Asset 14

De waarheid over post-truth

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De term 'post-truth' creëert een blinde vlek voor de subjectiviteit van gevestigde media, vindt Anouk Kootstra.

Twee termen zongen de afgelopen maanden rond in de media: ‘nepnieuws’ en ‘post-truth’, de laatste ook uitgeroepen tot Woord van het Jaar door The Oxford Dictionary. De twee termen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: nepnieuws als oorzaak, als vijandig verschijnsel dat bestreden dient te worden en post-truth als gevolg, als ongewenste nieuwe realiteit. Post-truth refereert hierbij aan het verminderde belang van feiten, aan de irrelevantie van de waarheid voor de publieke opinie. Onze media trekken ten strijde tegen deze nieuwe realiteit. De NRC verklaarde nepnieuws de oorlog en deed daarbij een beroep op haar lezers: 'Ziet u nepnieuws voorbij komen, of vermoedt u dat een bericht is verzonnen? Mail naar nepnieuws@nrc.nl.' Rob Wijnberg deed verder de omineuze voorspelling dat in onze post-truth society nepnieuws al gauw een pleonasme zal zijn.

De prefix 'post' in 'post-truth' suggereert dat we voorbij iets zijn, dat er iets verloren is gegaan wat er eerst wel was maar nu niet meer – de waarheid, in dit geval. Maar… wacht even. Als we nu 'post-truth' zijn, waar was die waarheid hiervoor dan, toen we nog vóór het post-truth tijdperk waren en de waarheid nog niet irrelevant geworden was? Schotelden media ons eerder enkel waarheden voor, terwijl we nu slechts onwaarheden door de strot geduwd krijgen?

Natuurlijk niet.

Onvermijdelijk gekleurde berichten worden in een jasje van objectiviteit verpakt

Post-truth suggereert ten onrechte dat er zoiets bestaat als een waarheid die objectief weergegeven kan worden. De term brengt twee problemen met zich mee. Ten eerste wordt een complexe werkelijkheid opgedeeld in twee exclusieve categorieën: waar en onwaar. Natuurlijk, er zijn beweringen die aantoonbaar juist of onjuist zijn. De meeste beweringen bevinden zich echter in een grijs gebied, ergens tussen 'gedeeltelijk waar', 'afhankelijk van hoe je het bekijkt' en 'meestal waar maar soms ook niet'. De termen post-truth en nepnieuws reduceren een veelzijdige werkelijkheid tot een dichotomie.

Ten tweede, en ernstiger: de strijd tegen post-truth is een manier voor de gevestigde media om zelf de waarheid te claimen. Media impliceren hiermee ten onrechte dat zij de werkelijkheid wél feitelijk en objectief weergeven. The New York Times, bijvoorbeeld, adverteert nu met de slogan ‘Just Facts. No Alternatives’. Dit is, laten we zeggen, een verbuiging van de waarheid.

De intentie waarmee een stuk geschreven wordt is natuurlijk essentieel. Bij nepnieuws speelt de daadwerkelijke gang van zaken geen enkele rol, of wordt deze zelfs opzettelijk anders weergegeven met het doel het publiek te misleiden. Iets dergelijks zien we The New York Times, the Guardian en de Volkskrant niet doen.

Desalniettemin creëert de term post-truth een blinde vlek voor de subjectiviteit van de gevestigde media. De strijd tegen post-truth maakt voor hen de weg vrij om zelf aanspraak te maken op de waarheid, doordat onvermijdelijk gekleurde berichten nu in een jasje van objectiviteit kunnen worden verpakt. Ideologieën, belangen en emoties bepalen echter de totstandkoming, de vorm en het perspectief van ieder artikel, of we nu pre- of post-truth zijn.

Beeld: Advertentie van The New York Times, bewerking door Hard//hoofd

Mail

Anouk Kootstra Anouk Kootstra is promovendus politicologie in Engeland en doceert sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze verwondert zich over de principes, gebruiken en praktijken binnen de academische wereld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer