Naast opstapelende bezuinigingen, worden kunstenaars en curatoren nu ook weggezet als elitaire boeven. Kan het museaal model blijven voortbestaan in zijn traditionele vorm? Out of Storage – een hyperdynamisch tentoonstellingsconcept dat plaatsvindt in de oude De Timmerfabriek in Maastricht – formuleert spontaan een antwoord op de bezuinigingen en de verwijten.
'Mark Wallinger is innocent.' Deze mededeling doemt al op vanaf de Maasboulevard, bij de entree van de Out of Storage-tentoonstelling. De T-shirts van de Out of Storage-medewerkers zijn eveneens bedrukt met de oneliner. Maar waar heeft deze Mark Wallinger zich niet schuldig aan gemaakt? Het antwoord ligt voor de hand; aan de pretentie kunst te maken. Mark Wallinger is geen kunstenaar. Dus wees maar niet bang, kom gerust binnen.
Mark Wallinger is innocent is één van de vele werken uit het depot van FRAC (regionaal Fonds Régional d'Art Contemporain uit Nord-Pas de Calais) die nog tot 25 maart 2012 worden tentoongesteld. Bekende namen als Andy Warholl, Sol LeWitt, Paul McCarthy en atelier van Lieshout worden out of storage aan het publiek getoond.
Beeld: Out of Storage
De verweerde muren van de in onbruik geraakte fabriek, vormen het decor van een tentoonstelling die continu in beweging is. Het volledige depot van het FRAC komt in enkele maanden aan bod, waardoor het nooit vaststaat welke tentoonstelling je te zien krijgt. Werken worden opgesteld, om binnen enkele weken weer plaats te maken voor andere. Dit verbouwingsproces vindt plaats tijdens de openingsuren, wat resulteert in een enorme levendigheid.
Mijn medestudenten zijn een halfuur te laat aanwezig bij de rondleiding die gegeven zal worden. Terwijl ik alvast een blik werp op de opgestelde werken en de geïmproviseerde boekwinkel, komt een goedlachse man op mij afgestevend. 'Ah! Jíj hoort bij de groep.' Guus Beumer steekt zijn hand uit. 'Wie bent u eigenlijk in het geheel?' vraag ik hem wanneer ik zijn hand schud. 'De baas,' zegt Guus met een donkere stem. Guus Beumer is directeur van Marres. ‘Waar is dan uw hoge hoed?’ vraag ik. De hoge hoed, die heeft Guus niet en vandaag is hij onze gastheer. 'Loop gerust even rond,' zegt Beumer terwijl hij zich omdraait. 'Ik ga even kijken hoe het er nu bijstaat.' Guus beent snel weg.
Beeld: Out of Storage
Mannetjes lopen af en aan met houten kisten gevuld met nieuwe bezienswaardigheden. Het gruis dat op de grond is gevallen tijdens het monteren van een spiegel, wordt nog snel even weggepoetst, terwijl de objecten in de ruimte ernaast in grote rollen folie worden verpakt. Restauraties worden ook en public uitgevoerd.
Hyperdemocratisering
Wat is Out of Storage eigenlijk? Een tentoonstelling, een concept of simpelweg een depot? De handgeschreven naambordjes bij de werken geven de schijn van het laatste. De onconventionele manier van tentoonstellen, is moeilijk vergelijkbaar met het officiële karakter van een museum. Hoe je Out of Storage ook wilt categoriseren, zij ontmantelt alles wat het museale model behelst. Het is de volgende stap in een trend die gretig aftrek vindt: het transparant maken van werkzaamheden in instituten
Hoe objectief het Journaal haar items regisseert, is sinds de bestseller van Joris Luyendijk geen geheim meer. De populariteit van Julian Assange steeg met elk schandaal dat hij te berde bracht. Rob Wijnberg heeft jonge lezers aan zich weten te binden door de lobbyisten in politiek Den Haag een hak te zetten, terwijl de Keuringsdienst van Waarde onder toeziend oog van 605.000 Nederlanders checkt hoe Provençaals het stukje kip op hun bord eigenlijk is.
De burger laat zich niets meer wijsmaken. En terecht. Maar dergelijke onthullingen werken 'hyperdemocratisering' in de hand. Iedereen heeft tegenwoordig een mening over kunst. Diezelfde mening heeft de kunstwereld aan de schandpaal genageld. De curator is op het schavot getild. Met veel omhaal wordt de lange lijst met beschuldigingen door politici voorgelezen. Het volk balt zijn vuisten en wil gerechtigheid. De schuldeis is duidelijk: weg met subsidies en schaf de WWIK af. Laat het publiek bepalen wat de moeite waard is om bekeken te worden!
De voor- en achterkant
Wat is de voor- en wat is de achterkant van Out of Storage? Wat zijn de motieven van de curatoren om de kunstwereld bloot te stellen aan het genadeloze oordeel van het publiek? Het concept is natuurlijk gewaagd. Maar wordt het begrip van de bezoeker groter, of bevestigt het de vooroordelen over kunst die nu gemeengoed zijn geworden? Komt de kunstwereld tevoorschijn als een geldslurpende, elitaire business?
Beeld: Out of Storage
Aan één pretentie heeft Out of Storage zich in ieder geval niet schuldig gemaakt. Aan de pretentie een museum te zijn. Het is een tentoonstelling van een museumcollectie in een oude Timmerfabriek en staat geregistreerd als depot. 'Op die manier hoefden we geen verzekeringen af te sluiten,' grinnikt Beumer. Op mijn vraag welke rol Out of Storage inneemt ten opzichte van de meningsvorming van het publiek reageert Beumer serieus. 'Natuurlijk spelen we in op de meningsvorming van het publiek. Het modernistische idee van de White Cube, waarin het kunstwerk volledig voor zichzelf moest spreken, is niet geslaagd. Het kan niet alleen van de kant van het kunstwerk komen. Ook de toeschouwer moet actief zijn. Op deze manier maken we de toeschouwer in ieder geval bewust van de complexiteit die met het presenteren van kunst gemoeid gaat.'
Out of Storage onthult vooral het plezier waarmee het tentoonstellingsconcept wordt uitgevoerd. Creatieve processen zijn dikwijls weggemoffeld achter de steriele presentatie van een museum. Of achter de poeha waarmee het kunstwerk in gelikte tentoonstellingscatalogussen wordt omgeven. Op deze manier staat de tentoonstelling ineens een stuk dichter bij de basisprincipes van kunst: inventiviteit en creativiteit.
Future
Een man met vlassig haar samengebonden in een staartje en ongeschoren baard scharrelt tussen de kunstobjecten naar de uitgang. Hij voegt zich bij zijn collega’s en rolt een shaggie. Future staat in gifgroene letters op zijn zwarte shirt gedrukt. Is Out of Storage het museum van de toekomst?
Dat de Nederlandse kunstwereld zich in zwaar weer bevindt, is niet merkbaar in de bedrijvigheid van het publieksdepot. Je zou kunnen zeggen dat Out of Storage een positief antwoord formuleert op de bezuinigingen van de overheid. In plaats van zich defensief op te stellen of alle verwijten te verwerpen, keert zij terug naar de grondbeginselen van de beeldende kunst, die de laatste decennia zijn ondergesneeuwd onder niet te bevatten geldbedragen en conceptuele onbegrijpelijkheid. De bezuinigingen creëren nieuwe voorwaarden voor de kunstwereld om te hervormen en het contact met het publiek aan te gaan.
Na de twee uur durende rondleiding van Beumer is het buiten inmiddels donker geworden. Bij het verlaten van de Timmerfabriek werp ik nog een laatste blik omhoog, naar de rode neonletters die boven de uitgang flikkeren. 'Please God make tomorrow better'
De tentoonstelling Out of Storage in de oude Timmerfabriek van Maastricht is verlengd tot 25 maart.
