Asset 14

Loveless

Filmtrialoog: Loveless

Het loodzware Russische drama Loveless (Andrey Zvaygintsev, 2017) draait om dertigers Boris en Zhenya, die in scheiding liggen en hun oude leven het liefst zo snel mogelijk vaarwel zeggen. Maar dan verdwijnt, tijdens een van hun vele ruzies, hun twaalfjarige zoon Aleksej. De Hard//hoofd-delegatie in de bioscoopzaal bestond uit Sarah van Binsbergen, Ruby Sanders en kersverse trialoger Imre van Son. Vrolijk kwamen zij de film bepaald niet uit.

Ruby: Imre, met welk gevoel kwam jij, als debuterend trialoger, de bioscoop uit?

Imre: Ik fietste er best vrolijk heen, maar aan het eind van deze film voelde ik me een stuk minder vrolijk. Ik was wel erg onder de indruk van deze film. Hij was indrukwekkend in zijn desolaatheid. En ik was blij dat ik niet zulke ouders heb als Aleksej, het jongetje uit de film.

Sarah: Je mensbeeld wordt er niet al te positief van. Desolaat is inderdaad een goed woord om de film te omschrijven.

Ruby: Ik was ook helemaal kapot toen ik eruit kwam. Hoe eenzaam die Aleksej zich gevoeld moet hebben...

Imre: Ja, het was echt hartverscheurend toen zijn ouders ruzie hadden en ze hem eigenlijk allebei niet wilden. En toen bleek hij dat allemaal gehoord te hebben…

Er zat geen ontwikkeling in, geen beweging.

Imre: Ik vond het wel op een wrange manier verfrissend dat de ouders niet van Aleksej leken te houden. Hoe duister films (of boeken) ook zijn, van de liefde van ouders voor hun kinderen kun je meestal wel op aan. Je accepteert het omdat je op een gegeven moment overtuigd bent: ja, deze mensen bestaan en ze houden gewoon echt niet van hem.

Sarah: Dat kon je bijna niet geloven, en toch, als je naar de personages keek, kon je het ook niet ontkennen.

Ruby: Dat was ook het verschrikkelijk pijnlijke: de vanzelfsprekende liefde voor het kind ontbrak. Dat vond ik aan het begin van de film héél moeilijk te accepteren.

Sarah: Toch moet ik heel eerlijk toegeven dat de film me persoonlijk heel weinig raakte. Omdat het er voor mijn gevoel zo dik bovenop lag, er werd zo veel uitgelegd. Of ligt dat aan mij?

Imre: Het raakte mij wel, maar ik snap wat je bedoelt. Dat ik het wel voelde, had er mee te maken dat het acteerwerk heel goed en intens was.

Ruby: Vond ik ook. Alle personages waren heel sterk neergezet. Ik had dat gevoel ook niet, ik werd er wel degelijk door geraakt. Inderdaad was er voor de psyche van de personages redelijk veel uitleg, maar de film stond volgens mij voor meer dan dat.

Imre: Psychologisch werd er veel uitgelegd, maar qua wat de film over deze tijd of over Rusland wil zeggen, is er nog wel ruimte voor interpretatie.

Sarah: Wat het over Rusland of deze tijd wil zeggen, vond ik vrij plat en 'onmiddellijk', als je snapt wat ik bedoel? Het feit dat iedereen constant op z'n smartphone aan het kijken is, ik snap dat de film daarmee een punt wil maken over narcisme, ontkoppeld zijn, geen echt contact meer kunnen maken. Maar ik dacht steeds: ja, nu snap ik de boodschap. En dan? Er zat geen ontwikkeling in, geen beweging.

Imre: Dat selfie-thema werd inderdaad niet echt naar een hoger niveau getild.

Sarah: En dat de titel dan ook 'Loveless' is, het lag er voor mij te dik bovenop.

Imre: Klopt. Ik dacht: misschien is dat in het Russisch een mooier woord met meer lagen?

Ik vond het wel op een wrange manier verfrissend dat de ouders niet van Aleksej leken te houden

Ruby: Nou ja, en daarbij wilde de regisseur wel iets over de huidige Russische samenleving zeggen: enerzijds gaat het economisch in de grote stad goed - de personages hadden goede banen en een goed leven, maar het innerlijke leven is doodgeslagen. En aangezien dat terugging naar de moeder van Zhenya, die Boris ook nog 'Stalin met een rok' noemde, dan  wordt wel verwezen naar de oorsprong daarvan.

Sarah: Maar dat vind ik dus precies een ontzettende cliché-boodschap. Want dat is het beeld dat altijd al geschetst wordt over het huidige Rusland.

Ruby: Dat is waar, heel vernieuwend is het wat dat betreft niet. Ik heb weinig Russische films gezien waarna ik vol levenslust de bios uit kwam.

Imre: Vonden jullie trouwens niet dat de liefde voor de nieuwe lovers van de ouders aanvankelijk wel oprechter was?

Sarah: Aanvankelijk wel. Maar uiteindelijk zie je ook de barsten daarin. De lover van Zhenya die tegen haar zegt 'Ik wil je' als zij zegt dat ze van hem houdt...

Ruby: Bah, ik vond hem ook zó viezig!

Sarah: Hij was een soort spooky Herman van Veen, die nieuwe vriend van Zhenya. En je ziet het al fout gaan met dat lieve mooie zwangere meisje en die lompe Boris.

Imre: Hahaha, een spooky Van Veen, het zou je maar gezegd worden. Dat zwangere meisje had ook irritante trekjes trouwens. Zij was erg egoïstisch. Zij belde Boris jaloers op, terwijl ze wist dat hij op zoek was naar zijn zoon die al twee dagen weg was.

Ruby: Dat was bizar. Ik vond de seksscènes ook zo naar om te zien, ik kon gewoon niet naar het scherm blijven kijken, terwijl zij er wel van genoten.

Imre: Ze waren inderdaad niet fijn om naar te kijken, maar wel overtuigend.

Sarah: Die waren echt loveless. Overtuigend, en daarom zo naar. De cinematografie vond ik wel heel sterk. Die zoektochten in de besneeuwde bossen, prachtig.

Imre: De cinematografie was supermooi. Dat verlaten, afgebladderde gebouw met buiten de besneeuwde bomen...

Ruby: Het camerawerk was inderdaad prachtig. Maar ik vond er nog een paar dingen in zitten die verrasten, zoals de hele crew van vrijwilligers die op zoek gingen naar Aleksej.

Imre: Ja, die vrijwilligers kwamen er als enigen goed vanaf! Voor mij zat de spanning van de film dan ook in de zoektocht zelf.

Sarah: Die scènes waren ook echt mijn lievelingsscènes. Die crew die in een lijn door het bos loopt. Die zoektocht door dat verlaten huis. De daadkracht die er vanuit ging. Ik wilde me gelijk bij zoiets aansluiten, zo'n team.

Ruby: Dat vond ik ook heel bijzonder, hoe minutieus dat verbeeld werd. Alsof je er elk moment bij was.

Imre: Ik keek ook vaak door hun ogen: wat zijn dit voor verknipte ouders?

Ruby: Die coördinator liet hen dat ook heel erg voelen toch, toen hij de ouders ondervraagde.

Imre: Bijvoorbeeld toen hij herhaalde dat ze Aleksej zelfs in deze situatie snotaap (of zo) noemden.

Sarah: ‘Noted.'

Imre: Ik stelde me haast voor dat ze figuranten uit echte teams mee hadden laten spelen, en kreeg echt het idee dat die crews in Rusland precies zo bestaan en functioneren.

Sarah: Ze waren ontzettend geloofwaardig, die vrijwilligers.

Ruby: Je zou je lot zo in hun handen leggen.

Imre: Wel absurd dat de politie in het begin niks doet.

Ruby: Die agent was daar wel heel eerlijk in.

Sarah: Het is wel een accuraat beeld van de politie in Rusland, volgens mij. Niet dat de situatie vergelijkbaar is, maar toen ik daar een paar zomers geleden als twintiger alleen was en mijn paspoort was gestolen op het station, hebben zo'n tien politieagenten me urenlang ondervraagd over mijn liefdesleven en of ik niet wat brownies uit Amsterdam voor ze mee kon nemen, maar voor mijn gestolen paspoort wilden ze geen vinger uitsteken.

Het is greep willen hebben op alle aspecten van de levens van burgers, of in dit geval werknemers.

Ruby: De macht van die orthodoxe kerk vond ik ook heel apart. Dat Boris op zijn werk niet mocht zeggen dat hij zou scheiden omdat hij anders ontslagen zou worden!

Sarah: Ja! Die kerk. Die baas: 'Baardmans'.

Imre: Ik had verwacht dat dat nog verder uitgewerkt zou worden. Was het alweer vergeten!

Sarah: Dat verbaasde me ergens wel, maar ook weer niet. Andere vorm van totalitarisme. Het is greep willen hebben op alle aspecten van de levens van burgers, of in dit geval werknemers.

Ruby: Het verbaasde me in die zin, dat ik niet wist dat dit zo sterk speelde. Het was een modern bedrijf, in Moskou, en dan dat. Die combinatie van fanatieke religie en totale geestelijke leegheid was wel erg treffend.

Sarah: Ik wist wel dat er een sterke opleving van de orthodoxe kerk is, maar niet dat dit zo erg in het bedrijfsleven geïnfiltreerd is. Dat was een interessant punt.

Imre: Het past ook op een bepaalde manier bij die selfie-cultuur. De kantoormedewerkers wier huwelijk op de klippen gelopen was, deden alles om de schijn op te houden dat ze nog getrouwd waren. Hoe je je naar buiten toe presenteert is belangrijker dan je echte leven. Geen idee of dit de normale gang van zaken is in Russische bedrijven, overigens.

Ruby: Dat was de kern. De buitenkant was in alles belangrijk, daar stond ook het werk van Zhenya (in een schoonheidskliniek) symbool voor. En dat zielloze sporten van haar.

Sarah: De twee kanten van de selfie-cultuur komen mooi naar voren: aan de ene kant narcisme, obsessie met jezelf, aan de andere kant de vrees voor het oordeel van 'de ander' of van het collectief.

Ruby: Die tweestrijd is overal heel logisch, maar in een land met een communistisch verleden waar tegelijkertijd in het heden een überkapitalisme bestaat, al helemaal.

Imre: Waarbij onze kritiek blijft dat deze thematiek er soms wat dik bovenop ligt.

Sarah: Precies! Maar toch wel interessant is. Het was vooral het psychologiserende dat ik irritant vond. Dit minder, nu we het er uitgebreider over hebben.

Ruby: Dat psychologiserende snap ik; dat Zhenya heel uitvoerig vertelde dat zij nooit van haar zoon heeft gehouden omdat haar moeder al niet van haar hield, et cetera. Maar er werd goed de tijd genomen om dit thema helemaal uit te diepen.

Imre: Ik heb me er ook niet vreselijk aan geërgerd.

Sarah: Ik wel, maar ik ben daar ook erg weinig tolerant voor.

Imre: Het voelde soms ook wel als onze maatschappij, maar dan ging het net een stapje extremer. Dat zal dat die communistische achtergrond wel zijn?

Sarah: Ja dat, en Russen zeggen ook altijd dat ze nu eenmaal extreem zijn. ‘De Russische Ziel’.

Imre: Als je Dostojevski leest kom je dat levensgevoel ook al tegen.

Ruby: En wat vonden jullie van die scene in het mortuarium? Zonder te veel weg te geven.

Sarah: Ik vond het, om te beginnen, raar hoe dat mortuarium eruit zag. Het leek eerder een slachthuis? Die muren leken besmeurd met bloed.

Ruby: JA! Vreselijk!

Imre: Dat is wel filmisch over the top toch? Of zou dat echt zo zijn? Brrr.

Sarah: Ik vond het niet heel geloofwaardig. Maar wie weet.

Imre: Het was zo erg, die vader was op een gegeven moment zelf besmeurd met bloed. Goed geacteerd die scene, wederom.

Ruby: Ik vond het heel aangrijpend, hoe de ouders daar allebei 'braken'. Inderdaad heel sterk acteerwerk. Maar ik was er niet zo zeker over hoe het nu precies zat, al is dat discussie voor een andere keer.

Sarah: Daar kun je eindeloos over discussiëren. Ik moet zeggen dat ik het wel een hele goede zet vond. Om de film daarmee naar een einde te brengen.

Ruby: Dat zette het 'uitleggerige' van de film ook in een ander licht.

Je hield er wel al rekening mee dat je niet op een gelukkig einde hoefde te rekenen. Het blijven Russen

Imre: Qua opbouw vond ik de film sowieso heel sterk. Vaak gaan films aan het einde de mist in.

Ruby: Het bleef heel spannend, terwijl de film toch ruim twee uur duurde. Ik zat tot het einde op het puntje van mijn stoel.

Imre: Ik was steeds benieuwd hoe ze dit zouden gaan afronden. Maar daar kwamen ze dus wel uit.

Ruby: Je hield er wel rekening mee dat je niet op een gelukkig einde hoefde te rekenen. Het blijven Russen.

Imre: Haha! Nog even over die kritiek op bureaucratie en overheidsinstanties: een Russisch cultureel fonds had de vorige film van deze regisseur (Leviathan) gedeeltelijk gefinancierd, maar bij deze film wilde ze dat niet meer, omdat men hem te kritisch vond. Ik ben benieuwd hoe Loveless dan valt. De overheid vind dit soort films kennelijk al te ver gaan.

Ruby: Zoiets had ik ook gelezen. 'Het ministerie van Cultuur beschuldigde regisseur Zvyagintsev ervan dat hij de Russische cultuur zou hebben ‘besmeurd’.’ Tja er bestaat toch nog een ideeënpolitie natuurlijk.

Sarah: Wel opmerkelijk: Leviathan was duidelijk een kritiek op bureaucratie en de overheid die zwicht voor het grote geld in plaats van de belangen van de kleine man. Dit vond ik meer een cultuurkritiek en dus minder duidelijk kritiek op 'het systeem', maar wel op de Russische samenleving.

Imre: Die minister had ook iets gezegd als: 'waarom kun je niet iets maken over normale, aardige personages'?

Ruby: Dat kun je je inderdaad afvragen...

Imre: Happy people have no story.

Sarah: 'Maar ieder ongelukkig gezin is ongelukkig op z'n eigen manier.'

Imre: Kijk, daar komt Tolstoj ook nog even om de hoek kijken. We zitten gelukkig goed in onze Russen.

Loveless is nu te zien met:

Mail

Redactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer