik alleen ben, hou ik ervan te denken dat de bomen zelf de wind maken' - sculptuur: acrylverf, potlood, krijt op hout, 2021, Jelly Hogendorp

Hoe kijk je aan tegen de commerciële kant van kunstenaarschap?
Voor mij heeft het kunstenaarschap meer te maken met zingeving dan met geld verdienen. Het is niet zo dat ik per se tegen verkoop ben, maar ik wil vrij kunnen nadenken over wat ik maak. Die vrijheid heb ik omdat ik niet afhankelijk ben van verkoop omdat ik al een opleiding had afgerond voordat ik aan de Rietveld begon. Ik zit in een geprivilegieerde positie wat dat betreft, met een baan van 27 uur naast mijn kunstpraktijk.

Voel je vrijheid binnen de kunstwereld?
Er is niet één kunstwereld. Er zijn allerlei wereldjes. De ene kunstenaar werkt op commissie, de ander werkt in een collectief, weer een ander zit bij een galerie. Maar de focus ligt voornamelijk op die dominante, commerciële wereld. Ik voel me aangetrokken tot die waarin er ruimte is voor zelf organiserend werken. Dus niet afhankelijk zijn van galeriehouders, fondsen, commissies of curatoren. Nogmaals, ik kán dat zeggen vanuit mijn positie. Maar het voelt voor mij als emancipatie van de kunstenaar om je los te maken van die dominante systemen.

Is dat de reden waarom je een paar maanden geleden nee hebt gezegd toen je werd benaderd mee te doen met een bekende kunstbeurs?
Ik voelde er niks voor op dat moment. Ik vind het erg vermoeiend om mezelf daar dagenlang te moeten verkopen. Het gaat dan niet zo zeer om het werk maar meer over wie de mooiste stand heeft of het beste kan vertellen. Je staat tussen honderdtwintig andere kunstenaars die hetzelfde aan het doen zijn. Er is concurrentie, je moet investeren om er te mogen staan. Een behoorlijk bedrag zelfs voor beginnende kunstenaars. Als je niks verkoopt heb je dus bijna zevenhonderd euro betaald voor vijf dagen naast eigen werk staan.

Maar je verbreedt je netwerk en leert bovendien toch veel op zo'n beurs?
Ja, dat is al snel het waarvoor je het doet, maar het draait daardoor zo om ons-kent-ons. Het voelt alsof je de juiste mensen moet kennen die je toelaten. Ik vind het belangrijk dat mensen mijn werk kunnen zien, maar daar zijn allerlei manieren voor. Ik ben daarom erg blij met het kunstenaarscollectief De Derde Plaats. Dat gevoel van autonomie behouden, ook binnen een groep, daar word ik gelukkig van.

Waarom vind je het belangrijk dat mensen je werk zien?
Een docent zei eens: “Het werk communiceert pas als iemand ermee geconfronteerd wordt.” Het doet niets als het bij mij op zolder staat. Mijn kunst moet iets kunnen vertellen aan mensen, maar de manier waarop is divers. Ja, ik ben soms bang dat ik de boot mis, bijvoorbeeld toen ik die beurs weigerde. Soms voelt het niet goed als ik bedenk dat ik vooral veel geld in mijn eigen werk heb geïnvesteerd, het voelt als gebrek van erkenning. Ik vind het fijn als mensen mijn werk zien maar dat moet dan wel in zulke mate dat het niet voelt als een dure hobby die ik zelf onderhoud. Volledig vrij ben ik dus ook niet.

In hoeverre is de angst voor afwijzing een reden om niet te willen meedoen aan die dominante kunstwereld?
Dat wordt misschien deels beïnvloed door angst, maar ik vind ook dat het kapitalistische systeem is doorgeschoten. Ik wil graag bijdragen, ook met mijn kunst, aan een wereld waar we collectiever en socialer met elkaar omgaan. Wat betekent het om mens te zijn? Hoe geven we ‘het collectieve’ vorm? Dat vind ik vragen van deze tijd. Ik ben niet opgegroeid met kunst. Ik was nog nooit in een galerie geweest voordat ik naar de Rietveld ging. De kunstsector is gesloten en heeft allerlei ongeschreven regels: dit is een ‘goede’ galerie, die ander heeft geen goede naam. Deze verzamelaars zijn belangrijke spelers, deze curatoren fungeren als gatekeepers. Het is ook een lucratieve wereld. Er zijn allerlei mensen die veel geld verdienen aan kunstenaars en handel. Ik weet niet of ik op die manier wil meedraaien.

Interview gaat verder onder de foto.Leven van de kunst? ‘Het kapitalistische systeem is doorgeschoten’ 2 'Geen titel' - acrylverf en krijt op fotoprint, 2022, Jelly Hogendorp

Ik zou jouw werk niet omschrijven als activistisch werk.
Nee, maar het gaat wel over universele thema’s. Afwijzing, onzekerheid, erbij horen of niet. Ik kom uit een klein dorp in Friesland waar ik een dialect sprak dat in één dorp wordt gesproken. Toen ik daar wegging was ik op zoek naar aansluiting in nieuwe werelden. Taal is daarin een belangrijk onderdeel geweest. Als je naar een kunstacademie gaat is er weer een hele nieuwe taal die je leert. Ook in de kunstwereld wordt er soms zo gesproken dat het slechts voor de happy few is. Ik heb daar enorme moeite mee. De taal die wordt gebruikt om kunst te omschrijven is soms een hoop blablabla die nauwelijks te volgen is en expres moeilijk lijkt te willen doen. Daar gaan veel kunstenaars in mee, en dat wil ik niet.

Welke van de bestaande systemen vind je wel goed?
Ik zie veel mooie plekken waar men kunst programmeert zoals P/////AKT en project space K_o_t_in Amsterdam of Paradys in Friesland. Of werkplaatsen die ruimte bieden aan kunstenaars om te ontwikkelen. Hoewel ook daar geld een rol speelt. Ik zou graag residenties doen, maar ik heb een gezin. Praktisch gezien is dat best lastig als kunstenaar. Veel systemen lijken gericht op de kunstenaars die alle ruimte hebben in hun praktijk maar ook in hun privéleven. Bij veel residenties wordt gemeld dat er geen gezinsleden mee kunnen komen. Ook moet je vaak betalen om te mogen komen werken en als een residentie wel betaald wordt, dan is het vaak niet voldoende om ook thuis de doorlopende kosten te dekken.

Hoe ziet jouw ideale kunstwereld eruit?
Ik zou het interessant vinden als De Derde Plaats meer vorm krijgt en ik wil graag op verassende plekken mijn werk exposeren. Ik ben niet tegen verkoop per se, maar de astronomische bedragen die nu omgaan in de kunst zijn belachelijk: dat is kunst voor de elite. Hoe kan kunst dan nog voor iedereen zijn? Anderzijds, het werk van kunstenaars hoeft niet gratis te zijn en verdient waardering. Kunst is essentieel voor de wereld en het welzijn van de mensen. Dat was ook zichtbaar tijdens corona: massaal werden er boeken gelezen, films gekeken, muziek geluisterd. Misschien ben ik zo kritisch op het financiële aspect omdat ik hoop dat kunst meer is dan een hebbedingetje, ik hoop dat mijn kunst iemand kan raken. Aan het begin van de pandemie overheerste bij mij angst, op de bank was ik veilig, ik lag veel onder dekentjes. Voor een expositie maakte ik een bed, ik bood aan om bezoekers in te stoppen. Een van die mensen zei dat ze aan haar vriend ging vragen of hij haar thuis vaker wilde instoppen, ze was sinds haar kindertijd niet meer ingestopt en merkte dat ze dat had gemist. Dat was een intiem moment tussen haar en mij, twee vreemden. Die intimiteit wordt nu doorgezet door haar en haar vriend. Dat lijkt mij onbetaalbaar.

Voor meer van Jelly, zie: https://jellyhogendorp.com

Dit interview is onderdeel van een drieluik. Lees volgende week het interview met Koos!

Mail

Vivian Mac Gillavry (zij/haar) is antropoloog, beeldend kunstenaar en dyslect. Ze verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, beeldend werk en beeld-taalcombinaties.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer