Asset 14

Schaamte voor Zwarte Piet

Hard//Talk: Depressie 1

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Mark ergert zich aan de buitenlandse bemoeienis met Zwarte Piet. Met het in de ban doen van racistische karikaturen is niet ineens racisme de wereld uit.

Williams onthult naar eigen zeggen ons  ‘het smerige geheimpje’ en hoopt dat we ons zullen schamen. Ook verwacht hij dat het economische gevolgen voor Nederland zal hebben nu hij ons ‘geheim’ bekend heeft gemaakt. Dit laatste lijkt me nogal overtrokken. In 2013 verscheen bijvoorbeeld een mooi opinieartikel van Arnon Grunberg over Zwarte Piet in de NY Times, maar toen interesseerde het Amerika blijkbaar nog niet.

Ook ik erger me aan de buitenlandse bemoeienis met het Sinterklaasfeest. Het maakt daarbij niet uit dat ik het inhoudelijk wel met ze eens ben, ik wil ze er niet over horen. Want zijn Nederlanders racistischer dan inwoners van andere landen? Lijkt me niet.

Deze week kwam er iets opvallends op mijn Facebooktijdlijn voorbij. Een plaatje van een zwart mannetje met rode lippen en een pot jam. ‘Press like if you think this is NOT a racist post.’ Het had op dat moment 697.126 likes. Het vrolijke poppetje is een golliwog, en komt uit een Brits kinderboek uit 1895. Het werd destijds een grote hit in de vorm van poppen en speelgoed, en het werd de mascotte van de jamfabrikant Robertson’s.

De golliwog werd vanaf de jaren ‘80 steeds vaker als racistisch aangemerkt. Robertson’s besloot in 2001 echter om Golly de golliwog als mascotte te vervangen vanwege een gebrek aan naamsbekendheid. Van enig verband met racisme was volgens het bedrijf geen sprake. Een aantal jaar later was de publieke opinie veranderd. In 2009 bleek dat er golliwogpoppen te koop waren in de souvenirwinkel van koninklijk landgoed Sandringham. Koningin Elizabeth moest zich toen publiekelijk verontschuldigen.

Maar zoals het genoemde Facebookbericht aantoont, is niet iedereen het ermee eens dat de golliwog een racistisch fenomeen is. Veel Engelsen wilden de traditie behouden: `Een golliwog is een sprookjesfiguur voor kinderen!’ `Een golliwog is helemaal niet gebaseerd op zwarte mensen, maar oorspronkelijk gewoon gemaakt van vieze lappen!’ Klinkt dit bekend?

De golliwog en Zwarte Piet kunnen beide gezien worden als racistische karikaturen. Wanneer je dit aan iedereen uitlegt conditioneer je mensen bepaalde symbolen te associëren met racisme, maar bestrijd je nog niet per se racisme zelf. Het is symptoombestrijding. Dit moet uiteraard gebeuren, maar daarmee zijn we er nog niet.

Ik keek Zwart als roet nog eens terug. Sunny Bergman confronteert nietsvermoedende Londenaren in een park met Zwarte Piet. Ze vertonen ontwijkend gedrag, boosheid, maar kunnen niet uitleggen waaróm. Zij zien niet Zwarte Piet, maar de golliwog, waar zij zich voor hebben leren schamen. Eerst voelde ik ergernis, nu sympathie. Dit zijn wij in de toekomst. Deze mensen speelden vroeger met een golliwog-pop of aten jam uit een foute pot. Zo kijken wij over een paar jaar terug op Zwarte Piet. In schaamte. Maar of we dan ook minder racistisch geworden zijn is de vraag.

 

Screenshot

banner HH

Mail

Mark Bakker (1984) is historicus en freelance redacteur.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
De schipperende kameleon: zomergast Van der Burg is sociaal voor de mensen, maar liberaal in het beleid

De schipperende kameleon: Zomergast Van der Burg is sociaal voor de mensen, maar liberaal in het beleid

Eric van der Burg was op bezoek bij Zomergasten. Marthe van Bronkhorst geeft in dit artikel haar scherpe analyse op de aflevering. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - Brief 2

Wie wil nou een slachtoffer zijn?

Jochum ontving een brief van Ettie over zijn nooit-verstuurde brief aan zijn jeugdliefde. Ettie vindt dat Jochum de vrijheid van de queeridenteit niet goed beschrijft. Hij besluit Ettie een brief terug te sturen en op haar kritiek in te gaan. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - brief 1

Het privilege van lesbisch-zijn

Een nooit verstuurde brief die door Jochum Veenstra op Hard//Hoofd gepubliceerd werd, begon een eigen leven te krijgen in het hoofd van Ettie, die niet zo goed wist wat ze ervan moest vinden en er toen maar over besloot te schrijven. Het resultaat is een niet-verstuurde brief die ze toch besloot op te sturen. Lees meer

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus, inclusief drie Lief kutland-stickers. Veel lees- en plakplezier!

Word trouwe lezer