Hij riep hard om protest, maar is cynisch over Occupy. Wanneer neemt Bas de molotovcocktail zelf ter hand?" /> Hij riep hard om protest, maar is cynisch over Occupy. Wanneer neemt Bas de molotovcocktail zelf ter hand?" />
Asset 14

Waar wacht Bas Heijne op?

Het tentenkamp van Occupy Wall Street staat er al een maand en op het Beursplein in Amsterdam past er geen tentje meer bij. De protestbeweging die maar niet leek te komen, is er en trekt de aandacht naar zich toe. Toch klinkt er geklaag uit het kamp dat eerder nog hard riep dat er iets moest gebeuren, onder andere van vooraanstaand columnist en essayist Bas Heijne. Sleets, postmodern cynisme betoogt Jan-Willem, die zich afvraagt waarom Bas nog niet met een molotovcocktail is gesignaleerd.

Grijze plaat

Veel van wat schrijver en opiniemaker Bas Heijne publiceert, maakt op mij een heel verstandige en genuanceerde indruk, zelfs (of misschien juist) als hij opereert binnen de dwingende kaders van de column. Hij schiet nooit uit zijn slof maar blijft genuanceerd en gematigd denken. Grazioso en allegro ma non troppo, zo zou je zijn schrijfstijl kunnen typeren. Het soort j’accuse, zoals Ramsey Nasr onlangs nog richtte tot Minister Rosenthal, zul je van Heijne’s hand niet snel aantreffen. Als cultuurcriticus wil Heijne maatschappelijke ontwikkelingen duiden, de tijd analyseren.

Zijn analyse van onze tijd begint echter iets vermoeiends te krijgen, alsof de rek eruit is, ook omdat Heijne maar niet ophoudt deze in telkens net iets andere bewoordingen te herhalen. Hoe luidt die analyse grofweg? Het naoorlogse humanisme (wat dat ook mag wezen) is niet meer in staat verwerpelijke sentimenten als nationalisme en xenofobie te neutraliseren. Het populisme heeft daar met een kwaadaardig verhaal, zoals Heijne het eens formuleerde, handig op ingespeeld. Er is voor mensen op links noch op rechts een overtuigend verhaal (lees: ideologie).

Vormt deze analyse niet ook een verhaal op zichzelf? Het laatste verhaal, namelijk, dat er geen verhalen zijn, de postmoderne troef die niet alleen door Heijne maar wat graag wordt uitgespeeld. Het maakt op mij een armoedige indruk dat zo’n invloedrijk denker als Heijne zijn gezag te danken heeft aan een betrekkelijk simpel "iedereen is tegenwoordig in de war".

Foto: Carolina Georgatou

Molotovcocktail

Begin juni vroeg Heijne zich af waarom het protest tegen de economische crisis uitbleef. Dat protest is er nu: de wereldwijde Occupy-beweging. Wie Heijne een beetje gevolgd heeft, zou kunnen denken dat Occupy precies is waar hij behoefte aan heeft. Maar getuige zijn column van 15 oktober vindt hij het allemaal te voorzichtig, te beschaafd, te academisch, te marginaal. Dat gold bijvoorbeeld voor de toespraak die filosoof Slavoj Žižek in New York gaf. Intussen heb ik Bas Heijne nog niet met een molotovcocktail over het Beursplein zien struinen om iets minder voorzichtig gestalte te geven aan het protest. Alleen al om media-aandacht te genereren hoeft Heijne, met zijn statuur, slechts een tent op te zetten op het Beursplein, als hij daartoe überhaupt nog de kans krijgt, want – surprise surprise – de Amsterdamse VVD-fractie ijvert alweer voor sluiting van het tentenkamp. Ik zie Heijne zijn tentstokken echter niet van de zolder halen. Zijn houding ten opzichte van Occupy is momenteel cynischer dan die van GeenStijl, een prestatie op zich.

Žižek zei tegen de menigte dat er verwantschap bestaat tussen het protest van Occupy en de Tea Party (beide bewegingen streven naar een radicale politieke verandering), een interessante observatie die wellicht een parallel kent met de situatie in Nederland. Maurice de Hond beweerde, for what it’s worth, dat er veel sympathie voor Occupy bestaat onder aanhangers van de gedoogpartner. Occupy zou dus zomaar uit kunnen groeien tot een substantieel verzet tegen de huidige politiek, en biedt op termijn wellicht een positief politiek verhaal.

Alternatief

Intussen zitten we (niet alleen in Nederland) zonder politieke partij of beweging die ons eens uitlegt, in een taal die voorbij gaat aan het jargon van beurshandelaren, waarom we in deze tijd van geldelijke nood solidair moeten zijn met de Grieken (de Portugezen, de Ieren en de Italianen). Geen taal is toereikend voor een crisis die alleen nog financieel gedefinieerd kan worden, laat staan dat er zoiets als het Verhaal kan zijn waar Heijne zo vurig op lijkt te hopen. En nu zijn het de conservatief-liberale politici die met een oplossing moeten komen, terwijl sommigen van hen met infantiele blijmoedigheid de zegeningen van de vrije markt blijven propageren.

Dit is volgens mij waarom de deelnemers aan Occupy Wallstreet en Occupy waar dan ook de straat op gaan. Enerzijds verzetten zij zich tegen regeringen die onmachtig een crisis proberen te bezweren zonder het economische systeem op internationaal niveau grondig te herzien, anderzijds proberen zij een taal te vinden om met de gevolgen van die crisis om te gaan. Ze proberen manieren te bedenken om de welvaart die er natuurlijk nog steeds is zo eerlijk mogelijk te verdelen, om goed met elkaar om te blijven gaan wanneer de levensstandaard collectief wordt verlaagd en velen richting de armoedegrens gedreven zullen worden. Dat is ongeveer wat Žižek moet hebben bedoeld met ‘we are allowed to think about alternatives’.

Van zo’n beweging maak ik zelf graag deel uit. Wat Heijne betreft, om te ontdekken wat ‘de opstandigen’ van Occupy willen, hoeft hij alleen maar zo’n manifestatie te bezoeken. Dat kost iets meer moeite dan naar Jelle Brandt Corstius kijken in De Wereld Draait Door. Maar wie weet hoort hij daar de eerste zinnen van zijn lang gehoopte verhaal en komt hij erachter dat Occupy niet bij voorbaat al mislukt is. Gebeurt dat wel, dan heeft hij daar zelf aan bijgedragen.

--
Dit is een gastbijdrage van Jan-Willem Anker (1978), dichter en schrijver. Zijn meest recentelijk gepubliceerde dichtbundel is 'Wij zijn de laatste geliefden in de wereld', volgend voorjaar verschijnt zijn debuutroman 'Een beschaafde man'.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Mede//makers met Iduna Paalman, Nisrine Mbarki en Babs Gons

Mede//makers met Iduna Paalman, Nisrine Mbarki en Babs Gons

In Mede//makers gaan Hard//hoofders van vroeger en nu in gesprek met makers in wier werk ze zich herkennen of met wie ze raakvlakken voelen. In deze aflevering spreken dichters Iduna Paalman (jarenlang columnist van Hard//hoofd), Nisrine Mbarki en Babs Gons over het thema ‘moederschap’ in hun werk. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer