tickets
Asset 14

Glenn Helberg in Zomergasten

Mark Bakker was onder de indruk van Glenn Helberg en zijn pleidooi om de mens en zijn individuele vrijheid als uitgangspunt te nemen. Het zou mooi zijn als dat in combinatie met meer historisch besef patstellingen in de samenleving kon doorbreken.

De redactie van Zomergasten wil met de keuze van de gasten steeds vaker aanhaken bij een bepaald debat, dan dat er echt een keuze voor de persoon zelf wordt gemaakt. Vooraf kon je al uittekenen dat van Glenn Helberg verwacht werd dat hij het vooral over seksualiteit en racisme zou hebben.

Het debat over seksuele en  etnische identiteit wordt meestal gevoerd in de context van collectieve identiteiten. Als individu kun je afwijken van de heteronorm, maar dan word je wel meteen als niet-hetero in één vergaarbak gegooid. Maxim Februari merkte dit op 28 juli op wat betreft de zogenaamde LHBTQI-gemeenschap: ‘de categorieën hebben weinig met elkaar te maken, maar door ze samen te voegen hebben de normale mensen alle afwijkingen overzichtelijk bij elkaar.’

Over ras kun je hetzelfde zeggen. Tegenwoordig heeft men het over witte mensen en mensen van kleur. In principe is dat hetzelfde als de indeling autochtoon en allochtoon, maar met nieuwe labels. Het effect lijkt overigens vooral de versterking van de groepsidentiteit van de witte Nederlanders tegenover de landgenoten met een andere etnische of culturele achtergrond, die samen ‘de rest’ vormen. Op sociale media en de gebruikelijke websites is dit duidelijk zichtbaar.

‘Helbergs uitgangspunt is niet een groep of label, maar het individu.’

Daarom was ik onder de indruk van het verhaal van Helberg. Zijn uitgangspunt is niet een groep of label, maar het individu. Aan de hand van fragmenten over de Braziliaanse psychiater Nise da Silveira, de Stonewall-rellen en Quentin Crisp brak Helberg een lans voor de individuele vrijheid. De vrijheid om jezelf te zijn en te mógen zijn van anderen. Helberg legde naar aanleiding van de Stonewall-rellen van 1969 de link tussen de burgerrechtenbeweging in de VS en de homo-emancipatie aldaar, waarvoor zwarte homo’s de basis legden. In ieder geval was het in beide gevallen een strijd voor acceptatie in een overwegend witte en heteroseksuele maatschappij.

Helberg benadrukte dat het belangrijk is dat minderheden het voor elkaar opnemen. De succesvolle, hoger opgeleide homo heeft meer privileges dan anderen met een van de heteronorm afwijkende seksuele voorkeur. En sommige mensen van kleur zijn ‘zwarter’ dan anderen. ‘De rest’ is dus zeker geen homogene groep, maar individueel verschillend: mensen, die idealiter solidair zijn aan elkaar. Ook als psychiater benadrukt hij dat het belangrijk is vooral de mens te zien, en iemand zichzelf mens te laten voelen.

‘Aan het eind van het fragment verzucht een van de Nederlandse werknemers of ze het verleden niet gewoon kunnen vergeten.’

De fragmenten spitsten zich later vooral toe op Curaçao, zijn geboorteland. Helberg focuste zich op de erfenis van het slavernijverleden van het eiland. Een dieptepunt vormde het fragment over de pogingen van Neerlands bekendste grootgrutter om Curaçaose vrouwen de waarden en normen van de Nederlandse supermarktcassière bij te brengen. Aan het eind van het fragment verzucht een van de Nederlandse werknemers of ze het verleden niet gewoon kunnen vergeten. Later stelde Janine Abbring eigenlijk dezelfde vraag: waarom kennis van het Nederlandse slavernijverleden belangrijk voor háár is.

Wellicht speelde Abbring advocaat van de duivel, maar het is een typisch Nederlandse houding. Nergens iets vanaf weten, en ook nergens iets vanaf willen weten. Zelfs niet als het onze eigen geschiedenis betreft. Want de slavenhandel is niet alleen de geschiedenis van de Curaçaoënaars, maar de gedeelde geschiedenis van Nederland, de Antillen en Suriname. En om elkaar beter te begrijpen is kennis van die geschiedenis onmisbaar. Wat betreft de trans-Atlantische slavernij weten we zeker dat ‘we’ fout zaten. Ik zie niet in waarom het zo moeilijk is dit te erkennen en er meer aandacht aan te besteden.

‘Ik hoop dat Helbergs pleidooi elkaars menselijkheid te zien en elkaars individuele positie te erkennen patstellingen kan doorbreken.’

Maar het racismedebat in Nederland dat via de ‘discussies’ over zwarte piet in de mainstream beland is, lijkt gestagneerd te zijn. Eenieder heeft zijn positie ingenomen en het is moeilijker geworden om elkaar te bereiken. Ik hoop dat Helbergs pleidooi elkaars menselijkheid te zien en elkaars individuele positie te erkennen patstellingen kan doorbreken.

Het voornaamste is dat er erkenning en besef komt dat de voorouders van de huidige Curaçaoënaars iets verschrikkelijks is aangedaan. En dat het zijn sporen heeft nagelaten in de cultuur en het collectieve bewustzijn van dat land. Dat lijkt me dan de eerste stap naar meer begrip en respect voor elkaar in de Nederlandse samenleving. Pas als onze gezamenlijke geschiedenis bespreekbaar wordt kunnen we elkaar ook als individu accepteren en respecteren.

Beeld: still uit Zomergasten

Mail

Mark Bakker (1984) is historicus en freelance redacteur.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
Hard//talk: Collectieve empathie

Collectieve empathie reikt verder dan Nederlandse grenzen

Terwijl het coronavirus voornamelijk in China om zich heen grijpt, hoopt Jihane Chaara dat onze houding tegenover iedereen die wel door het virus wordt getroffen, verandert. Lees meer

 Vleeskippen leggen geen windeieren

Vleeskippen leggen geen windeieren

Eet toch eens wat minder vlees, zegt de Nederlandse overheid. Schep nog eens op, roept de EU daar harder overheen. Lees meer

Hard//talk: Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Milieubescherming en economie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoog tijd dus dat links en rechts zich aan elkaars onderwerpen gaan wagen. Lees meer

 Enkel de arm der wet is afgezet

Enkel de arm der wet is afgezet

Rueben Millenaar zag met lede ogen het impeachment-proces van Donald Trump aan. Lees meer

 1

Waarom ik vrijwillig mijn verhaal weggeef

Als Jihane Chaara zich ‘feminist’ noemt, geeft ze een stukje van haar autonomie weg. Want wat verstaat haar publiek onder ‘feminist’? Lees meer

Filmtrialoog: Bombshell

Bombshell

Onze redacteuren togen naar de filmzaal om Bombshell te zien. Een echt feministische film bleek het niet, maar het leverde genoeg stof tot discussie op. Lees meer

 Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

De ontdekking dat waarschijnlijk vleermuizen achter het nieuwe coronavirus steken, leidde al snel tot wilde speculaties; dat de ziekte het gevolg is van besmette vleermuissoep, bijvoorbeeld. Maar dat lijkt een Chinese variant van een broodje aap. Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan