Asset 14

Waar begint de mening?

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Na een recente strijd onder professoren op de opiniepagina van de Volkskrant vraagt Anouk Kootstra zich af wat het verband is tussen onderzoeksresultaten en persoonlijke opvattingen.

De afgelopen maanden kruisten twee hoogleraren sociologie hun degens in opiniebijdragen aan de Volkskrant. Ruud Koopmans pleitte voor een herwaardering van de rechten van de nationale meerderheid. Jan Willem Duyvendak verweet Koopmans nativisme, en stelde dat de meerderheid het juist allang voor het zeggen heeft.

Duyvendak was mijn scriptiebegeleider aan de Universiteit van Amsterdam, Koopmans het hoofd van de onderzoeksgroep in Berlijn waar ik vorig jaar een aantal maanden als gastonderzoeker verbleef. Ik waardeer het onderzoek van beide professoren, maar denk dat hun meningsverschil vooral ideologisch van aard is.

Natuurlijk, het is een belangrijke discussie en het staat wetenschappers vrij om hun bijdrage daaraan te leveren in de opiniesectie van een krant. De impliciete wijze waarop beide hoogleraren hun onderzoeksbevindingen en hun mening in elkaar laten overvloeien, vind ik echter problematisch.

Koopmans constateert (als wetenschapper) dat allerlei culturele thema's, zoals de discussies over boerka's of over Zwarte Piet, aan beide zijden van het debat veel emoties losmaken en dat zij het electoraat in handen van populistische en fundamentalistische bewegingen drijven. In één adem gaat hij vervolgens verder: "Om dat te doorbreken, moeten we ons bevrijden van de krampachtige afkeer van het nationalisme", alsof dat een logische gevolgtrekking is van zijn wetenschappelijke constatering. Dat is echter niet het geval – Koopmans geeft hier zijn persoonlijke visie.

Deze twee sociologen doen onderzoek naar hetzelfde vraagstuk. Koopmans constateert naar aanleiding van zijn studie een teloorgang van de rechten van de meerderheid, terwijl Duyvendak precies het tegenovergestelde concludeert: "(...) de legitimiteit van aanspraken van minderheidsgroepen is de afgelopen twintig jaar in Nederland enorm verminderd, terwijl de meerderheidscultuur meer en meer wordt gerespecteerd."

Voor beide professoren geldt dat hun onderzoeksbevindingen overeen lijken te komen met hun persoonlijke opvattingen zoals uiteengezet in hun opiniestukken. Volledig waardenvrije sociale wetenschap is natuurlijk een illusie, maar het voorgaande roept wel vragen op over de rol van ideologie in onderzoek. Leiden de bevindingen van een onderzoeker tot zijn of haar mening? Of is het andersom, en leiden ideologische opvattingen tot onderzoeksresultaten?

Deze kwestie staat niet op zichzelf. Andere voorbeelden zijn het optreden van Paul Cliteur als getuige-deskundige in het proces van Wilders, de arabisten en islamologen die het maar niet eens kunnen worden over de al dan niet gewelddadige aard van de Islam, of recentelijk het promotieonderzoek van Machteld Zee over shariarechtbanken. Het is niet altijd duidelijk waar onderzoeksuitkomsten eindigen, en waar ideologie begint.

Een academische titel brengt autoriteit met zich mee, en daarmee ook verantwoordelijkheid. Hetzelfde geldt voor het noemen of gebruiken van eigen onderzoek om een argument of mening kracht bij te zetten. Ik vind dat zolang wetenschappers onder hun titel schrijven – wanneer zij zich als wetenschappers in een maatschappelijk debat mengen –, zij de scheidslijn tussen de resultaten van hun onderzoek en hun persoonlijke opvattingen strenger moeten bewaken. Geef aan waar onderzoek eindigt, waar ideologie begint, en maak het grijze gebied ertussenin bespreekbaar. Juist zulke openheid kan weerstand bieden tegen de kritiek op wetenschap als 'ook maar een mening'.

Mail

Anouk Kootstra Anouk Kootstra is promovendus politicologie in Engeland en doceert sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze verwondert zich over de principes, gebruiken en praktijken binnen de academische wereld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer