Asset 14

Het einde van zapvriendelijkheid

Op 26 mei verschijnen er nieuwe afleveringen van de cultklassieker Arrested Development – zeven jaar nadat de serie van de buis werd gehaald. Daan vraagt zich af: waarom was er in 2006 geen plek voor Arrested Development? En waarom nu wel?

Je bent de baas van een Amerikaans televisiestation. Voor je geld ben je afhankelijk van advertentie-inkomsten en dus van kijkcijfers. Iedere wegzapper is er één te veel. Wat verwacht je van je televisiedrama?

Je verwacht dat iedere aflevering moeiteloos te volgen is zonder de rest te zien. Zo gauw er te veel verwezen wordt naar eerdere afleveringen, vervreemd je tenslotte de toevallige langszapper. Je verwacht dat de besproken thema’s niet te schokkend zijn en de teksten niet te grof, want uiteindelijk zijn ook conservatieve omaatjes deel van je publiek. En je wilt dat mensen live naar het programma kijken, want als het wordt opgenomen – of erger nog: gedownload – worden de advertenties doorgespoeld.

Je verwacht, kortom, dat de serie die je uitzendt niet Arrested Development is.

De fameuze kippendans

Toen Mitch Hurwitz’ televisiekomedie Arrested Development in 2003 voor het eerst werd uitgezonden, was al snel duidelijk dat Hurwitz niet veel rekening houdt met de toevallige langszapper. Sterker nog: hij beloont de oplettende kijker. Hurwitz vertelt het verhaal van een rijke familie die alles kwijt is geraakt en de ene zoon die niet anders kan dan de boel bij elkaar proberen te houden, en hij doet dat met een duizelingwekkende snelheid en een enorme grapdichtheid.

Elk van zijn perfect gecaste spelers – waaronder Jason Bateman als de enige normale van de familie, Jessica Walter als hypocriete divamoeder en David Cross als de vaak blauw geverfde Tobias Fünke – mag per aflevering meer oneliners uitspreken dan er te vinden zijn in het hele eerste seizoen van Friends bij elkaar. Oneliners die op gortdroge toon en geheel ironieloos worden gebracht.

De snelheid van de serie komt voornamelijk door de visuele stijl die is gekozen. Er is gedraaid zoals bij veel realityseries: alles is vanuit de hand gefilmd, door twee camera’s tegelijkertijd. Ook de montage, begeleid door de voice-overstem van producent Ron Howard, is MTV-fähig. Niet alleen wordt er veel tussen scènes geknipt, maar ook binnen de scènes is er nooit ruimte voor adempauze. Zoals Hurwitz zelf zegt: "Je hoort een telefoon nooit langer dan een halve seconde over gaan."

Met net zo’n gevoel voor efficiëntie zijn de schrijvers – aangevoerd door opperschrijver Hurwitz – te werk gegaan. Elke zin is een grap en veel van die grappen zijn terugverwijzingen naar eerdere afleveringen – of zelfs vooruitwijzingen naar plotwendingen waar de kijker op dat moment nog geen weet van heeft. Zo hebben de makers in de drie seizoenen dat de serie te zien was een enorm arsenaal aan ‘running gags’ ontwikkeld. Van onverwacht terugkerende gastacteurs – Ben Stiller als goochelaar Tony Wonder – tot een fameus kippendansje.

Ondertussen ondermijnt de serie constant sitcomclichés. Aan het eind van iedere aflevering vinden we het bekende ‘de volgende keer in Arrested Development’-moment, maar de fragmenten die we daar zien komen de volgende aflevering helemaal niet terug. Het zijn gewoon een paar goede grappen die ze aan het eind hebben geplakt. De klassieke opvatting dat iedere sitcomaflevering in dezelfde toestand moet eindigen als hij begon wordt op groteske manier ondermijnd: de hand van één van de personages wordt er afgebeten door een ontsnapte zeehond.

 

Illustratie: Gemma Pauwels

De enorme snelheid en de focus op continuïteit en complexiteit zorgen ervoor dat Arrested Development je blijft verrassen en op het verkeerde been zet. Dat is waarschijnlijk waarom de serie in de smaak viel bij veel critici. Waarom de makers vijf Emmy’s gewonnen hebben. En waarom er een loyale fanbase ontstond, die iedere aflevering talloze keren gezien heeft.

En waarschijnlijk is het ook waarom de serie structureel last had van tegenvallende kijkcijfers.

Voorspelbaarheid & veiligheid

Arrested Development trok zo’n zes miljoen kijkers per aflevering. Klassieke sitcoms als The Big Bang Theory en Two and a Half Men trekken in Amerika gemiddeld 14 miljoen kijkers. Natuurlijk is Hurwitz’ serie inventiever en origineler dan The Big Bang Theory, maar als je de baas van een TV-zender bent, kom je toch tot de conclusie dat investeren in Arrested Development te weinig geld oplevert. Het is heel begrijpelijk – zelfs terecht – dat Fox na drie seizoenen de stekker uit de serie trok.

De complexiteit van een serie als Arrested Development strookt niet met het idee van zapvriendelijke televisie. Als je halverwege in een aflevering van Arrested Development valt, heb je geen idee wat je overkomt. De serie leent zich er voor om het beeld constant te pauzeren en te lachen om de inside jokes die in het huis van de familie Bluth op de koelkast zijn geplakt, maar leent zich er niet per se voor om met een half oog bekeken te worden. Het vervreemdt de casual kijkers.

Het businessmodel van commerciële televisie werkt voorspelbaarheid en veiligheid in de hand. Dat is waarom Nederlandse zenders als RTL 4 en SBS 6 vooral bewezen succesformules overkopen of remaken. Het is waarom cultfavoriet Community (gemiddeld 5 miljoen kijkers per aflevering) in Amerika constant in de problemen zit. En het is waarom wij de publieke omroep nooit enkel op haar kijkcijfers moeten afrekenen.

Zapvriendelijkheid is de vijand van spannende televisie.

De dood van de televisie

Toch is Arrested Development nu, zeven jaar nadat de serie van TV verdween, terug. Dat is niet te danken aan een hernieuwde loyaliteit aan kwaliteitstelevisie van Fox, maar aan een verandering in het televisielandschap. De terugkeer van Arrested Development wordt mogelijk gemaakt door Netflix, de video-on-demanddienst die eerder dit jaar de politieke dramaserie House of Cards met Kevin Spacey uitbracht.

Een on-demanddienst heeft geen behoefte aan zapvriendelijkheid. Als je video streamt val je nooit midden in een aflevering. Niemand begint met kijken bij aflevering zes. En zelfs als iemand halverwege een aflevering uitzet, is er geen man over boord: Netflix verdient geen geld aan reclame-inkomsten, maar de inkomsten komen van abonnees. Of ze nou Arrested Development kijken of Twilight.

Niet alleen dat, Arrested Development komt veel beter tot z’n recht wanneer je het kijkt op een on-demand-dienst. Je ziet de afleveringen altijd in hun volledigheid, kan ze freezen en terugspoelen en mist dus nooit iets. Dat maakt dat de verhalen veel complexer kunnen zijn. Er hoeft geen rekening gehouden te worden met zappers.

Streaming video zou wel eens de toekomst kunnen zijn. Dat zou betekenen dat zappen verdwijnt. En als zappen verdwijnt, dan ook zapvriendelijke televisie. De televisie waar niemand van houdt, maar die iedereen ‘wel oké’ vindt. Waar je wel naar blijft kijken, maar die je nooit aan zou zetten.

Televisie hoeft dan niet meer veilig te zijn. Artistieke keuzes kunnen radicaler worden, verhalen complexer en comedy ingenieuzer. Met de dood van de zapper worden televisieseries alleen maar leuker. En kunnen we ons eindelijk, na een droogte van zeven jaar, weer laven aan Arrested Development.

Mail

Daan Windhorst (1990) schrijft satire voor o.a. De Correspondent. In augustus 2016 verschijnt zijn boek 'Gifjes'.

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Speaker

Speaker

Tijdens het installeren van een dichtende speaker aan de rand van een weiland, wil Werner zich niet vergelijken met kunstenaar Guido van der Werve, maar veel resoneert. In EYE is nog tot 29 mei een tentoonstelling te zien van Van der Werve. Hij leerde Werner over de kansen in melancholie. Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Interview met kunstenares Nina Goedegebure

'In ziekenhuizen moet je ook naar kunst kunnen kijken en koffiedrinken'

Interview met kunstenares Nina Goedegebure over hoe ze houvast vond in de ziekenhuisgalerie en daar een boek over maakte. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Column: Een nog onbekend familielid

Een nog onbekend familielid

De ouders van Eva lijken de geboorte van een nieuw familielid te beschouwen als een vrijbrief om wel erg persoonlijke vragen op hun dochter af te vuren. Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

drie figuren zitten voor een groot raam aan een tafeltje iets te drinken, twee van de figuren zitten op een stoel, een van de figuren zit in een rolstoel

Het café

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week het laatste deel: over het belang van fysieke toegankelijkheid. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

Een lichaam dat liefde opwekt

Een lichaam dat liefde opwekt

Een fragment uit Emy Koopmans 'Tekenen van het universum' over een lichaam dat gelooft dat het moet krimpen om het waard te zijn te worden liefgehad. Lees meer

een persoon duwt een rotsblok een berg op terwijl die ingehaald wordt door iemand op een fiets

Hoop

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week deel IV: over Sisyphus als raadgever. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Column: Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar ze niemand kent vergen enige moed van Eva om naartoe te gaan, maar hebben tegelijkertijd hun voordelen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel