Illustratie: Floris Solleveld De traditionele televisie heeft zijn langste tijd gehad. Waarom zouden we nog naar Zomergasten kijken als je alle fragmenten zo op YouTube kunt vinden? Alleen maar omdat het al heel lang bestaat?" /> Illustratie: Floris Solleveld De traditionele televisie heeft zijn langste tijd gehad. Waarom zouden we nog naar Zomergasten kijken als je alle fragmenten zo op YouTube kunt vinden? Alleen maar omdat het al heel lang bestaat?" />
Asset 14

Zomergasten is een instituut!

Dat TV een hopeloos verouderd medium is, moge duidelijk zijn. Maar net zoals in de muziekindustrie en krantenbranche, lijken de verantwoordelijken zich dat nog niet te realiseren. Hierdoor missen ze kansen, maar uiteindelijk zal de macht weer bij makers komen te liggen en dat is goed nieuws.

Tijdens de laatste uitzending van Zomergasten vond er een stille revolutie plaats. Jelle Brandt Cortius en Paulien Cornelisse waren al een paar uur aan het praten en het was weer tijd voor een fragment. Jelle keek met zijn waterige ogen de camera in en legde uit dat de beelden dit keer niet uit een film, serie of televisieprogramma afkomstig waren, maar van de videosite YouTube. Dat dit een unicum in de geschiedenis van het programma was, vertelde hij er niet bij. Het betrof een van de vele filmpjes waarbij je snel gemonteerd allerlei mensen dezelfde cliché-uitspraak ziet doen, in dit geval het ‘I’m not here to make friends, I’m here to win’ uit Amerikaanse realityshows als America’s Next Top Model, Hell’s Kitchen en Survivor. Na het fragment ging het kort over YouTube, over hoe daar eigenlijk alles te vinden is en dat we Zomergasten niet meer nodig hebben voor een nostalgisch tv-avondje. Maar, zo voegde Paulien er snel aan toe, Zomergasten was natuurlijk een instituut en veel leuker dan YouTube. Ze lachten opgelucht en de avond zette zich voort.

Maar het duo ging wat mij betreft te snel aan deze significante gebeurtenis voorbij. Het vertonen van een internetfilmpje in het langstlopende (en nog altijd goed bekeken) programma van de publieke omroep staat symbool voor een verschuiving die al langer plaatsvindt. Waar Brandt Cortius en Cornelisse het moment bijna zenuwachtig wegwuifden, sloegen ze in feite de spijker op zijn kop. Inderdaad, waarom zouden we nog naar Zomergasten kijken? Waarom zitten we hondstrouw op de bank, heimelijk wachtend op dat fragment dat we zelf na al die jaren terug willen zien, terwijl we het zelf met een druk op de knop kunnen vinden? Omdat het een instituut is?

De verwijzing het instituut van Zomergasten is typerend voor de koppigheid waarmee de traditionele media de ogen sluiten voor de ontwikkelingen op internet. Het lijkt hetzelfde argument waarmee de voortgang van de papieren krant verdedigd wordt. De Krant zal nooit verdwijnen, zo zegt men dan, omdat mensen altijd het nieuws aan de ontbijttafel zullen willen lezen. Dit werd ook een aantal jaar geleden over de CD gezegd: mensen zullen soms downloaden, maar de charme van het fysieke object dat CD (of soms zelfs nog LP) heet, zal altijd blijven bestaan. Nu verkeert bijna elke CD-winkel in nood en loopt de iTunes Store beter dan ooit. Het is niet slim om je vast te houden aan de status van een fenomeen dat wordt ingehaald door de realiteit. Instituten zijn romantisch, maar de postmoderne mens is uiteindelijk alleen loyaal aan zichzelf. Zodra hij een manier vindt om iets gemakkelijker en goedkoper te doen, stapt hij moeiteloos over.


Illustratie: Floris Solleveld

In 2007 schreef ik voor de VARAgids een artikel over de opkomst van internettelevisie, omdat ik vermoedde dat er iets aan het veranderen was. Op dat moment spraken de cijfers mij nog tegen: volgens het CBS keken jongeren nog steeds even veel TV als in 1997, hoewel het internetgebruik groeide. De kopstukken van omroepen, TV-aanbieders en programma’s riepen dan ook in koor dat ‘het avondje thuis op de bank nooit zal verdwijnen’. Ik wist echter dat mijn generatie al lang niet meer het leven leidde waarbij ze genoegen namen met een vaste programmering en een apparaat dat op een vaste plek in de woonkamer staat. De twintiger wil de laatste gedownloade aflevering van Family Guy op zijn of haar laptop kijken in een café met Wifi. Wie nog wacht tot deze serie wordt aangekocht door een Nederlandse zender om vervolgens elke zondag om 22.00 te gaan zitten voor een aflevering die in Amerika al een jaar geleden werd uitgezonden, moet wel gek of ultraconservatief zijn.

Inmiddels bevestigen de cijfers mijn vermoedens. Volgens onderzoek van het Amerikaanse onderzoeksbedrijf The Diffusion Group zal in de VS rond 2020 meer internettelevisie dan ‘gewone’ televisie gekeken worden. Het CBS gaf recentelijk aan dat nu 90% van de jongeren tussen 12 en 25 jaar dagelijks op internet actief is om films en series te downloaden en TV terug te kijken op de omroepsites. Bovendien keek in 2008 nog maar 62% van deze groep meer dan 10 uur per week televisie (in 2000 was dit nog 76%). Een simpele rondvraag onder mijn vrienden toont aan dat bijna niemand van hen nog televisie kijkt en dat een groot deel het ding zelfs helemaal niet meer in bezit heeft. Ikzelf kijk alleen nog voetbal op TV, omdat ik daar nog geen online alternatief voor heb gevonden.

Het is dus niet genoeg om te zeggen dat ‘het avondje thuis op de bank’ of een programma als Zomergasten instituten zijn en dat ze daarom zullen voortbestaan. Bestaansrecht komt nooit puur en alleen voort uit de leeftijd van een persoon of instantie. De televisiewereld heeft, net als de krantenbranche, een enorm probleem, dat niet langer ontkend kan worden. De omroepen zullen creatief moeten zijn om de (jonge) kijkers te behouden of terug te winnen. Op TV bestaat al het ‘zapgevaar’, waar de uitspraak ‘blijf kijken!’ uit voortkomt. Maar met het internet erbij heb je niet de overzichtelijke concurrentie van het programma dat op hetzelfde tijdstip op een ander net wordt uitgezonden, er is een hele wereld aan alternatieven beschikbaar. De Nederlandse stand-up comedian Merijn Scholten maakte daar ooit een goede grap over. Zijn vriendin roept van boven wanneer hij naar bed komt. Hij antwoordt: “Zo meteen! Eerst nog even YouTube af kijken!”

De grote winnaar is de consument. Mensen kijken niet meer zoals vroeger vanzelfsprekend televisie, omdat ze nu eenmaal niets anders te doen hadden. Maar dat betekent niet dat het format van een televisieprogramma dood is. Als iets echt goed is, zal men kijken, al dan niet online. Natuurlijk kun je de doelpunten van FC Groningen-Ajax gemakkelijk via Voetbaltube vinden, maar als Studio Sport een niet te missen programma is, zul je dat prefereren. Zoals de downloadrevolutie binnen de muziekindustrie de macht van platenmaatschappijen naar (beginnende) muzikanten verschoof, zo kan ook hier de kwaliteit overwinnen. Laten we hopen dat binnen het verroeste TV-aanbod jonge makers met originele ideeën de ruimte gaan krijgen.

Het zal niet lang duren voor het onderscheid tussen een televisie en een computer helemaal verdwijnt. Alle programma’s zullen op den duur online bekeken worden. Daarvoor moeten sites als uitzendinggemist.nl nog grondig verbeterd worden, zoals blogger Alexander Klöpping onlangs terecht in nrc.next betoogde. Amerikaanse topseries als South Park en The Daily Show bieden de laatste afleveringen al jarenlang gratis in hoge kwaliteit (met een beetje reclame tussendoor) op hun websites aan. De Wereld Draait Door en Pauw en Witteman zijn voorbeelden van Nederlandse programma’s die dit ook goed aanpakken. Maar het belangrijkste blijft dat mensen echt willen kijken. Niet omdat iets een instituut of een hype is, maar omdat het ze verrijkt. Zomergasten zal blijven bestaan vanwege de boeiende gasten en de diepgaande gesprekken, niet vanwege de fragmenten die we zelf ook kunnen opzoeken. Hopelijk knopen ze dat in Hilversum goed in hun oren.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

 1

Het model

De hoofdpersoon in dit verhaal van Feico Sobel poseert op een doordeweekse avond naakt voor een schilderklasje in Spijkenisse. De sessie ontaardt in een bizarre erotische nachtmerrie waarin onze verteller zich totaal verliest. Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

:Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Hard//hoofd zoekt twee getalenteerde, assertieve, breed onderlegde beelddenker (x/v/m) die de beeldredactie willen komen versterken! Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Weke delen

Weke delen

Op de laatste dag van de zomervakantie bedenken vier vrienden een ultieme streek om ‘de Pedofiel’ in het dorp te leveren. Maar tussen Reinout en Jordan is iets anders aan de hand. Een coming of age- verhaal van Nelson Morus over vriendschap, angst, en schaamte. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

De kieuwbogen kleuren zalmroze

De kieuwbogen kleuren zalmroze

In de zomer van 2022 voltrok zich een milieuramp in de rivier de Oder. Honderdduizenden dode vissen dreven toen naar het oppervlak van de rivier. Emma Zuiderveen schreef een gedichtenreeks waarin ze de oorzaken en gevolgen van deze ramp op zowel individuele als collectieve schaal onderzoekt. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

De vrouw met de rode haren (ILY)

De vrouw met de rode haren (ILY)

Een verhaal van Ida Blom over de beklemming van verlies en herinnering en het zoeken naar het verleden in het heden. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer