Hét modewoord in zangtalentenjachten is tekstbeleving. Als ik een spetterende liveshow mijn luie vrijdagavond laat opvullen hoor ik de jury vaker hameren op het belang van de boodschap dan er daadwerkelijk een lied te horen is. Juryleden zijn niet alleen op zoek naar een authentieke artiest met een 'eigen geluid', de kandidaat moet vooral ook de tekst en de boodschap van het lied kunnen overbrengen, oftewel, in het The Voice-jargon, ‘het verhaal vertellen’.
Maar zo’n verhaal kent meer dan één vast einde. Er is ook nog de interpretatie van de luisteraar – en die kan totaal anders uitvallen. Grootste boosdoener is het fenomeen misheard lyrics. Zelfs de meest krachtige boodschap komt alleen goed aan bij de gratie van de verstaander. Wie een songtekst verkeerd verstaat, hoort misschien wel een heel ander verhaal. Voor het stokpaardje van coaches en juryleden is dat lastig. Voor de luisteraar kan een fout opgepikte zin juist iets heel interessants opleveren.
Het verkeerd verstaan van een liedtekst is bijna een kunstvorm, met stromingen die allemaal iets bij me teweegbrengen. Het meest populair en meest bekend is de Mama Appelsapcategorie: iets anders horen dan er wordt gezongen. Grappig, zeker, maar wel de minst bijzondere soort misheard lyric. Ik heb hard gelachen toen ik voor het eerst hoorde dat een onoplettende luisteraar ‘Can You Feel It’ van de Jackson 5 verstond als ‘Ken je Philip?’, maar omdat het wel duidelijk is dat er toch echt iets anders wordt gezongen, is zo’n luisterdwaling niet veel meer dan een leuke grap.
Interessant wordt het pas echt als de verkeerde tekst, hoe bizar ook, wél in het verhaal lijkt te passen. Een vriendin zong ooit uit volle borst mee met Margherita van Marco Borsato, en kwam tot de volgende parel: ‘Maar wat tot een uur geleden nog zo veilig heeft geleken, is een hele grote leugen uit een warenhuis gebleken’. In de oorspronkelijke tekst is sprake van een leugen ‘en een kaartenhuis’, maar zij liet de gemakzuchtige beeldspraak bij een in elkaar stortende relatie achterwege en gaf de leugen een eigenschap mee. Een leugen uit een warenhuis – gemaakt voor de massa, amper op maat gesneden. Niet eens de moeite genomen om het afscheid te voorzien van een persoonlijk bedrog. Het maakt het verhaal extra schrijnend: de misheard lyric als verdieping binnen een liedje. Als ik het liedje nu hoor, komt nog altijd die verkeerde zin naar boven. Zo blijft die met de echte tekst verbonden en leidt de zin, los van de bedoelde boodschap, tot een andere gedachtegang – of op z’n minst een ander gevoel – bij het lied.
Categorie drie gaat nog een stapje verder en is voor mij de mooiste verschijningsvorm van misheard lyrics. Daarin openbaart zich binnen een liedje ineens een zin die een persoonlijke boodschap lijkt uit te spreken. Laatst werd ik aan het einde van een drukke, maar frustrerend weinig productieve werkdag opgeschrikt door de vocalen boven een dertien-in-een-dozijn-dancebeat: Do you really want a company tie? Bam, uit het niets, een existentieel vraagstuk in een verder onopvallend lied. Voor ik begreep wat ik eigenlijk had moeten horen (Do you really wanna go back in time?), was ik al stevig in gedachten verzonken over toekomstideeën en de stappen ernaartoe. Eén verkeerd geïnterpreteerde regel en ik belandde in een strenge levensevaluatie. Wil ik eigenlijk wel een ‘company tie’? Hoor ik wel thuis in een kantoorbestaan? Het hield me de rest van de dag bezig.
Een goed verteld verhaal heeft nog steeds een goede luisteraar nodig. Maar dat wil nog niet zeggen dat verkeerd verstaan een slecht verhaal oplevert. Een misheard lyric is op z’n minst een goede grap en in zijn mooiste vorm een trigger voor een onverwachte gedachte. Wie een songtekst verkeerd verstaat, kan zomaar een op maat gemaakte boodschap horen. Dat is nog eens tekstbeleving.
Beeld: Mark Chadwick - Fluid Blue & White via Flickr
Luuk Schokker (1990) brengt het liefst hele dagen door in grote boekhandels. Hij woont in Utrecht, werkt in Leiden en schrijft overal.
