Asset 14

De waarheid over post-truth

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De term 'post-truth' creëert een blinde vlek voor de subjectiviteit van gevestigde media, vindt Anouk Kootstra.

Twee termen zongen de afgelopen maanden rond in de media: ‘nepnieuws’ en ‘post-truth’, de laatste ook uitgeroepen tot Woord van het Jaar door The Oxford Dictionary. De twee termen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: nepnieuws als oorzaak, als vijandig verschijnsel dat bestreden dient te worden en post-truth als gevolg, als ongewenste nieuwe realiteit. Post-truth refereert hierbij aan het verminderde belang van feiten, aan de irrelevantie van de waarheid voor de publieke opinie. Onze media trekken ten strijde tegen deze nieuwe realiteit. De NRC verklaarde nepnieuws de oorlog en deed daarbij een beroep op haar lezers: 'Ziet u nepnieuws voorbij komen, of vermoedt u dat een bericht is verzonnen? Mail naar nepnieuws@nrc.nl.' Rob Wijnberg deed verder de omineuze voorspelling dat in onze post-truth society nepnieuws al gauw een pleonasme zal zijn.

De prefix 'post' in 'post-truth' suggereert dat we voorbij iets zijn, dat er iets verloren is gegaan wat er eerst wel was maar nu niet meer – de waarheid, in dit geval. Maar… wacht even. Als we nu 'post-truth' zijn, waar was die waarheid hiervoor dan, toen we nog vóór het post-truth tijdperk waren en de waarheid nog niet irrelevant geworden was? Schotelden media ons eerder enkel waarheden voor, terwijl we nu slechts onwaarheden door de strot geduwd krijgen?

Natuurlijk niet.

Onvermijdelijk gekleurde berichten worden in een jasje van objectiviteit verpakt

Post-truth suggereert ten onrechte dat er zoiets bestaat als een waarheid die objectief weergegeven kan worden. De term brengt twee problemen met zich mee. Ten eerste wordt een complexe werkelijkheid opgedeeld in twee exclusieve categorieën: waar en onwaar. Natuurlijk, er zijn beweringen die aantoonbaar juist of onjuist zijn. De meeste beweringen bevinden zich echter in een grijs gebied, ergens tussen 'gedeeltelijk waar', 'afhankelijk van hoe je het bekijkt' en 'meestal waar maar soms ook niet'. De termen post-truth en nepnieuws reduceren een veelzijdige werkelijkheid tot een dichotomie.

Ten tweede, en ernstiger: de strijd tegen post-truth is een manier voor de gevestigde media om zelf de waarheid te claimen. Media impliceren hiermee ten onrechte dat zij de werkelijkheid wél feitelijk en objectief weergeven. The New York Times, bijvoorbeeld, adverteert nu met de slogan ‘Just Facts. No Alternatives’. Dit is, laten we zeggen, een verbuiging van de waarheid.

De intentie waarmee een stuk geschreven wordt is natuurlijk essentieel. Bij nepnieuws speelt de daadwerkelijke gang van zaken geen enkele rol, of wordt deze zelfs opzettelijk anders weergegeven met het doel het publiek te misleiden. Iets dergelijks zien we The New York Times, the Guardian en de Volkskrant niet doen.

Desalniettemin creëert de term post-truth een blinde vlek voor de subjectiviteit van de gevestigde media. De strijd tegen post-truth maakt voor hen de weg vrij om zelf aanspraak te maken op de waarheid, doordat onvermijdelijk gekleurde berichten nu in een jasje van objectiviteit kunnen worden verpakt. Ideologieën, belangen en emoties bepalen echter de totstandkoming, de vorm en het perspectief van ieder artikel, of we nu pre- of post-truth zijn.

Beeld: Advertentie van The New York Times, bewerking door Hard//hoofd

Mail

Anouk Kootstra Anouk Kootstra is promovendus politicologie in Engeland en doceert sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze verwondert zich over de principes, gebruiken en praktijken binnen de academische wereld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer

Als het spuug ons aan de lippen staat 1

Als het spuug ons aan de lippen staat

Kun je bang worden van het water bij de Lauwersdijk dat ieder jaar een páár milimeter stijgt? Filosoof Tjesse Riemersma schrijft over nonchalance, paniek en of het mogelijk is om goed bang te zijn in tijden van klimaatverandering. Lees meer

Nieuws in beeld: De schone schijn van shein

Je nieuw bloesje heeft een louche verleden

Achter het succes van retailapp Shein zou 'moderne slavernij' schuilgaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Genoeg van het ongenoegen

Genoeg van het ongenoegen

Slopen, slopen, slopen - volgden de relzoekers van vorige maand niet gewoon het voorbeeld van de regering? Lees meer

Fenomenologie van de moshpit

Fenomenologie van de moshpit

Wat is de aantrekkingskracht van de moshpit? Volgens Wout Nordbeck, essayprijswinnaar van Wijsgerig Festival DRIFT, kan enkel de fenomenologie ons helpen deze vraag te beantwoorden. Lees meer

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Geweld kent vele vormen: uit je huis gedreven worden, een politieknuppel op je kaak krijgen, en een beschaafd gesprek moeten houden met de mensen die je huizen slopen en je zojuist tegen de grond werkten. Al deze vormen passeerden de revue tijdens de Woonopstand. Lees meer

Daten en rouw

Daten als de dood nog naklinkt

Rouw laat geen enkel deel van het leven onberoerd, merkt Babet te Winkel na het overlijden van haar moeder. In dit persoonlijke essay onderzoekt ze de relatie tussen daten en de dood. Lees meer

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Van de Nederlanders met autisme krijgt ongeveer de helft ooit medicijnen voorgeschreven, maar veel opties zijn daar niet in. Lees meer

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Max Urai heeft in zijn jonge jaren veel voorbeelden gehad van mannelijkheden die niet draaien om auto's herkennen en gewichtheffen. Toch merkt hij nu dat een mens zich maar tot zoverre kan pushen om anders te worden dan hij/zij/hen is. Lees meer

Nieuws in beeld: 17

Gevaccineerde Big Bird vogelvrij voor conservatieve Amerikanen

Big Bird kreeg een vaccin en nu zijn conservatieve Amerikanen boos. Lees meer

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Dyslexie is alleen een handicap omdat we het belang van foutloos Nederlands overschatten. In ons professionele en persoonlijke leven zou spelling niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry, zelf dyslectisch. Lees meer

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

De millennial beweegt zich in een wereld vol problemen, waar niets zeker lijkt te zijn. Waarom blijven zoeken naar vaste betekenis, vraagt Aisha Mansaray zich af. Kunnen we niet beter een vrolijk soort nihilisme omarmen? Lees meer