Illustratie: Floris Solleveld De traditionele televisie heeft zijn langste tijd gehad. Waarom zouden we nog naar Zomergasten kijken als je alle fragmenten zo op YouTube kunt vinden? Alleen maar omdat het al heel lang bestaat?" /> Illustratie: Floris Solleveld De traditionele televisie heeft zijn langste tijd gehad. Waarom zouden we nog naar Zomergasten kijken als je alle fragmenten zo op YouTube kunt vinden? Alleen maar omdat het al heel lang bestaat?" />
Asset 14

Zomergasten is een instituut!

Dat TV een hopeloos verouderd medium is, moge duidelijk zijn. Maar net zoals in de muziekindustrie en krantenbranche, lijken de verantwoordelijken zich dat nog niet te realiseren. Hierdoor missen ze kansen, maar uiteindelijk zal de macht weer bij makers komen te liggen en dat is goed nieuws.

Tijdens de laatste uitzending van Zomergasten vond er een stille revolutie plaats. Jelle Brandt Cortius en Paulien Cornelisse waren al een paar uur aan het praten en het was weer tijd voor een fragment. Jelle keek met zijn waterige ogen de camera in en legde uit dat de beelden dit keer niet uit een film, serie of televisieprogramma afkomstig waren, maar van de videosite YouTube. Dat dit een unicum in de geschiedenis van het programma was, vertelde hij er niet bij. Het betrof een van de vele filmpjes waarbij je snel gemonteerd allerlei mensen dezelfde cliché-uitspraak ziet doen, in dit geval het ‘I’m not here to make friends, I’m here to win’ uit Amerikaanse realityshows als America’s Next Top Model, Hell’s Kitchen en Survivor. Na het fragment ging het kort over YouTube, over hoe daar eigenlijk alles te vinden is en dat we Zomergasten niet meer nodig hebben voor een nostalgisch tv-avondje. Maar, zo voegde Paulien er snel aan toe, Zomergasten was natuurlijk een instituut en veel leuker dan YouTube. Ze lachten opgelucht en de avond zette zich voort.

Maar het duo ging wat mij betreft te snel aan deze significante gebeurtenis voorbij. Het vertonen van een internetfilmpje in het langstlopende (en nog altijd goed bekeken) programma van de publieke omroep staat symbool voor een verschuiving die al langer plaatsvindt. Waar Brandt Cortius en Cornelisse het moment bijna zenuwachtig wegwuifden, sloegen ze in feite de spijker op zijn kop. Inderdaad, waarom zouden we nog naar Zomergasten kijken? Waarom zitten we hondstrouw op de bank, heimelijk wachtend op dat fragment dat we zelf na al die jaren terug willen zien, terwijl we het zelf met een druk op de knop kunnen vinden? Omdat het een instituut is?

De verwijzing het instituut van Zomergasten is typerend voor de koppigheid waarmee de traditionele media de ogen sluiten voor de ontwikkelingen op internet. Het lijkt hetzelfde argument waarmee de voortgang van de papieren krant verdedigd wordt. De Krant zal nooit verdwijnen, zo zegt men dan, omdat mensen altijd het nieuws aan de ontbijttafel zullen willen lezen. Dit werd ook een aantal jaar geleden over de CD gezegd: mensen zullen soms downloaden, maar de charme van het fysieke object dat CD (of soms zelfs nog LP) heet, zal altijd blijven bestaan. Nu verkeert bijna elke CD-winkel in nood en loopt de iTunes Store beter dan ooit. Het is niet slim om je vast te houden aan de status van een fenomeen dat wordt ingehaald door de realiteit. Instituten zijn romantisch, maar de postmoderne mens is uiteindelijk alleen loyaal aan zichzelf. Zodra hij een manier vindt om iets gemakkelijker en goedkoper te doen, stapt hij moeiteloos over.


Illustratie: Floris Solleveld

In 2007 schreef ik voor de VARAgids een artikel over de opkomst van internettelevisie, omdat ik vermoedde dat er iets aan het veranderen was. Op dat moment spraken de cijfers mij nog tegen: volgens het CBS keken jongeren nog steeds even veel TV als in 1997, hoewel het internetgebruik groeide. De kopstukken van omroepen, TV-aanbieders en programma’s riepen dan ook in koor dat ‘het avondje thuis op de bank nooit zal verdwijnen’. Ik wist echter dat mijn generatie al lang niet meer het leven leidde waarbij ze genoegen namen met een vaste programmering en een apparaat dat op een vaste plek in de woonkamer staat. De twintiger wil de laatste gedownloade aflevering van Family Guy op zijn of haar laptop kijken in een café met Wifi. Wie nog wacht tot deze serie wordt aangekocht door een Nederlandse zender om vervolgens elke zondag om 22.00 te gaan zitten voor een aflevering die in Amerika al een jaar geleden werd uitgezonden, moet wel gek of ultraconservatief zijn.

Inmiddels bevestigen de cijfers mijn vermoedens. Volgens onderzoek van het Amerikaanse onderzoeksbedrijf The Diffusion Group zal in de VS rond 2020 meer internettelevisie dan ‘gewone’ televisie gekeken worden. Het CBS gaf recentelijk aan dat nu 90% van de jongeren tussen 12 en 25 jaar dagelijks op internet actief is om films en series te downloaden en TV terug te kijken op de omroepsites. Bovendien keek in 2008 nog maar 62% van deze groep meer dan 10 uur per week televisie (in 2000 was dit nog 76%). Een simpele rondvraag onder mijn vrienden toont aan dat bijna niemand van hen nog televisie kijkt en dat een groot deel het ding zelfs helemaal niet meer in bezit heeft. Ikzelf kijk alleen nog voetbal op TV, omdat ik daar nog geen online alternatief voor heb gevonden.

Het is dus niet genoeg om te zeggen dat ‘het avondje thuis op de bank’ of een programma als Zomergasten instituten zijn en dat ze daarom zullen voortbestaan. Bestaansrecht komt nooit puur en alleen voort uit de leeftijd van een persoon of instantie. De televisiewereld heeft, net als de krantenbranche, een enorm probleem, dat niet langer ontkend kan worden. De omroepen zullen creatief moeten zijn om de (jonge) kijkers te behouden of terug te winnen. Op TV bestaat al het ‘zapgevaar’, waar de uitspraak ‘blijf kijken!’ uit voortkomt. Maar met het internet erbij heb je niet de overzichtelijke concurrentie van het programma dat op hetzelfde tijdstip op een ander net wordt uitgezonden, er is een hele wereld aan alternatieven beschikbaar. De Nederlandse stand-up comedian Merijn Scholten maakte daar ooit een goede grap over. Zijn vriendin roept van boven wanneer hij naar bed komt. Hij antwoordt: “Zo meteen! Eerst nog even YouTube af kijken!”

De grote winnaar is de consument. Mensen kijken niet meer zoals vroeger vanzelfsprekend televisie, omdat ze nu eenmaal niets anders te doen hadden. Maar dat betekent niet dat het format van een televisieprogramma dood is. Als iets echt goed is, zal men kijken, al dan niet online. Natuurlijk kun je de doelpunten van FC Groningen-Ajax gemakkelijk via Voetbaltube vinden, maar als Studio Sport een niet te missen programma is, zul je dat prefereren. Zoals de downloadrevolutie binnen de muziekindustrie de macht van platenmaatschappijen naar (beginnende) muzikanten verschoof, zo kan ook hier de kwaliteit overwinnen. Laten we hopen dat binnen het verroeste TV-aanbod jonge makers met originele ideeën de ruimte gaan krijgen.

Het zal niet lang duren voor het onderscheid tussen een televisie en een computer helemaal verdwijnt. Alle programma’s zullen op den duur online bekeken worden. Daarvoor moeten sites als uitzendinggemist.nl nog grondig verbeterd worden, zoals blogger Alexander Klöpping onlangs terecht in nrc.next betoogde. Amerikaanse topseries als South Park en The Daily Show bieden de laatste afleveringen al jarenlang gratis in hoge kwaliteit (met een beetje reclame tussendoor) op hun websites aan. De Wereld Draait Door en Pauw en Witteman zijn voorbeelden van Nederlandse programma’s die dit ook goed aanpakken. Maar het belangrijkste blijft dat mensen echt willen kijken. Niet omdat iets een instituut of een hype is, maar omdat het ze verrijkt. Zomergasten zal blijven bestaan vanwege de boeiende gasten en de diepgaande gesprekken, niet vanwege de fragmenten die we zelf ook kunnen opzoeken. Hopelijk knopen ze dat in Hilversum goed in hun oren.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer