Asset 14

Loveless

Filmtrialoog: Loveless

Het loodzware Russische drama Loveless (Andrey Zvaygintsev, 2017) draait om dertigers Boris en Zhenya, die in scheiding liggen en hun oude leven het liefst zo snel mogelijk vaarwel zeggen. Maar dan verdwijnt, tijdens een van hun vele ruzies, hun twaalfjarige zoon Aleksej. De Hard//hoofd-delegatie in de bioscoopzaal bestond uit Sarah van Binsbergen, Ruby Sanders en kersverse trialoger Imre van Son. Vrolijk kwamen zij de film bepaald niet uit.

Ruby: Imre, met welk gevoel kwam jij, als debuterend trialoger, de bioscoop uit?

Imre: Ik fietste er best vrolijk heen, maar aan het eind van deze film voelde ik me een stuk minder vrolijk. Ik was wel erg onder de indruk van deze film. Hij was indrukwekkend in zijn desolaatheid. En ik was blij dat ik niet zulke ouders heb als Aleksej, het jongetje uit de film.

Sarah: Je mensbeeld wordt er niet al te positief van. Desolaat is inderdaad een goed woord om de film te omschrijven.

Ruby: Ik was ook helemaal kapot toen ik eruit kwam. Hoe eenzaam die Aleksej zich gevoeld moet hebben...

Imre: Ja, het was echt hartverscheurend toen zijn ouders ruzie hadden en ze hem eigenlijk allebei niet wilden. En toen bleek hij dat allemaal gehoord te hebben…

Er zat geen ontwikkeling in, geen beweging.

Imre: Ik vond het wel op een wrange manier verfrissend dat de ouders niet van Aleksej leken te houden. Hoe duister films (of boeken) ook zijn, van de liefde van ouders voor hun kinderen kun je meestal wel op aan. Je accepteert het omdat je op een gegeven moment overtuigd bent: ja, deze mensen bestaan en ze houden gewoon echt niet van hem.

Sarah: Dat kon je bijna niet geloven, en toch, als je naar de personages keek, kon je het ook niet ontkennen.

Ruby: Dat was ook het verschrikkelijk pijnlijke: de vanzelfsprekende liefde voor het kind ontbrak. Dat vond ik aan het begin van de film héél moeilijk te accepteren.

Sarah: Toch moet ik heel eerlijk toegeven dat de film me persoonlijk heel weinig raakte. Omdat het er voor mijn gevoel zo dik bovenop lag, er werd zo veel uitgelegd. Of ligt dat aan mij?

Imre: Het raakte mij wel, maar ik snap wat je bedoelt. Dat ik het wel voelde, had er mee te maken dat het acteerwerk heel goed en intens was.

Ruby: Vond ik ook. Alle personages waren heel sterk neergezet. Ik had dat gevoel ook niet, ik werd er wel degelijk door geraakt. Inderdaad was er voor de psyche van de personages redelijk veel uitleg, maar de film stond volgens mij voor meer dan dat.

Imre: Psychologisch werd er veel uitgelegd, maar qua wat de film over deze tijd of over Rusland wil zeggen, is er nog wel ruimte voor interpretatie.

Sarah: Wat het over Rusland of deze tijd wil zeggen, vond ik vrij plat en 'onmiddellijk', als je snapt wat ik bedoel? Het feit dat iedereen constant op z'n smartphone aan het kijken is, ik snap dat de film daarmee een punt wil maken over narcisme, ontkoppeld zijn, geen echt contact meer kunnen maken. Maar ik dacht steeds: ja, nu snap ik de boodschap. En dan? Er zat geen ontwikkeling in, geen beweging.

Imre: Dat selfie-thema werd inderdaad niet echt naar een hoger niveau getild.

Sarah: En dat de titel dan ook 'Loveless' is, het lag er voor mij te dik bovenop.

Imre: Klopt. Ik dacht: misschien is dat in het Russisch een mooier woord met meer lagen?

Ik vond het wel op een wrange manier verfrissend dat de ouders niet van Aleksej leken te houden

Ruby: Nou ja, en daarbij wilde de regisseur wel iets over de huidige Russische samenleving zeggen: enerzijds gaat het economisch in de grote stad goed - de personages hadden goede banen en een goed leven, maar het innerlijke leven is doodgeslagen. En aangezien dat terugging naar de moeder van Zhenya, die Boris ook nog 'Stalin met een rok' noemde, dan  wordt wel verwezen naar de oorsprong daarvan.

Sarah: Maar dat vind ik dus precies een ontzettende cliché-boodschap. Want dat is het beeld dat altijd al geschetst wordt over het huidige Rusland.

Ruby: Dat is waar, heel vernieuwend is het wat dat betreft niet. Ik heb weinig Russische films gezien waarna ik vol levenslust de bios uit kwam.

Imre: Vonden jullie trouwens niet dat de liefde voor de nieuwe lovers van de ouders aanvankelijk wel oprechter was?

Sarah: Aanvankelijk wel. Maar uiteindelijk zie je ook de barsten daarin. De lover van Zhenya die tegen haar zegt 'Ik wil je' als zij zegt dat ze van hem houdt...

Ruby: Bah, ik vond hem ook zó viezig!

Sarah: Hij was een soort spooky Herman van Veen, die nieuwe vriend van Zhenya. En je ziet het al fout gaan met dat lieve mooie zwangere meisje en die lompe Boris.

Imre: Hahaha, een spooky Van Veen, het zou je maar gezegd worden. Dat zwangere meisje had ook irritante trekjes trouwens. Zij was erg egoïstisch. Zij belde Boris jaloers op, terwijl ze wist dat hij op zoek was naar zijn zoon die al twee dagen weg was.

Ruby: Dat was bizar. Ik vond de seksscènes ook zo naar om te zien, ik kon gewoon niet naar het scherm blijven kijken, terwijl zij er wel van genoten.

Imre: Ze waren inderdaad niet fijn om naar te kijken, maar wel overtuigend.

Sarah: Die waren echt loveless. Overtuigend, en daarom zo naar. De cinematografie vond ik wel heel sterk. Die zoektochten in de besneeuwde bossen, prachtig.

Imre: De cinematografie was supermooi. Dat verlaten, afgebladderde gebouw met buiten de besneeuwde bomen...

Ruby: Het camerawerk was inderdaad prachtig. Maar ik vond er nog een paar dingen in zitten die verrasten, zoals de hele crew van vrijwilligers die op zoek gingen naar Aleksej.

Imre: Ja, die vrijwilligers kwamen er als enigen goed vanaf! Voor mij zat de spanning van de film dan ook in de zoektocht zelf.

Sarah: Die scènes waren ook echt mijn lievelingsscènes. Die crew die in een lijn door het bos loopt. Die zoektocht door dat verlaten huis. De daadkracht die er vanuit ging. Ik wilde me gelijk bij zoiets aansluiten, zo'n team.

Ruby: Dat vond ik ook heel bijzonder, hoe minutieus dat verbeeld werd. Alsof je er elk moment bij was.

Imre: Ik keek ook vaak door hun ogen: wat zijn dit voor verknipte ouders?

Ruby: Die coördinator liet hen dat ook heel erg voelen toch, toen hij de ouders ondervraagde.

Imre: Bijvoorbeeld toen hij herhaalde dat ze Aleksej zelfs in deze situatie snotaap (of zo) noemden.

Sarah: ‘Noted.'

Imre: Ik stelde me haast voor dat ze figuranten uit echte teams mee hadden laten spelen, en kreeg echt het idee dat die crews in Rusland precies zo bestaan en functioneren.

Sarah: Ze waren ontzettend geloofwaardig, die vrijwilligers.

Ruby: Je zou je lot zo in hun handen leggen.

Imre: Wel absurd dat de politie in het begin niks doet.

Ruby: Die agent was daar wel heel eerlijk in.

Sarah: Het is wel een accuraat beeld van de politie in Rusland, volgens mij. Niet dat de situatie vergelijkbaar is, maar toen ik daar een paar zomers geleden als twintiger alleen was en mijn paspoort was gestolen op het station, hebben zo'n tien politieagenten me urenlang ondervraagd over mijn liefdesleven en of ik niet wat brownies uit Amsterdam voor ze mee kon nemen, maar voor mijn gestolen paspoort wilden ze geen vinger uitsteken.

Het is greep willen hebben op alle aspecten van de levens van burgers, of in dit geval werknemers.

Ruby: De macht van die orthodoxe kerk vond ik ook heel apart. Dat Boris op zijn werk niet mocht zeggen dat hij zou scheiden omdat hij anders ontslagen zou worden!

Sarah: Ja! Die kerk. Die baas: 'Baardmans'.

Imre: Ik had verwacht dat dat nog verder uitgewerkt zou worden. Was het alweer vergeten!

Sarah: Dat verbaasde me ergens wel, maar ook weer niet. Andere vorm van totalitarisme. Het is greep willen hebben op alle aspecten van de levens van burgers, of in dit geval werknemers.

Ruby: Het verbaasde me in die zin, dat ik niet wist dat dit zo sterk speelde. Het was een modern bedrijf, in Moskou, en dan dat. Die combinatie van fanatieke religie en totale geestelijke leegheid was wel erg treffend.

Sarah: Ik wist wel dat er een sterke opleving van de orthodoxe kerk is, maar niet dat dit zo erg in het bedrijfsleven geïnfiltreerd is. Dat was een interessant punt.

Imre: Het past ook op een bepaalde manier bij die selfie-cultuur. De kantoormedewerkers wier huwelijk op de klippen gelopen was, deden alles om de schijn op te houden dat ze nog getrouwd waren. Hoe je je naar buiten toe presenteert is belangrijker dan je echte leven. Geen idee of dit de normale gang van zaken is in Russische bedrijven, overigens.

Ruby: Dat was de kern. De buitenkant was in alles belangrijk, daar stond ook het werk van Zhenya (in een schoonheidskliniek) symbool voor. En dat zielloze sporten van haar.

Sarah: De twee kanten van de selfie-cultuur komen mooi naar voren: aan de ene kant narcisme, obsessie met jezelf, aan de andere kant de vrees voor het oordeel van 'de ander' of van het collectief.

Ruby: Die tweestrijd is overal heel logisch, maar in een land met een communistisch verleden waar tegelijkertijd in het heden een überkapitalisme bestaat, al helemaal.

Imre: Waarbij onze kritiek blijft dat deze thematiek er soms wat dik bovenop ligt.

Sarah: Precies! Maar toch wel interessant is. Het was vooral het psychologiserende dat ik irritant vond. Dit minder, nu we het er uitgebreider over hebben.

Ruby: Dat psychologiserende snap ik; dat Zhenya heel uitvoerig vertelde dat zij nooit van haar zoon heeft gehouden omdat haar moeder al niet van haar hield, et cetera. Maar er werd goed de tijd genomen om dit thema helemaal uit te diepen.

Imre: Ik heb me er ook niet vreselijk aan geërgerd.

Sarah: Ik wel, maar ik ben daar ook erg weinig tolerant voor.

Imre: Het voelde soms ook wel als onze maatschappij, maar dan ging het net een stapje extremer. Dat zal dat die communistische achtergrond wel zijn?

Sarah: Ja dat, en Russen zeggen ook altijd dat ze nu eenmaal extreem zijn. ‘De Russische Ziel’.

Imre: Als je Dostojevski leest kom je dat levensgevoel ook al tegen.

Ruby: En wat vonden jullie van die scene in het mortuarium? Zonder te veel weg te geven.

Sarah: Ik vond het, om te beginnen, raar hoe dat mortuarium eruit zag. Het leek eerder een slachthuis? Die muren leken besmeurd met bloed.

Ruby: JA! Vreselijk!

Imre: Dat is wel filmisch over the top toch? Of zou dat echt zo zijn? Brrr.

Sarah: Ik vond het niet heel geloofwaardig. Maar wie weet.

Imre: Het was zo erg, die vader was op een gegeven moment zelf besmeurd met bloed. Goed geacteerd die scene, wederom.

Ruby: Ik vond het heel aangrijpend, hoe de ouders daar allebei 'braken'. Inderdaad heel sterk acteerwerk. Maar ik was er niet zo zeker over hoe het nu precies zat, al is dat discussie voor een andere keer.

Sarah: Daar kun je eindeloos over discussiëren. Ik moet zeggen dat ik het wel een hele goede zet vond. Om de film daarmee naar een einde te brengen.

Ruby: Dat zette het 'uitleggerige' van de film ook in een ander licht.

Je hield er wel al rekening mee dat je niet op een gelukkig einde hoefde te rekenen. Het blijven Russen

Imre: Qua opbouw vond ik de film sowieso heel sterk. Vaak gaan films aan het einde de mist in.

Ruby: Het bleef heel spannend, terwijl de film toch ruim twee uur duurde. Ik zat tot het einde op het puntje van mijn stoel.

Imre: Ik was steeds benieuwd hoe ze dit zouden gaan afronden. Maar daar kwamen ze dus wel uit.

Ruby: Je hield er wel rekening mee dat je niet op een gelukkig einde hoefde te rekenen. Het blijven Russen.

Imre: Haha! Nog even over die kritiek op bureaucratie en overheidsinstanties: een Russisch cultureel fonds had de vorige film van deze regisseur (Leviathan) gedeeltelijk gefinancierd, maar bij deze film wilde ze dat niet meer, omdat men hem te kritisch vond. Ik ben benieuwd hoe Loveless dan valt. De overheid vind dit soort films kennelijk al te ver gaan.

Ruby: Zoiets had ik ook gelezen. 'Het ministerie van Cultuur beschuldigde regisseur Zvyagintsev ervan dat hij de Russische cultuur zou hebben ‘besmeurd’.’ Tja er bestaat toch nog een ideeënpolitie natuurlijk.

Sarah: Wel opmerkelijk: Leviathan was duidelijk een kritiek op bureaucratie en de overheid die zwicht voor het grote geld in plaats van de belangen van de kleine man. Dit vond ik meer een cultuurkritiek en dus minder duidelijk kritiek op 'het systeem', maar wel op de Russische samenleving.

Imre: Die minister had ook iets gezegd als: 'waarom kun je niet iets maken over normale, aardige personages'?

Ruby: Dat kun je je inderdaad afvragen...

Imre: Happy people have no story.

Sarah: 'Maar ieder ongelukkig gezin is ongelukkig op z'n eigen manier.'

Imre: Kijk, daar komt Tolstoj ook nog even om de hoek kijken. We zitten gelukkig goed in onze Russen.

Loveless is nu te zien met:

Mail

Redactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan