Asset 14

Eric Wiebes in Zomergasten

Eric Wiebes in Zomergasten

Wie heeft de grootste afstand tot de arbeidsmarkt: iemand zonder baan of iemand die denkt dat het leuk is om in een Braziliaanse grafietmijn te werken, vraagt Daan Steinebach zich af.

Als een politicus aanschuift bij Zomergasten is het naar goed Haags gebruik tijd voor antipolitiek. Afgelopen zondag was de eer aan Eric Wiebes, minister van Economische Zaken en Klimaat voor de VVD. Dat laatste is dan weer gebruik bij de VPRO: na Rutte (2016) en Ben Verwaayen (2012), is Wiebes de derde VVD’er in actieve dienst die de kostbare uren krijgt toebedeeld.

De avond was precies wat je had kunnen verwachten: er waren genoeg persoonlijke ontboezeminkjes. Zoals daar waren: Wiebes loopt graag door de bergen van de noordwestelijke VS met ‘hét tentje,’ van net meer dan een halve kilo. Sympathiek. Hij moet lachen om ‘Kreatief met Kurk,’ met Tosca Niterink en Arjen Ederveen. Waarom, geen idee. En Pippi Langkous natuurlijk. Al was dat fragment eerder een póging tot vertedering. De minister was als jongetje verliefd geweest op die ‘sterke vrouw.’ Al was het wel jammer dat ze niet werkte voor haar geld. Dat ze niet kan rekenen (‘Drie maal drie is zes, wiedewiedewie wil van mij leren?’) is niet erg: Wiebes legt het haar wel uit. Dat hij een kind is van de Tweede Feministische Golf wreekt zich hier: het probleem van mansplaining is ook meer iets van de derde.

Wiebes werkt niet voor het geld

Werk, dat ontlokte misschien het meest onthullende moment van de avond. Wat het is leerde Wiebes pas later, door een te jong overleden vader en een weliswaar feministische maar niet werkende moeder. Toen ontdekte hij ook hoe belangrijk het is. Niet om het geld (veelzeggend in zichzelf), maar om de zin die het geeft. Janine Abbring vraagt door, waarna de minister zijn bril afneemt (de hele avond een aankondiging van emotie). Een anonieme naaste heeft, leren we, ‘iets meer afstand tot de arbeidsmarkt dan ikzelf.’ Soms werk, soms niet. Zichtbaar geëmotioneerd verteld Wiebes over de moeilijkheid van die werkloze periodes, de neerslachtigheid, het isolement.

Ontroerend, al is het ook klassieke antipolitiek om een emotionele drijfveer te tonen achter de standpunten van je partij (‘VVD, de banenkampioen!’). Al staat dat in schril contrast met hoe hij even later de Britse Brexit-kampioen Boris Johnson affakkelt om een overvloed aan emotie. ‘We hebben een saaie baan,’ neemt de minister hardvochtig afstand van politiek vanuit het hart. Het gaat om goed beleid: ‘zodat we over twintig jaar kunnen zeggen dat het een goed idee was.’ Saai dus en zonder emoties, behalve als het over werk gaat. Of over wat Wiebes tot het grote thema van de avond heeft gedoopt: vooruitgang. ‘Dat ontroert me.’ Hem ontroeren ook zijn hardste critici: ‘Dat ze op een geestige manier wat bijdragen,’ zijn stem slaat bijna over, ‘is oké.’

In dat kader heeft hij er ook wat echte politiek in gesmokkeld, al is dat wel voor de goede verstaander. Na goed een uur verschijnt er een potlood in beeld, vastgehouden door Nobelprijswinnaar voor de economie Milton Friedman. ‘Mijn held,’ zwijmelt de minister. De held legt uit dat niemand dat potlood in zijn eentje had kunnen maken: hout uit de Amerikaanse staat Washington, rubber uit Maleisië, grafiet uit een mijn ‘ergens in Zuid-Amerika,’ enzovoorts enzovoorts. Dat potlood, doceert Friedman, brengt de duizenden mensen bij elkaar die eraan hebben gewerkt, niet alleen zodat je een potlood kunt kopen voor een schappelijk prijsje, maar ook om ‘harmonie en vrede’ te brengen in de hele wereld.

Wie belang hecht aan de aarde en menselijk welzijn is ‘enorm egocentrisch’

De minister steekt van wal met een minicollege economie. ‘Economie is de manier waarop wij dingen voor een ander doen,’ leren we. Mensen die er het nut niet van inzien en belang hechten aan de aarde en menselijk welzijn vindt Wiebes ‘enorm egocentrisch’. En dan moet het ergste nog komen, als hij het over de Nederlandse rijkdom heeft: ‘Die welvaart hebben wij zelf gemaakt. Er was niks, er was een modderpoel.’

Nee, minister Wiebes, dat hebben we niet zelf gemaakt. Die rijkdom hebben we gejat.

Waar? ‘Ergens in Zuid-Amerika,’ zei de door Wiebes zo bewonderde Milton Friedman over dat grafiet. Die onnauwkeurigheid was vast niet per ongeluk. De enige grafietmijnen in Zuid-Amerika zijn in het straatarme zuiden van Brazilië, op het moment van de documentaire van Friedman al anderhalf decennium onder bewind van een gruwelijke militaire junta in dienst van Westerse multinationals – iets waar de ‘Braziliaanse Trump’, Jair Bolsonaro, openlijk naar terugverlangt. Net als de rest van Zuid-Amerika, overigens. Allemaal gesteund of opgezet door de CIA en geadviseerd door, jawel, diezelfde Friedman. ‘Vrede en harmonie.’

Dat is het verhaal dat Wiebes ons niet vertelde, maar wat voor iedereen die ‘niet meer hoeft te werken voor het geld’, zoals hij, wel de werkelijkheid is: postkoloniaal hyperkapitalisme dat het met de aarde, de mens en zelfs de democratie niet te nauw neemt.

Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Bram Dirven oordeelt, maakt en bepaalt over illustraties en is hiermee de illustratordictator bij Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer