Roos legt uit dat krakers essentieel zijn voor de avontuurlijke vorming van een stad." /> Roos legt uit dat krakers essentieel zijn voor de avontuurlijke vorming van een stad." />
Asset 14

Eigenwijze burgers

Hardhoofd grijpt de zomer aan om oude artikelen onder de aandacht te brengen die nog steeds relevant zijn. Aan het kraakverbod zijn we inmiddels gewend. Krakers zijn echter niet verdwenen en dit betoog van Roos is vandaag net zo actueel als toen het vorig jaar (20 januari 2010) voor het eerst op Hardhoofd verscheen.

De afgelopen maanden zorgde het kraakverbod van CDA-er Jan ten Hoopen voor vele discussies tussen voor- en tegenstanders van kraken. Volgens ten Hoopen is het idealisme van krakers verworden tot pure criminaliteit en moeten krakers gestraft worden voor het bezetten en vernielen van andermans eigendom. Sinds in oktober de wet door de Tweede Kamer werd aangenomen stapelen de steunbetuigingen voor kraken zich op: zo bestaat er een groep 'Muzikanten tegen het kraakverbod' en doet de Raad van Kerken Deventer een oproep aan alle kerken om kraken te steunen. De voor- en tegenstanders stellen zich strijdbaar op en de sfeer is grimmig. De strijd is nog niet gestreden aangezien de Eerste Kamer nog geen groen licht geeft. In deze principekwestie gaat het over eigendom en verantwoordelijkheid, waarbij de tegenstanders zichzelf naar mijn idee tegenspreken. Bovendien denk ik dat wanneer we anders naar een stad kijken, kraken nog meer betekenis krijgt.

Eigenrichting

Centraal in deze kwestie staan eigendomsrecht en verantwoordelijkheidsgevoel. Tegenstanders van kraken vinden dat krakers van andermans huizen moeten afblijven. Een eigenaar heeft eigendomsrecht en kan dus zelf bepalen wat er met zijn eigendom gebeurt. En mocht een eigenaar het toch nalaten om goed met z'n eigendom om te gaan, dan moeten burgers al helemaal niet zelf, zonder overleg, tot actie overgaan. Want kraken is immers een vorm van eigenrichting, waarbij burgers zelf het heft in handen nemen. Eigenrichting past moeilijk in de geordende, democratische Nederlandse samenleving. Het rechtssysteem zorgt ervoor dat burgers niet zelf voor rechter of beul gaan spelen.

Maar over verantwoordelijkheid gesproken: het zijn vaak de huiseigenaren die laks zijn en een pand leeg laten staan. Zo vaak dat huiseigenaren zich niet zo makkelijk op het eigendomsrecht mogen beroepen, vinden voorstanders van kraken. Wanneer huiseigenaren geen verantwoordelijkheid nemen, mogen burgers best in actie komen en het pand gebruiken. Want leegstand in een land of stad waar mensen moeilijk een betaalbare woonruimte kunnen vinden en ruimte schaars is, kan niet. Ook burgemeester Job Cohen, die geen gemakkelijke relatie met de Amsterdamse kraakbeweging heeft, vindt het kraken van een langdurig leegstaand pand gerechtvaardigd in een stad waar de woningnood hoog is.

Zo past eigenrichting eigenlijk wel in deze samenleving. In deze vorm getuigt ze namelijk ook van een actieve houding en verantwoordelijkheidsgevoel, waarmee mensen zich inzetten voor de maatschappij. Zie het als een noodzakelijke maatschappelijke correctie, daar waar de bestuurders niet komen. Of noem het met een modern woord 'burgerschap'. Daar is het CDA dan weer niet vies van. "Burgerschap is meer dan alleen ‘klant’ zijn van de samenleving of overheid. Burgerschap is meedoen.", zo schrijft het CDA in haar verkiezingsprogramma. Burgerschap is dus hip, en het nemen van verantwoordelijkheid volgens politieke partijen een vereiste voor de moderne deelnemer van de samenleving.

Hier raakt het CDA volgens mij in de knoop. Want juist kraken is een voorbeeld van burgerschap en het nemen van verantwoordelijkheid. Een andere benadering van de stad laat zien dat kraken zelfs onmisbaar is.

Complexe stad

In een stad is het onmogelijk om alles te weten, controleren en op te lossen. Stadsbestuurders zijn genoodzaakt zaken uit handen te geven en eigenwijze burgers komen dan goed van pas. Het is geen toeval dat bestuurders van steden als Rotterdam, Amsterdam en Utrecht zich hebben uitgesproken tegen een kraakverbod. Een stad is een complex organisch geheel: verschillende wijken en subgroepen bestaan naast en door elkaar. De vele hoeken en gaten van een stad bieden een vrijheid die door iedereen op een andere manier wordt gebruikt – al dan niet volgens het systeem.

Zo zijn de architecten Alfredo Brillembourg en Hubert Klumpner van de internationale groep Urban Think Tank gefascineerd door de gigantische sloppenwijken op de heuvels bij Caracas, de hoofdstad van Venezuela. In de documentaire Caracas – The Informal City (2007, regie Rob Schröder) leiden ze de kijker rond in de favelas van Caracas. In deze wijken stapelen de zelfgebouwde huizen en verdiepingen zich anarchistisch op. Brillembourg en Klumpner noemen deze wijken “The Informal City” van Caracas. Hun concept van de informele stad biedt een interessante kijk op het concept van een stad. De informele stad is niet illegaal, maar extra-legaal, want zij valt buiten de bestaande regelingen. En hoewel de informele stad geen planning kent, heeft ze wel een eigen logica. Bovendien is de informele stad niet tijdelijk: het informele is er een realiteit en is deel geworden van de stad in zijn geheel. Het belangrijkste van het concept van de informele stad is dat Brillembourg en Klumpner de sloppenwijken en de bewoners niet simpelweg afdoen als illegaal, gevaarlijk en vies. Ze zijn in staat om te zien dat de wijken deel van de stad zijn en bovendien bijzondere eigenschappen hebben waar zij als architecten, maar ook als stadsbestuurders en bewoners van kunnen leren.

Ook de jonge Rotterdamse filosofe Eeva Liukku laat aan de hand van het idee van een 'Lichaam zonder Organen' van de postmoderne Franse filosoof Gilles Deleuze een andere benadering van de stad zien. Dit idee is kort gezegd een lichaam waarin de organen meer zijn dan alleen hun functie. De organen vormen geen vaste, hiërarchische structuur, ze zijn een levende energie die in ieder lichaam aanwezig is en ervoor zorgt dat het zich kan aanpassen, verlangen, creëren en leven. Liukku paste het 'Lichaam zonder Organen' toe op de stad en formuleerde zo de 'Stad zonder Architectuur'. Dat betekent dat ze de stad niet alleen wil begrijpen aan de hand van voorbedachte functies en efficiëntie. Zij ziet free-running, ook wel bekend als parcour, als een creatieve manier om met architectuur om te gaan. Free-runners bewegen zich door de stad, maar niet via de gebruikelijke weg: ze gebruiken de openbare ruimte als sportpaleis of dansschool en ontdoen de straat en stad van hun gewone betekenis. Ook in zichzelf organiserende infrastructuren in steden als Lagos (Nigeria) of Kinshasa (Congo) die op het eerste gezicht onlogisch en disfunctioneel lijken, ziet Liukku voorbeelden van de Stad zonder Architectuur. Deze stad staat niet vast, maar is vormbaar: hekje wordt rekstok, muur wordt schilderij, verkeersopstopping wordt winkelcentrum.

Het is belangrijk om op te merken dat zowel de informele stad als de Stad zonder Architectuur geen anti-steden zijn, geen tegenreactie op de 'normale' stad, maar onderdelen van dat wat een stad een stad maakt. Zowel de architecten Brillembourg en Klumpner als filosofe Liukku laten zien dat er in steden creatieve bewegingen zijn die anders met ruimte omgaan dan stadsbestuurders en planologen hadden bedacht. Kraken is het scheppen van nieuwe ruimten en mogelijkheden in de lege hoeken en gaten. Krakers zijn uiterst creatief in het gebruik van panden waar anderen geen brood in zien, geven ze weer een functie en nemen bovendien hun verantwoordelijkheid.

Een gezonde stad koestert haar informele stad, free-runners en krakers: zij houden de stad levend en leefbaar.

Eerder geplaatst op 20 januari 2010

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
'Mijn familiegeschiedenis is een puzzel waarvan ik steeds meer stukjes vind’ 1

‘Mijn familiegeschiedenis is een puzzel waarvan ik steeds meer stukjes vind’

Na het overlijden van zijn grootouders vinden Stephan Splinter en zijn vader op zolder een schat aan informatie. Aan de hand van de documenten en de spaarzame verhalen van opa, beginnen ze hun veelbewogen familiegeschiedenis in Nederlands-Indië te reconstrueren. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 47

Ontspan, Vladimir is hier

Deze week worden onze redacteurs blij van de zooi van iemand anders, de PlayStation en een Putin-stickerpakket. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Tompouce 1

Tompouce

Eva vraagt zich af waarom de documentatie van haar jeugd ineens leuk moet zijn nu haar moeder alle oude videobanden heeft laten digitaliseren. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

(Bos)rebellen

(Bos)rebellen

Deze week worden onze redacteurs blij van die film over het naderende Eurovisie Songfestival, eetbare bloemen en een onterecht vergeten dichter. Lees meer

Winterslaap

Winterslaap

Madeleine grapte al jaren over het houden van een winterslaap. Tot een onderzoeker dit ook echt mogelijk maakt. Wat als mensen een winterslaap zouden houden zoals dassen of beren dat doen? Een kort verhaal door Else Boer. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Alleen samen krijgen we u eronder

Alleen samen krijgen we u eronder

Mark Rutte is het niet vergeten, vanaf vandaag wordt alles soepel! Geef vooral weer die drie zoenen en alsjeblieft: dicht op de mond graag. Waarom zou je denken aan de uitgeputte zorg en de oplopende IC-cijfers als je ook aan jezelf kan denken? Nou dan. Lees meer

Met (voor het eerst!) een illustratie van Melcher Oosterman. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 45

Goed advies

Deze week worden onze redacteurs blij van praktische zaken: goed advies, een nieuw rijbewijs en fijne muziek. Lees meer

Praat met mij, niet met de tekst

Praat met mij, niet met de tekst

Wout Waanders is niet alleen dichter en deel van een sexy boyband, maar ook schrijfcoach. Advies geven is natuurlijk leuk en aardig, maar wat gebeurt er als je zelf vastloopt tijdens het schrijven? Kan je jezelf terug de inspiratie in coachen? Alvast een tip: pak geen rode pen.  Lees meer

Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer