Asset 14

De waarheid over post-truth

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De term 'post-truth' creëert een blinde vlek voor de subjectiviteit van gevestigde media, vindt Anouk Kootstra.

Twee termen zongen de afgelopen maanden rond in de media: ‘nepnieuws’ en ‘post-truth’, de laatste ook uitgeroepen tot Woord van het Jaar door The Oxford Dictionary. De twee termen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: nepnieuws als oorzaak, als vijandig verschijnsel dat bestreden dient te worden en post-truth als gevolg, als ongewenste nieuwe realiteit. Post-truth refereert hierbij aan het verminderde belang van feiten, aan de irrelevantie van de waarheid voor de publieke opinie. Onze media trekken ten strijde tegen deze nieuwe realiteit. De NRC verklaarde nepnieuws de oorlog en deed daarbij een beroep op haar lezers: 'Ziet u nepnieuws voorbij komen, of vermoedt u dat een bericht is verzonnen? Mail naar nepnieuws@nrc.nl.' Rob Wijnberg deed verder de omineuze voorspelling dat in onze post-truth society nepnieuws al gauw een pleonasme zal zijn.

De prefix 'post' in 'post-truth' suggereert dat we voorbij iets zijn, dat er iets verloren is gegaan wat er eerst wel was maar nu niet meer – de waarheid, in dit geval. Maar… wacht even. Als we nu 'post-truth' zijn, waar was die waarheid hiervoor dan, toen we nog vóór het post-truth tijdperk waren en de waarheid nog niet irrelevant geworden was? Schotelden media ons eerder enkel waarheden voor, terwijl we nu slechts onwaarheden door de strot geduwd krijgen?

Natuurlijk niet.

Onvermijdelijk gekleurde berichten worden in een jasje van objectiviteit verpakt

Post-truth suggereert ten onrechte dat er zoiets bestaat als een waarheid die objectief weergegeven kan worden. De term brengt twee problemen met zich mee. Ten eerste wordt een complexe werkelijkheid opgedeeld in twee exclusieve categorieën: waar en onwaar. Natuurlijk, er zijn beweringen die aantoonbaar juist of onjuist zijn. De meeste beweringen bevinden zich echter in een grijs gebied, ergens tussen 'gedeeltelijk waar', 'afhankelijk van hoe je het bekijkt' en 'meestal waar maar soms ook niet'. De termen post-truth en nepnieuws reduceren een veelzijdige werkelijkheid tot een dichotomie.

Ten tweede, en ernstiger: de strijd tegen post-truth is een manier voor de gevestigde media om zelf de waarheid te claimen. Media impliceren hiermee ten onrechte dat zij de werkelijkheid wél feitelijk en objectief weergeven. The New York Times, bijvoorbeeld, adverteert nu met de slogan ‘Just Facts. No Alternatives’. Dit is, laten we zeggen, een verbuiging van de waarheid.

De intentie waarmee een stuk geschreven wordt is natuurlijk essentieel. Bij nepnieuws speelt de daadwerkelijke gang van zaken geen enkele rol, of wordt deze zelfs opzettelijk anders weergegeven met het doel het publiek te misleiden. Iets dergelijks zien we The New York Times, the Guardian en de Volkskrant niet doen.

Desalniettemin creëert de term post-truth een blinde vlek voor de subjectiviteit van de gevestigde media. De strijd tegen post-truth maakt voor hen de weg vrij om zelf aanspraak te maken op de waarheid, doordat onvermijdelijk gekleurde berichten nu in een jasje van objectiviteit kunnen worden verpakt. Ideologieën, belangen en emoties bepalen echter de totstandkoming, de vorm en het perspectief van ieder artikel, of we nu pre- of post-truth zijn.

Beeld: Advertentie van The New York Times, bewerking door Hard//hoofd

Mail

Anouk Kootstra Anouk Kootstra is promovendus politicologie in Engeland en doceert sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze verwondert zich over de principes, gebruiken en praktijken binnen de academische wereld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Reflecties van een proefkonijn

Reflecties van een proefkonijn (deel 3)

'Er is veel dat de wetenschap tot nu toe voor mekaar heeft weten te boksen, maar nog geen remedie tegen sociaal ongemak. Hoeft ook niet. Gaat vanzelf weer over.' Lees meer

Filmtrialoog: Solaris

Solaris

'Solaris' uit 1972 blijkt de perfecte film om in thuisquarantaine te bekijken. Lees meer

Hard//talk: Uit de coronacrisis een nieuwe economie in

Vanuit de coronacrisis naar een nieuwe economie

Als we nu echt rechtvaardig en solidair te werk willen gaan, moeten we de behoeftes van zwaar getroffen groepen zoals daklozen en vluchtelingen centraal stellen. Lees meer

Beste Susan

Beste Susan

Susan Sontag uitte zich nooit publiekelijk over haar lesbische geaardheid. Is dat wel eerlijk, vraagt Fien Veldman zich af. Ben je de maatschappij iets verplicht? Is er opheldering nodig als je seksuele identiteit niet uit je uiterlijk op te maken valt? En hoe zou je je dan moeten presenteren?  Lees meer

 Schrödingers Dictator

Schrödingers Dictator

Kim Jong-Uns onzichtbaarheid is voer voor speculaties: hij zou zijn overleden tijdens een operatie, zoek zijn of gewond geraakt bij een raketlancering. Dood of levend, zolang Kim zich niet in het openbaar heeft vertoond, is het enige logische antwoord: hij is het allebei. Pirmin Rengers illustreerde de dictator in superpositie. Lees meer

 De anderhalvemetersamenleving botst

De anderhalvemetersamenleving botst

In Apeldoorn proberen dertig kermisexploitanten de 'Kermis nieuw stijl' uit. Gaat prima. Lees meer

Dagboek van een proefkonijn

Dagboek van een proefkonijn (deel 2)

Hoelang houden mensen het vol in een kliniek en bloeit er weleens liefde op tussen proefpersonen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

 Groetjes uit mijn woonkamer

Groetjes uit mijn woonkamer

Jente Hoogeveen was er snel uit: als zij niet naar de tropen kan, haalt ze de tropen net zo makkelijk haar woonkamer. Lees meer

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Na de dood van haar moeder besefte Babet te Winkel dat ze haar gevoelens niet met bestaande woorden kon omschrijven. Dus sloeg ze zelf aan het schrijven van een nieuw 'rouwwoordenboek'. Lees meer

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Heeft de huidige coronapandemie zin? Of hoeven we die vraag überhaupt niet te stellen? Lees meer

 Als de sterfbedden op zijn

Als de sterfbedden op zijn

Als het laatste IC-bed bezet is, zullen artsen moeten kiezen wie zorg krijgt en wie niet. Ze gaan naar hun werk met het doodsvonnis van vele patiënten in hun hand. Lees meer

Filmtrialoog: Porselein

Porselein

Thuis zagen onze redacteuren 'Porselein', over een succesvol gezin dat wordt opgeschud wanneer het zevenjarige zoontje Thomas zich vreemd begint te gedragen. Heeft hij misschien een virus te pakken? Lees meer

Kijken naar het verleden en de toekomst

De complexiteit van excuses voor het verleden

Vorige maand maakte koning Willem-Alexander excuses voor het optreden van de Nederlanders tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Een goede eerste stap, aldus Vivian Mac Gillavry. Maar hoe komt het dat zo'n excuus kan bijdragen aan een gevoel van erkenning en tegelijkertijd kan kwetsen? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan