Asset 14

Over racistisch politiegeweld zing je geen aria’s – of wel?

Over racistisch politiegeweld zing je geen aria’s – of wel?

Het publiek bij de allerlaatste voorstelling van Blue, over racistisch politiegeweld, hoefde niet verteld te worden hoe hyperactueel de voorstelling was die ze zagen. Terwijl de krantenpersen ronkten na het geweld tegen demonstranten en Amnesty-waarnemers (en de twijfelachtige rol van agenten) afgelopen weekend, bezocht theatermaker Marthe van Bronkhorst een opera die zwarte pijn omzet in muziek, en die soms schuurde.

‘Oh, I ain’t yo baby’, ‘Are you packin’?’, ‘Take off the hoodie’. Dit is de allereerste keer van mijn leven dat ik deze woorden gezongen heb horen worden in een opera. Blue (2019), een opera over racistisch politiegeweld door Jeanine Tesori en Tazewell Thompson, werd dinsdag voor het laatst opgevoerd bij de Nationale Opera in Amsterdam. Een stuk met een cast van kleur op een plek met, van oudsher, een grachtengordelimago, waar doorgaans vooral klassiekers als Puccini en Händel gespeeld worden.

Hoe actueel Blue is hoeft eigenlijk niet uitgelegd te worden. Al dagen berichten media over het geweld tegen anti-zwartepietbetogers in Staphorst afgelopen weekend. Demonstranten en Amnesty-waarnemers werden klemgereden, met vuurwerk en eieren bekogeld, geïntimideerd, hun auto’s werden met olie overgoten terwijl mensen in blackface met fakkels dreigden. De politie greep niet in. Een aanwezige dienstwagen stond zo dichtbij dat demonstranten die vanuit de bus 112 belden het nummerbord konden doorgeven aan de collega’s.

Een van de centrale vragen in Blue: zijn de politie en de wet mijn vriend of mijn vijand?

Een van de centrale vragen die de vaderfiguur in Blue zichzelf stelt doet dan ook akelig actueel aan: zijn de politie en de wet mijn vriend of mijn vijand? Deze man, zwart én agent, moet de dood van zijn zoon onder ogen komen – door politiegeweld. Een ultieme tragedie. Ondertussen rouwt de gemeenschap mee: de moeder, de vriendinnen als drie schikgodinnen die ongevraagd advies geven, de vrienden van de vader. Dit alles is geen film van Spike Lee, maar wordt gezongen. Met een libretto van klassieke muziek, ja, én jazzinvloeden, én minimal music.
Over racistisch politiegeweld zing je geen aria’s – of wel? 3

© Clärchen en Matthias Baus

In de eerste akte van Blue worden alledaagse, onschuldige en banale gezinstaferelen groots neergezet. Hoe houd ik mijn pasgeboren baby vast (een trio van moeder, vader en vroedvrouw), welkom bij de papa-club, je zult nooit meer slapen (een kwartetzang van mannen die ondertussen football kijken), maar ook een clash tussen pubervader en zoon. In de tweede akte is de zoon dood, de vader gedesillusioneerd, en het enkel nog rouw dat de klok slaat. De vader twijfelt aan alles: zijn baan, de maatschappij, zelfs God (‘A white god in white cloudy heaven’).

Hoewel Blue sinds dinsdag niet meer te bezoeken is, is de documentaire/making-off beslist de moeite waard. Daarin is te zien dat bas Kenneth Kellogg, die de vaderfiguur vertolkt, eenzelfde desillusie voelde als zijn personage: ‘Ik reisde de wereld over met opera, terwijl mensen die op mij leken vermoord werden. Ik dacht eraan om te stoppen, ik had niet het gevoel dat ik iets kan bijdragen aan de wereld.’

Individuele personages smelten samen en worden één gemeenschap die rouwt

Het is jammer dat die desillusie, en dat loyaliteitsconflict van de vader, juist in Blue niet erg wordt uitgewerkt. Hij hint erop dat hij de moordenaar van zijn zoon wil vermoorden, dat hij van zijn geloof af is, maar dit verhaal wordt niet afgemaakt. De individuele personages smelten in de tweede akte samen en worden één gemeenschap die rouwt, de vriendinnen van de moeder zingen: ‘We lost a son.’ Wat Blue dus wel doet: het bezingt diep-, diepgevoelde zwarte pijn. Alle zangers, het Residentie Orkest en de dirigent doen dat prachtig en doorleefd. In de eindscène komt ten slotte alleen een flashback naar hoe het had kúnnen gaan (onschuldig samen aan tafel): geen verlossing, geen deus ex machina. Dat zijn we als publiek niet gewend, maar het toont het onaffe van dit verhaal over politiegeweld: de wond is nog niet klaar om te helen, dit verhaal is niet klaar voor een ‘mooi einde’.

De recensies die afgelopen tijd verschenen waren gemengd. Trouw was positief (‘Een overdonderende klap in het gezicht’, ‘schitterend pathetisch’, ‘een theatrale meesterzet op het einde’, 5 sterren). NRC is om diezelfde argumenten gematigd (‘De stemmingen [zijn] eendimensionaal… Een majeur [einde met] een uit de lucht vallende epiloog’, 3 sterren). De Volkskrant, die de opera beurtelings vergelijkt met musicals, Griekse tragedies en kerkmuziek is dan weer kritisch om ándere redenen (‘Een mengeling van musical, blues en bombast’, ‘rechttoe rechtaan’, 3 sterren). In een stuk van operamagazine De Nieuwe Muze werd Blue nog net niet met de grond gelijkgemaakt. Blue zou ‘op allerlei gedachten hinken’, de personages zouden ‘te cliché’ zijn en het geheel zelfs hier en daar ‘te vrolijk’.
Over racistisch politiegeweld zing je geen aria’s – of wel? 1

© Clärchen en Matthias Baus

Als theatermaker verwonder ik me over deze kritiekpunten en vooral over de maatstaven die de recensenten hanteren. Theater en kunst over personen van kleur is er doorgaans maar in drie smaakjes: smaak één is hyperpositief, empowering, en vol woorden als ‘urban’ en ‘street’. Smaak twee: ‘zielig verhaal’, problematisch en vol ‘ontheemding’, ‘nergens bij horen’ of ‘slachtoffer’. Smaak drie, ‘true crime’, is kalifaatmeisjes of mocro maffia. Blue valt in geen van drie categorieën, de vaderfiguur is slachtoffer én onderdeel van het systeem, de tekst is tragisch én komisch, de muziek hier en daar zelfs lichtvoetig, het laat zich niet makkelijk in een hokje duwen. Dat schuurt.

De vaderfiguur in Blue is slachtoffer én onderdeel van het systeem

Recensenten worstelen met hoe ze de opera moeten bespreken: leggen we hem langs de meetlat van oude klassiekers als Händel en Verdi, dan vindt men de muziek te voorspelbaar en bombastisch; leggen we hem langs de meetlat van Hamilton, dan vindt men de maatschappijkritiek weer niet tongue-in-cheek of subtiel genoeg verpakt. Het is confronterend om een bombastische, grote opera te zien over een onderwerp dat niet, zoals verboden liefdes en maskeradebals, in een ver verleden ligt waarin opera’s doorgaans spelen. Dat hoort niet. Racistisch politiegeweld, daar zing je geen aria’s vol trillende uithalen over (‘Te plat! Te voor de hand liggend!’), daar mogen geen archetypes in een stuk voorkomen (‘Niet realistisch! Niet empowering genoeg!)’, dat mag niet vrolijk klinken (‘Raar!’). Blue past niet in het narratief.

De interessante vraag is dus: wanneer gaat het driesmaakjesnarratief over personen van kleur veranderen? Hierin is Blue een interessante aanzet. Voorzichtig zijn er al wat barstjes in dit keurslijf van verhalen te vinden: Likeminds produceerde onlangs een drieluik hyperactuele stukken over onder meer het toeslagenschandaal. Op Opera Forward Festival speelde de Zeven Zonden, een stuk in spoken word van diverse makers, het Bijlmer Parktheater besteedde aandacht aan Joseph de Bologne (‘de Zwarte Mozart’). Theater Zuidplein en Rose Stories programmeeren makers zoals Amro Kasr en Fadua el Akchaoui, die de genregrenzen overschrijden. Maryam Hassouni – onlangs gestopt met acteren ‘tot grensoverschrijdend gedrag in de industrie ophoudt’ – schreef over de behoefte aan nieuwe stukken onlangs nog een vurig pleidooi. Op naar meer!

Blue is deels terug te zien op YouTube. De korte documentaire The Making of Blue is hier te zien.

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Clärchen en Matthias Baus

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer