nieuwsbrief
Asset 14

Glenn Helberg in Zomergasten

Mark Bakker was onder de indruk van Glenn Helberg en zijn pleidooi om de mens en zijn individuele vrijheid als uitgangspunt te nemen. Het zou mooi zijn als dat in combinatie met meer historisch besef patstellingen in de samenleving kon doorbreken.

Mail

De redactie van Zomergasten wil met de keuze van de gasten steeds vaker aanhaken bij een bepaald debat, dan dat er echt een keuze voor de persoon zelf wordt gemaakt. Vooraf kon je al uittekenen dat van Glenn Helberg verwacht werd dat hij het vooral over seksualiteit en racisme zou hebben.

Het debat over seksuele en  etnische identiteit wordt meestal gevoerd in de context van collectieve identiteiten. Als individu kun je afwijken van de heteronorm, maar dan word je wel meteen als niet-hetero in één vergaarbak gegooid. Maxim Februari merkte dit op 28 juli op wat betreft de zogenaamde LHBTQI-gemeenschap: ‘de categorieën hebben weinig met elkaar te maken, maar door ze samen te voegen hebben de normale mensen alle afwijkingen overzichtelijk bij elkaar.’

Over ras kun je hetzelfde zeggen. Tegenwoordig heeft men het over witte mensen en mensen van kleur. In principe is dat hetzelfde als de indeling autochtoon en allochtoon, maar met nieuwe labels. Het effect lijkt overigens vooral de versterking van de groepsidentiteit van de witte Nederlanders tegenover de landgenoten met een andere etnische of culturele achtergrond, die samen ‘de rest’ vormen. Op sociale media en de gebruikelijke websites is dit duidelijk zichtbaar.

‘Helbergs uitgangspunt is niet een groep of label, maar het individu.’

Daarom was ik onder de indruk van het verhaal van Helberg. Zijn uitgangspunt is niet een groep of label, maar het individu. Aan de hand van fragmenten over de Braziliaanse psychiater Nise da Silveira, de Stonewall-rellen en Quentin Crisp brak Helberg een lans voor de individuele vrijheid. De vrijheid om jezelf te zijn en te mógen zijn van anderen. Helberg legde naar aanleiding van de Stonewall-rellen van 1969 de link tussen de burgerrechtenbeweging in de VS en de homo-emancipatie aldaar, waarvoor zwarte homo’s de basis legden. In ieder geval was het in beide gevallen een strijd voor acceptatie in een overwegend witte en heteroseksuele maatschappij.

Helberg benadrukte dat het belangrijk is dat minderheden het voor elkaar opnemen. De succesvolle, hoger opgeleide homo heeft meer privileges dan anderen met een van de heteronorm afwijkende seksuele voorkeur. En sommige mensen van kleur zijn ‘zwarter’ dan anderen. ‘De rest’ is dus zeker geen homogene groep, maar individueel verschillend: mensen, die idealiter solidair zijn aan elkaar. Ook als psychiater benadrukt hij dat het belangrijk is vooral de mens te zien, en iemand zichzelf mens te laten voelen.

‘Aan het eind van het fragment verzucht een van de Nederlandse werknemers of ze het verleden niet gewoon kunnen vergeten.’

De fragmenten spitsten zich later vooral toe op Curaçao, zijn geboorteland. Helberg focuste zich op de erfenis van het slavernijverleden van het eiland. Een dieptepunt vormde het fragment over de pogingen van Neerlands bekendste grootgrutter om Curaçaose vrouwen de waarden en normen van de Nederlandse supermarktcassière bij te brengen. Aan het eind van het fragment verzucht een van de Nederlandse werknemers of ze het verleden niet gewoon kunnen vergeten. Later stelde Janine Abbring eigenlijk dezelfde vraag: waarom kennis van het Nederlandse slavernijverleden belangrijk voor háár is.

Wellicht speelde Abbring advocaat van de duivel, maar het is een typisch Nederlandse houding. Nergens iets vanaf weten, en ook nergens iets vanaf willen weten. Zelfs niet als het onze eigen geschiedenis betreft. Want de slavenhandel is niet alleen de geschiedenis van de Curaçaoënaars, maar de gedeelde geschiedenis van Nederland, de Antillen en Suriname. En om elkaar beter te begrijpen is kennis van die geschiedenis onmisbaar. Wat betreft de trans-Atlantische slavernij weten we zeker dat ‘we’ fout zaten. Ik zie niet in waarom het zo moeilijk is dit te erkennen en er meer aandacht aan te besteden.

‘Ik hoop dat Helbergs pleidooi elkaars menselijkheid te zien en elkaars individuele positie te erkennen patstellingen kan doorbreken.’

Maar het racismedebat in Nederland dat via de ‘discussies’ over zwarte piet in de mainstream beland is, lijkt gestagneerd te zijn. Eenieder heeft zijn positie ingenomen en het is moeilijker geworden om elkaar te bereiken. Ik hoop dat Helbergs pleidooi elkaars menselijkheid te zien en elkaars individuele positie te erkennen patstellingen kan doorbreken.

Het voornaamste is dat er erkenning en besef komt dat de voorouders van de huidige Curaçaoënaars iets verschrikkelijks is aangedaan. En dat het zijn sporen heeft nagelaten in de cultuur en het collectieve bewustzijn van dat land. Dat lijkt me dan de eerste stap naar meer begrip en respect voor elkaar in de Nederlandse samenleving. Pas als onze gezamenlijke geschiedenis bespreekbaar wordt kunnen we elkaar ook als individu accepteren en respecteren.

Beeld: still uit Zomergasten

Mark Bakker (1984) is historicus en freelance redacteur.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

Josephine Keuter kijkt graag slechte televisie en schaamt zich daar niet voor. Het is verblijdend, helend en ultiem ontspannend. Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een Cartoon Network-serie en een album uit het hiernamaals. Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5