Asset 14

Het einde van zapvriendelijkheid

Op 26 mei verschijnen er nieuwe afleveringen van de cultklassieker Arrested Development – zeven jaar nadat de serie van de buis werd gehaald. Daan vraagt zich af: waarom was er in 2006 geen plek voor Arrested Development? En waarom nu wel?

Mail

Je bent de baas van een Amerikaans televisiestation. Voor je geld ben je afhankelijk van advertentie-inkomsten en dus van kijkcijfers. Iedere wegzapper is er één te veel. Wat verwacht je van je televisiedrama?

Je verwacht dat iedere aflevering moeiteloos te volgen is zonder de rest te zien. Zo gauw er te veel verwezen wordt naar eerdere afleveringen, vervreemd je tenslotte de toevallige langszapper. Je verwacht dat de besproken thema’s niet te schokkend zijn en de teksten niet te grof, want uiteindelijk zijn ook conservatieve omaatjes deel van je publiek. En je wilt dat mensen live naar het programma kijken, want als het wordt opgenomen – of erger nog: gedownload – worden de advertenties doorgespoeld.

Je verwacht, kortom, dat de serie die je uitzendt niet Arrested Development is.

De fameuze kippendans

Toen Mitch Hurwitz’ televisiekomedie Arrested Development in 2003 voor het eerst werd uitgezonden, was al snel duidelijk dat Hurwitz niet veel rekening houdt met de toevallige langszapper. Sterker nog: hij beloont de oplettende kijker. Hurwitz vertelt het verhaal van een rijke familie die alles kwijt is geraakt en de ene zoon die niet anders kan dan de boel bij elkaar proberen te houden, en hij doet dat met een duizelingwekkende snelheid en een enorme grapdichtheid.

Elk van zijn perfect gecaste spelers – waaronder Jason Bateman als de enige normale van de familie, Jessica Walter als hypocriete divamoeder en David Cross als de vaak blauw geverfde Tobias Fünke – mag per aflevering meer oneliners uitspreken dan er te vinden zijn in het hele eerste seizoen van Friends bij elkaar. Oneliners die op gortdroge toon en geheel ironieloos worden gebracht.

De snelheid van de serie komt voornamelijk door de visuele stijl die is gekozen. Er is gedraaid zoals bij veel realityseries: alles is vanuit de hand gefilmd, door twee camera’s tegelijkertijd. Ook de montage, begeleid door de voice-overstem van producent Ron Howard, is MTV-fähig. Niet alleen wordt er veel tussen scènes geknipt, maar ook binnen de scènes is er nooit ruimte voor adempauze. Zoals Hurwitz zelf zegt: "Je hoort een telefoon nooit langer dan een halve seconde over gaan."

Met net zo’n gevoel voor efficiëntie zijn de schrijvers – aangevoerd door opperschrijver Hurwitz – te werk gegaan. Elke zin is een grap en veel van die grappen zijn terugverwijzingen naar eerdere afleveringen – of zelfs vooruitwijzingen naar plotwendingen waar de kijker op dat moment nog geen weet van heeft. Zo hebben de makers in de drie seizoenen dat de serie te zien was een enorm arsenaal aan ‘running gags’ ontwikkeld. Van onverwacht terugkerende gastacteurs – Ben Stiller als goochelaar Tony Wonder – tot een fameus kippendansje.

Ondertussen ondermijnt de serie constant sitcomclichés. Aan het eind van iedere aflevering vinden we het bekende ‘de volgende keer in Arrested Development’-moment, maar de fragmenten die we daar zien komen de volgende aflevering helemaal niet terug. Het zijn gewoon een paar goede grappen die ze aan het eind hebben geplakt. De klassieke opvatting dat iedere sitcomaflevering in dezelfde toestand moet eindigen als hij begon wordt op groteske manier ondermijnd: de hand van één van de personages wordt er afgebeten door een ontsnapte zeehond.

 

Illustratie: Gemma Pauwels

De enorme snelheid en de focus op continuïteit en complexiteit zorgen ervoor dat Arrested Development je blijft verrassen en op het verkeerde been zet. Dat is waarschijnlijk waarom de serie in de smaak viel bij veel critici. Waarom de makers vijf Emmy’s gewonnen hebben. En waarom er een loyale fanbase ontstond, die iedere aflevering talloze keren gezien heeft.

En waarschijnlijk is het ook waarom de serie structureel last had van tegenvallende kijkcijfers.

Voorspelbaarheid & veiligheid

Arrested Development trok zo’n zes miljoen kijkers per aflevering. Klassieke sitcoms als The Big Bang Theory en Two and a Half Men trekken in Amerika gemiddeld 14 miljoen kijkers. Natuurlijk is Hurwitz’ serie inventiever en origineler dan The Big Bang Theory, maar als je de baas van een TV-zender bent, kom je toch tot de conclusie dat investeren in Arrested Development te weinig geld oplevert. Het is heel begrijpelijk – zelfs terecht – dat Fox na drie seizoenen de stekker uit de serie trok.

De complexiteit van een serie als Arrested Development strookt niet met het idee van zapvriendelijke televisie. Als je halverwege in een aflevering van Arrested Development valt, heb je geen idee wat je overkomt. De serie leent zich er voor om het beeld constant te pauzeren en te lachen om de inside jokes die in het huis van de familie Bluth op de koelkast zijn geplakt, maar leent zich er niet per se voor om met een half oog bekeken te worden. Het vervreemdt de casual kijkers.

Het businessmodel van commerciële televisie werkt voorspelbaarheid en veiligheid in de hand. Dat is waarom Nederlandse zenders als RTL 4 en SBS 6 vooral bewezen succesformules overkopen of remaken. Het is waarom cultfavoriet Community (gemiddeld 5 miljoen kijkers per aflevering) in Amerika constant in de problemen zit. En het is waarom wij de publieke omroep nooit enkel op haar kijkcijfers moeten afrekenen.

Zapvriendelijkheid is de vijand van spannende televisie.

De dood van de televisie

Toch is Arrested Development nu, zeven jaar nadat de serie van TV verdween, terug. Dat is niet te danken aan een hernieuwde loyaliteit aan kwaliteitstelevisie van Fox, maar aan een verandering in het televisielandschap. De terugkeer van Arrested Development wordt mogelijk gemaakt door Netflix, de video-on-demanddienst die eerder dit jaar de politieke dramaserie House of Cards met Kevin Spacey uitbracht.

Een on-demanddienst heeft geen behoefte aan zapvriendelijkheid. Als je video streamt val je nooit midden in een aflevering. Niemand begint met kijken bij aflevering zes. En zelfs als iemand halverwege een aflevering uitzet, is er geen man over boord: Netflix verdient geen geld aan reclame-inkomsten, maar de inkomsten komen van abonnees. Of ze nou Arrested Development kijken of Twilight.

Niet alleen dat, Arrested Development komt veel beter tot z’n recht wanneer je het kijkt op een on-demand-dienst. Je ziet de afleveringen altijd in hun volledigheid, kan ze freezen en terugspoelen en mist dus nooit iets. Dat maakt dat de verhalen veel complexer kunnen zijn. Er hoeft geen rekening gehouden te worden met zappers.

Streaming video zou wel eens de toekomst kunnen zijn. Dat zou betekenen dat zappen verdwijnt. En als zappen verdwijnt, dan ook zapvriendelijke televisie. De televisie waar niemand van houdt, maar die iedereen ‘wel oké’ vindt. Waar je wel naar blijft kijken, maar die je nooit aan zou zetten.

Televisie hoeft dan niet meer veilig te zijn. Artistieke keuzes kunnen radicaler worden, verhalen complexer en comedy ingenieuzer. Met de dood van de zapper worden televisieseries alleen maar leuker. En kunnen we ons eindelijk, na een droogte van zeven jaar, weer laven aan Arrested Development.

Daan Windhorst (1990) schrijft satire voor o.a. De Correspondent. In augustus 2016 verschijnt zijn boek 'Gifjes'.

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al tien jaar een vrije ruimte voor talentvolle makers. Elke dag verschijnen op onze site artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties. Zonder advertenties en helemaal gratis.

Maar zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons
het laatste
 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Alles vijf sterren: 17

Een hele week blij (en een beetje verdrietig)

Deze week worden we blij van een wekelijkse muziek bijeenkomst, een hartverscheurende novelle van Alma Mathijsen en kerstmarkten. Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze tip uit 2018 geeft Emma Stomp een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Tip: 1

Maak een toetje

De kleine keuken van Lotte Akkerman weerhoudt haar er niet van om toetjes te maken. Een tip voor winteravonden (inclusief recept). Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Voor Valentina Tereshkova

Voor Valentina Tereshkova

Merel van Slobbe schreef een gedicht over Valentina Tereshkova, walvissen en voor de laatste keer een kamer uitlopen. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Column: Ongehoorzaam watje 1

Ongehoorzaam watje

Iduna Paalman ziet de IDFA-documentaire Objector en denkt na over de mens in opstand. Lees meer

Engel

Engel

Door een bizar voorval raakt een man begaan met het lot van gevallen engelen. Vanaf dat moment merkt hij hun aanwezigheid overal op en smeedt een plan om ze te helpen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Tip: Leren om het leren

Leren om het leren

Else Boer is het leren nog niet verleerd. Op YouTube is namelijk een schat aan smakelijke en nutteloze informatie te vinden, waar je toch een stuk wijzer van wordt. Een tip om eens wat te leren van de onvolprezen video-essays. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Column: Een nieuwe man

Een nieuwe man

Trudy poetste haar tanden en dacht: 'als ik het nú niet probeer, hoeft het niet meer. Hoeveel jaar heb ik nog? Moet ik wachten tot ik achter een rollator loop? Tot ik mijn huis heb opgegeten? Nou dan!' Lees meer

Alles vijf sterren: Telefoonnamen, vloerkleden en Parijs

Gluren in Parijs

Deze week worden we blij van huizen kijken op Instagram, de Britse serie Catastrophe en oude Franse foto's in Foam. Lees meer

Vuur

Vuur

Eind deze maand verschijnt Max Hermens' chapbook Toch zonken ze niet. Lees hier alvast het korte verhaal ‘Vuur’, over een dochter, een werkloze vader en de krullende schilfers van een berkenbast. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Tip: Vraag het je filmpersonage 1

Vraag het je filmpersonage

'Hebben jullie wel eens goed geluisterd naar wat acteurs in films eigenlijk zeggen? En vooral ook hoe mooi ze dat in woorden weten te vangen?' Emma Stomp tipt de magie van dialogen. Lees meer

Meer bloed 2

Meer bloed

'Zoveel bloed, en toch zo onzichtbaar. Waarom telkens de hoop dat het niemand op zal vallen? ‘Ik ben ongesteld’ – wanneer leerden we dat dat beschamende woorden zijn?' Lees meer

Beeldbrekers (VII): 'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

In deze serie interviewt Hard//hoofd beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering 7: In een oude kogelfabriek op het Hembrugterrein is sinds deze zomer Het HEM te bezoeken, ‘een nieuw huis voor cultuur’. In gesprek met Laura Kemper. Lees meer

Steun ons en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor talentvolle makers. Zonder advertenties en helemaal gratis. Dankzij onze kunstverzamelaars. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons