Asset 14

Pieter Waterdrinker in Zomergasten

Pieter Waterdrinker in Zomergasten

Pieter Waterdrinkers Zomergasten-avond was een grootse vertelling waarin literatuur en werkelijkheid zich vermengden. Marte Hoogenboom haalt er een krachtige boodschap uit: verdiep je te allen tijde in andermans verhalen.

Kinderliteratuur, die was aan hem voorbijgegaan, zo leerden we zondagavond over Pieter Waterdrinker. Geen Dick Laan in zijn jeugd. Toergenjevs Eerste liefde was het eerste boek dat hij vrijwillig, buiten schooltijd om, las. Hij was toen veertien. Het boek bleek een poort naar een andere werkelijkheid, veel groter en aantrekkelijker dan het Zandvoortse hotel waarin Waterdrinker opgroeide.

Dat gegeven valt lastig te rijmen met de verteller die zondag aan het woord is: wie na drie uur nog dacht dat er schrijvers in de wereld zijn die Waterdrinker niet uit zijn blote hoofd kan citeren, lette niet op. In Waterdrinkers wereld is alles ofwel literatuur, ofwel aan de hand van literatuur te duiden. Het negentiende-eeuwse Rusland noemt hij dickensiaans, het ondernemerschap van Geert van Oorschot elschottiaans, en de ene na de andere literaire quote – Nederlands, Duits, Russisch… – borrelt bij hem op. Hoe kan deze man niet al lezende geboren zijn?

Hij zoekt altijd naar ontroering, naar verhalen.

Waterdrinker spreekt over Rusland en Europa met de blik van de doorgewinterde romancier: hij heeft oog voor de verhalen van de kleine mens, neigt in zijn uitweidingen steeds naar het perspectief van de ondernemers, de zwoegers, de krijgsgevangenen – drommels die in ‘de tombola van de geschiedenis’ terechtkwamen. Hij zoekt altijd naar ontroering, geeft hij toe, naar verhalen, wetende dat hij ooit moet schrijven over wat hij op dat moment meemaakt. Bij het zakendoen zat dat hem vroeger in de weg – geld kon hem gewoonweg niet genoeg interesseren –, maar daar lijkt hij tegenwoordig allesbehalve rouwig om.

Zeker de eerste helft van het gesprek weet Waterdrinker zondag moeiteloos te dragen. Zijn interviewer en publiek liften mee op de golf van (literaire) associaties waarop hij vaart. Hij geeft zelf de richting aan die het interview op moet gaan en introduceert meer dan de helft van zijn gekozen fragmenten zelf, als vanzelfsprekende climaxen van schijnbaar geïmproviseerde uitweidingen. Voor Abbring zal het hebben gevoeld als een zegen: hier zit een gast die zichzelf de diepte in jaagt. Aanvankelijk moedigt ze Waterdrinker dan ook aan om zijn spraakwaterval vooral te laten stromen: ze staat hem niet eens toe een onvoorzichtig ‘godverdomme’ in te slikken.

Waterdrinker blijft zich onverstoorbaar door de wereldliteratuur heen associëren

Gaandeweg de avond moet Abbring haar zegen echter steeds meer zijn gaan ervaren als een vloek. Herhaaldelijk slaagt ze er niet in Waterdrinker te laten vertellen over zichzélf. Haar talloze maar-vertel-nou-overs worden stug genegeerd, terwijl haar gast zich onverstoorbaar door de wereldliteratuur heen blijft associëren. Misschien valt er niet anders te verwachten van een man die zijn leven rond het schrijven heeft ingericht. ‘Als ik wil schrijven,’ zegt Waterdrinker, ‘moet ik ervoor zorgen dat mijn leven op literatuur gaat lijken.’

Uiteindelijk grijpt Abbring naar de rechtszaak rond Waterdrinkers debuutroman (hij werd aangeklaagd voor antisemitisme en vrijgesproken). Daar wil de schrijver aanvankelijk niet over praten, maar zijn woede laat zich niet beheersen: ‘Er zijn twee dingen waarbij de verdenking tegelijk de veroordeling is, namelijk pedofilie en antisemitisme.’ Alleen de literaire context van de rechtszaken rondom Hermans (Ik heb altijd gelijk) en Reve (het Ezelsproces) kunnen Waterdrinker enigszins kalmeren.

‘Je kunt leed nooit met elkaar vergelijken’

Daadwerkelijk meer ruimte voor het persoonlijke ontstaat pas tegen het einde van het gesprek. Abbring vraagt naar Waterdrinkers relatie met zijn echtgenote, die hij omschrijft als een aantrekkelijke maar boven alles intelligente vrouw. En een lang en intiem interviewfragment met Maarten Biesheuvel schept de veilige ruimte om te praten over ouder-kindverhoudingen en de onvermijdelijke dood van ouders. Waterdrinker spreekt liefdevol over de band met zijn eigen ouders, die hun leven lang zwoegden zonder daar onder aan de streep iets voor terug te zien. Maar net wanneer het intiem dreigt te worden slaat Waterdrinker een brug naar zijn verhaal van de avond: hij refereert aan het leed van de inwoners van Leningrad. ‘Je kunt leed nooit met elkaar vergelijken,’ gooit hij het onderwerp op slot.

Literatuur en werkelijkheid lopen bij Waterdrinker nu eenmaal naadloos in elkaar over. Zelfs iemand als Poetin valt te begrijpen als je hem beschouwt als een literaire figuur. En net als in de literatuur is Waterdrinker wars van stereotyperingen, zowel de negatieve (van het Westen over Rusland) als de positieve (de misplaatste nostalgie onder jonge Russen naar het Sovjetverleden, dat ze alleen kennen van de propagandafilms). ‘Je kunt niet over Rusland praten zonder de nodige voetnoten,’ waarschuwt Waterdrinker, wanneer hij het heeft over de afstandelijke houding van West- ten opzichte van Midden- en Oost-Europa.

Misschien is dat wat Pieter Waterdrinker ons zondagavond duidelijk heeft geprobeerd te maken: dat we verder moeten lezen, meer moeten lezen – ook de voetnoten –, ons meer moeten verdiepen in de ander en in diens unieke verhaal.

 

Mail

Marte Hoogenboom (Amersfoort, 1994 en Amsterdam, 2019) was eindredacteur, toen adjunct-hoofdredacteur, toen hoofdredacteur, toen magazinechef en nu weer eindredacteur bij Hard//hoofd. Tussen het uitstellen door schrijft ze aan haar debuut, dat in 2041 verschijnt.

Bram Dirven is oud-chef Illustratie van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar