Roos legt uit dat krakers essentieel zijn voor de avontuurlijke vorming van een stad." /> Roos legt uit dat krakers essentieel zijn voor de avontuurlijke vorming van een stad." />
Asset 14

Eigenwijze burgers

Hardhoofd grijpt de zomer aan om oude artikelen onder de aandacht te brengen die nog steeds relevant zijn. Aan het kraakverbod zijn we inmiddels gewend. Krakers zijn echter niet verdwenen en dit betoog van Roos is vandaag net zo actueel als toen het vorig jaar (20 januari 2010) voor het eerst op Hardhoofd verscheen.

De afgelopen maanden zorgde het kraakverbod van CDA-er Jan ten Hoopen voor vele discussies tussen voor- en tegenstanders van kraken. Volgens ten Hoopen is het idealisme van krakers verworden tot pure criminaliteit en moeten krakers gestraft worden voor het bezetten en vernielen van andermans eigendom. Sinds in oktober de wet door de Tweede Kamer werd aangenomen stapelen de steunbetuigingen voor kraken zich op: zo bestaat er een groep 'Muzikanten tegen het kraakverbod' en doet de Raad van Kerken Deventer een oproep aan alle kerken om kraken te steunen. De voor- en tegenstanders stellen zich strijdbaar op en de sfeer is grimmig. De strijd is nog niet gestreden aangezien de Eerste Kamer nog geen groen licht geeft. In deze principekwestie gaat het over eigendom en verantwoordelijkheid, waarbij de tegenstanders zichzelf naar mijn idee tegenspreken. Bovendien denk ik dat wanneer we anders naar een stad kijken, kraken nog meer betekenis krijgt.

Eigenrichting

Centraal in deze kwestie staan eigendomsrecht en verantwoordelijkheidsgevoel. Tegenstanders van kraken vinden dat krakers van andermans huizen moeten afblijven. Een eigenaar heeft eigendomsrecht en kan dus zelf bepalen wat er met zijn eigendom gebeurt. En mocht een eigenaar het toch nalaten om goed met z'n eigendom om te gaan, dan moeten burgers al helemaal niet zelf, zonder overleg, tot actie overgaan. Want kraken is immers een vorm van eigenrichting, waarbij burgers zelf het heft in handen nemen. Eigenrichting past moeilijk in de geordende, democratische Nederlandse samenleving. Het rechtssysteem zorgt ervoor dat burgers niet zelf voor rechter of beul gaan spelen.

Maar over verantwoordelijkheid gesproken: het zijn vaak de huiseigenaren die laks zijn en een pand leeg laten staan. Zo vaak dat huiseigenaren zich niet zo makkelijk op het eigendomsrecht mogen beroepen, vinden voorstanders van kraken. Wanneer huiseigenaren geen verantwoordelijkheid nemen, mogen burgers best in actie komen en het pand gebruiken. Want leegstand in een land of stad waar mensen moeilijk een betaalbare woonruimte kunnen vinden en ruimte schaars is, kan niet. Ook burgemeester Job Cohen, die geen gemakkelijke relatie met de Amsterdamse kraakbeweging heeft, vindt het kraken van een langdurig leegstaand pand gerechtvaardigd in een stad waar de woningnood hoog is.

Zo past eigenrichting eigenlijk wel in deze samenleving. In deze vorm getuigt ze namelijk ook van een actieve houding en verantwoordelijkheidsgevoel, waarmee mensen zich inzetten voor de maatschappij. Zie het als een noodzakelijke maatschappelijke correctie, daar waar de bestuurders niet komen. Of noem het met een modern woord 'burgerschap'. Daar is het CDA dan weer niet vies van. "Burgerschap is meer dan alleen ‘klant’ zijn van de samenleving of overheid. Burgerschap is meedoen.", zo schrijft het CDA in haar verkiezingsprogramma. Burgerschap is dus hip, en het nemen van verantwoordelijkheid volgens politieke partijen een vereiste voor de moderne deelnemer van de samenleving.

Hier raakt het CDA volgens mij in de knoop. Want juist kraken is een voorbeeld van burgerschap en het nemen van verantwoordelijkheid. Een andere benadering van de stad laat zien dat kraken zelfs onmisbaar is.

Complexe stad

In een stad is het onmogelijk om alles te weten, controleren en op te lossen. Stadsbestuurders zijn genoodzaakt zaken uit handen te geven en eigenwijze burgers komen dan goed van pas. Het is geen toeval dat bestuurders van steden als Rotterdam, Amsterdam en Utrecht zich hebben uitgesproken tegen een kraakverbod. Een stad is een complex organisch geheel: verschillende wijken en subgroepen bestaan naast en door elkaar. De vele hoeken en gaten van een stad bieden een vrijheid die door iedereen op een andere manier wordt gebruikt – al dan niet volgens het systeem.

Zo zijn de architecten Alfredo Brillembourg en Hubert Klumpner van de internationale groep Urban Think Tank gefascineerd door de gigantische sloppenwijken op de heuvels bij Caracas, de hoofdstad van Venezuela. In de documentaire Caracas – The Informal City (2007, regie Rob Schröder) leiden ze de kijker rond in de favelas van Caracas. In deze wijken stapelen de zelfgebouwde huizen en verdiepingen zich anarchistisch op. Brillembourg en Klumpner noemen deze wijken “The Informal City” van Caracas. Hun concept van de informele stad biedt een interessante kijk op het concept van een stad. De informele stad is niet illegaal, maar extra-legaal, want zij valt buiten de bestaande regelingen. En hoewel de informele stad geen planning kent, heeft ze wel een eigen logica. Bovendien is de informele stad niet tijdelijk: het informele is er een realiteit en is deel geworden van de stad in zijn geheel. Het belangrijkste van het concept van de informele stad is dat Brillembourg en Klumpner de sloppenwijken en de bewoners niet simpelweg afdoen als illegaal, gevaarlijk en vies. Ze zijn in staat om te zien dat de wijken deel van de stad zijn en bovendien bijzondere eigenschappen hebben waar zij als architecten, maar ook als stadsbestuurders en bewoners van kunnen leren.

Ook de jonge Rotterdamse filosofe Eeva Liukku laat aan de hand van het idee van een 'Lichaam zonder Organen' van de postmoderne Franse filosoof Gilles Deleuze een andere benadering van de stad zien. Dit idee is kort gezegd een lichaam waarin de organen meer zijn dan alleen hun functie. De organen vormen geen vaste, hiërarchische structuur, ze zijn een levende energie die in ieder lichaam aanwezig is en ervoor zorgt dat het zich kan aanpassen, verlangen, creëren en leven. Liukku paste het 'Lichaam zonder Organen' toe op de stad en formuleerde zo de 'Stad zonder Architectuur'. Dat betekent dat ze de stad niet alleen wil begrijpen aan de hand van voorbedachte functies en efficiëntie. Zij ziet free-running, ook wel bekend als parcour, als een creatieve manier om met architectuur om te gaan. Free-runners bewegen zich door de stad, maar niet via de gebruikelijke weg: ze gebruiken de openbare ruimte als sportpaleis of dansschool en ontdoen de straat en stad van hun gewone betekenis. Ook in zichzelf organiserende infrastructuren in steden als Lagos (Nigeria) of Kinshasa (Congo) die op het eerste gezicht onlogisch en disfunctioneel lijken, ziet Liukku voorbeelden van de Stad zonder Architectuur. Deze stad staat niet vast, maar is vormbaar: hekje wordt rekstok, muur wordt schilderij, verkeersopstopping wordt winkelcentrum.

Het is belangrijk om op te merken dat zowel de informele stad als de Stad zonder Architectuur geen anti-steden zijn, geen tegenreactie op de 'normale' stad, maar onderdelen van dat wat een stad een stad maakt. Zowel de architecten Brillembourg en Klumpner als filosofe Liukku laten zien dat er in steden creatieve bewegingen zijn die anders met ruimte omgaan dan stadsbestuurders en planologen hadden bedacht. Kraken is het scheppen van nieuwe ruimten en mogelijkheden in de lege hoeken en gaten. Krakers zijn uiterst creatief in het gebruik van panden waar anderen geen brood in zien, geven ze weer een functie en nemen bovendien hun verantwoordelijkheid.

Een gezonde stad koestert haar informele stad, free-runners en krakers: zij houden de stad levend en leefbaar.

Eerder geplaatst op 20 januari 2010

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

 1

Het model

De hoofdpersoon in dit verhaal van Feico Sobel poseert op een doordeweekse avond naakt voor een schilderklasje in Spijkenisse. De sessie ontaardt in een bizarre erotische nachtmerrie waarin onze verteller zich totaal verliest. Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

:Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Hard//hoofd zoekt twee getalenteerde, assertieve, breed onderlegde beelddenker (x/v/m) die de beeldredactie willen komen versterken! Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Weke delen

Weke delen

Op de laatste dag van de zomervakantie bedenken vier vrienden een ultieme streek om ‘de Pedofiel’ in het dorp te leveren. Maar tussen Reinout en Jordan is iets anders aan de hand. Een coming of age- verhaal van Nelson Morus over vriendschap, angst, en schaamte. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

De kieuwbogen kleuren zalmroze

De kieuwbogen kleuren zalmroze

In de zomer van 2022 voltrok zich een milieuramp in de rivier de Oder. Honderdduizenden dode vissen dreven toen naar het oppervlak van de rivier. Emma Zuiderveen schreef een gedichtenreeks waarin ze de oorzaken en gevolgen van deze ramp op zowel individuele als collectieve schaal onderzoekt. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

De vrouw met de rode haren (ILY)

De vrouw met de rode haren (ILY)

Een verhaal van Ida Blom over de beklemming van verlies en herinnering en het zoeken naar het verleden in het heden. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer