Het is de mens eigen om zijn smaak aan anderen op te dringen. Om te zeggen: “Dit moet je zien/horen/lezen/op je hoofd zetten!” Bij de juiste mensen kan dat heel prettig zijn zijn. Een vriend zet mij altijd, zodra we bij hem thuis zijn, in een stoel en laat mij vervolgens urenlang naar obscure bandjes luisteren terwijl hij mijn gezicht afspeurt naar een teken van waardering. Het is licht ongemakkelijk, maar ik kom verrijkt thuis. De moeder van een andere vriend, een doorgewinterde cultuurjunkie, neemt mij ook altijd even apart en stopt me dan een Gouden Tip toe met de woorden: “Dit vind jij vast mooi.” Ze heeft altijd gelijk.
Een van haar tips was Tom Lehrer. Wie? Ja, precies! Het is verbazingwekkend en schandalig hoe weinig mensen deze Amerikaanse satirische liedjesschrijvers kennen. In 1948, twintig jaar oud, behaalde Tom Lehrer magna cum laude zijn master Wiskunde aan Harvard. Zijn wiskundige talent gebruikte hij ook voor het schrijven van zijn liedjes: hij zag de teksten als wiskundige formules waarbij het beste (lees: het grappigste) rijmwoord de oplossing was. In de jaren zestig brak hij door in de ontplooiende comedywereld van Amerika, toen hij liedjes voor het radioprogramma “That was the week that was” begon te schrijven. In 1965 werden de beste liedjes van dat jaar samengebracht op “That was the year that was”.
Dit album is een van de beste voorbeelden van satire die je ooit zult tegenkomen. Lehrer bespeelt het publiek als geen ander en elk woord klopt. De tussenstukjes zijn hilarisch (“I think we have to agree that we ought to love one another. But I know that there are persons out there who don’t and I hate people like that.”), maar de liedjes zijn stuk voor stuk juweeltjes die na 45 jaar nog niets aan kwaliteit hebben ingeboet. Lehrer is messcherp en verrassend hard voor zijn tijd; geen onderwerp ontkomt aan zijn oordeel. Maar nergens is hij grof of expliciet beledigend, hij blijft een wiskundeleraar.
Mijn favoriete nummer gaat over Wernher von Braun, de Duitse raketgeleerde die tijdens WOII voor de nazi’s werkte en daarna NASA hielp om Neil Armstrong op de maan te zetten. Lehrer zet hem neer als een man zonder principes: “’Once rockets are up, who cares where they come down? That’s not my department,’ says Wernher von Braun.”
Eind jaren zestig stopte Lehrer plotseling met het schrijven van liedjes. Hij verdween van het publieke toneel en langzaam vergaten we hem. Zonde, maar het past ook bij de eigenzinnigheid die uit zijn briljante werk spreekt.
