Asset 14

Het einde van zapvriendelijkheid

Op 26 mei verschijnen er nieuwe afleveringen van de cultklassieker Arrested Development – zeven jaar nadat de serie van de buis werd gehaald. Daan vraagt zich af: waarom was er in 2006 geen plek voor Arrested Development? En waarom nu wel?

Je bent de baas van een Amerikaans televisiestation. Voor je geld ben je afhankelijk van advertentie-inkomsten en dus van kijkcijfers. Iedere wegzapper is er één te veel. Wat verwacht je van je televisiedrama?

Je verwacht dat iedere aflevering moeiteloos te volgen is zonder de rest te zien. Zo gauw er te veel verwezen wordt naar eerdere afleveringen, vervreemd je tenslotte de toevallige langszapper. Je verwacht dat de besproken thema’s niet te schokkend zijn en de teksten niet te grof, want uiteindelijk zijn ook conservatieve omaatjes deel van je publiek. En je wilt dat mensen live naar het programma kijken, want als het wordt opgenomen – of erger nog: gedownload – worden de advertenties doorgespoeld.

Je verwacht, kortom, dat de serie die je uitzendt niet Arrested Development is.

De fameuze kippendans

Toen Mitch Hurwitz’ televisiekomedie Arrested Development in 2003 voor het eerst werd uitgezonden, was al snel duidelijk dat Hurwitz niet veel rekening houdt met de toevallige langszapper. Sterker nog: hij beloont de oplettende kijker. Hurwitz vertelt het verhaal van een rijke familie die alles kwijt is geraakt en de ene zoon die niet anders kan dan de boel bij elkaar proberen te houden, en hij doet dat met een duizelingwekkende snelheid en een enorme grapdichtheid.

Elk van zijn perfect gecaste spelers – waaronder Jason Bateman als de enige normale van de familie, Jessica Walter als hypocriete divamoeder en David Cross als de vaak blauw geverfde Tobias Fünke – mag per aflevering meer oneliners uitspreken dan er te vinden zijn in het hele eerste seizoen van Friends bij elkaar. Oneliners die op gortdroge toon en geheel ironieloos worden gebracht.

De snelheid van de serie komt voornamelijk door de visuele stijl die is gekozen. Er is gedraaid zoals bij veel realityseries: alles is vanuit de hand gefilmd, door twee camera’s tegelijkertijd. Ook de montage, begeleid door de voice-overstem van producent Ron Howard, is MTV-fähig. Niet alleen wordt er veel tussen scènes geknipt, maar ook binnen de scènes is er nooit ruimte voor adempauze. Zoals Hurwitz zelf zegt: "Je hoort een telefoon nooit langer dan een halve seconde over gaan."

Met net zo’n gevoel voor efficiëntie zijn de schrijvers – aangevoerd door opperschrijver Hurwitz – te werk gegaan. Elke zin is een grap en veel van die grappen zijn terugverwijzingen naar eerdere afleveringen – of zelfs vooruitwijzingen naar plotwendingen waar de kijker op dat moment nog geen weet van heeft. Zo hebben de makers in de drie seizoenen dat de serie te zien was een enorm arsenaal aan ‘running gags’ ontwikkeld. Van onverwacht terugkerende gastacteurs – Ben Stiller als goochelaar Tony Wonder – tot een fameus kippendansje.

Ondertussen ondermijnt de serie constant sitcomclichés. Aan het eind van iedere aflevering vinden we het bekende ‘de volgende keer in Arrested Development’-moment, maar de fragmenten die we daar zien komen de volgende aflevering helemaal niet terug. Het zijn gewoon een paar goede grappen die ze aan het eind hebben geplakt. De klassieke opvatting dat iedere sitcomaflevering in dezelfde toestand moet eindigen als hij begon wordt op groteske manier ondermijnd: de hand van één van de personages wordt er afgebeten door een ontsnapte zeehond.

 

Illustratie: Gemma Pauwels

De enorme snelheid en de focus op continuïteit en complexiteit zorgen ervoor dat Arrested Development je blijft verrassen en op het verkeerde been zet. Dat is waarschijnlijk waarom de serie in de smaak viel bij veel critici. Waarom de makers vijf Emmy’s gewonnen hebben. En waarom er een loyale fanbase ontstond, die iedere aflevering talloze keren gezien heeft.

En waarschijnlijk is het ook waarom de serie structureel last had van tegenvallende kijkcijfers.

Voorspelbaarheid & veiligheid

Arrested Development trok zo’n zes miljoen kijkers per aflevering. Klassieke sitcoms als The Big Bang Theory en Two and a Half Men trekken in Amerika gemiddeld 14 miljoen kijkers. Natuurlijk is Hurwitz’ serie inventiever en origineler dan The Big Bang Theory, maar als je de baas van een TV-zender bent, kom je toch tot de conclusie dat investeren in Arrested Development te weinig geld oplevert. Het is heel begrijpelijk – zelfs terecht – dat Fox na drie seizoenen de stekker uit de serie trok.

De complexiteit van een serie als Arrested Development strookt niet met het idee van zapvriendelijke televisie. Als je halverwege in een aflevering van Arrested Development valt, heb je geen idee wat je overkomt. De serie leent zich er voor om het beeld constant te pauzeren en te lachen om de inside jokes die in het huis van de familie Bluth op de koelkast zijn geplakt, maar leent zich er niet per se voor om met een half oog bekeken te worden. Het vervreemdt de casual kijkers.

Het businessmodel van commerciële televisie werkt voorspelbaarheid en veiligheid in de hand. Dat is waarom Nederlandse zenders als RTL 4 en SBS 6 vooral bewezen succesformules overkopen of remaken. Het is waarom cultfavoriet Community (gemiddeld 5 miljoen kijkers per aflevering) in Amerika constant in de problemen zit. En het is waarom wij de publieke omroep nooit enkel op haar kijkcijfers moeten afrekenen.

Zapvriendelijkheid is de vijand van spannende televisie.

De dood van de televisie

Toch is Arrested Development nu, zeven jaar nadat de serie van TV verdween, terug. Dat is niet te danken aan een hernieuwde loyaliteit aan kwaliteitstelevisie van Fox, maar aan een verandering in het televisielandschap. De terugkeer van Arrested Development wordt mogelijk gemaakt door Netflix, de video-on-demanddienst die eerder dit jaar de politieke dramaserie House of Cards met Kevin Spacey uitbracht.

Een on-demanddienst heeft geen behoefte aan zapvriendelijkheid. Als je video streamt val je nooit midden in een aflevering. Niemand begint met kijken bij aflevering zes. En zelfs als iemand halverwege een aflevering uitzet, is er geen man over boord: Netflix verdient geen geld aan reclame-inkomsten, maar de inkomsten komen van abonnees. Of ze nou Arrested Development kijken of Twilight.

Niet alleen dat, Arrested Development komt veel beter tot z’n recht wanneer je het kijkt op een on-demand-dienst. Je ziet de afleveringen altijd in hun volledigheid, kan ze freezen en terugspoelen en mist dus nooit iets. Dat maakt dat de verhalen veel complexer kunnen zijn. Er hoeft geen rekening gehouden te worden met zappers.

Streaming video zou wel eens de toekomst kunnen zijn. Dat zou betekenen dat zappen verdwijnt. En als zappen verdwijnt, dan ook zapvriendelijke televisie. De televisie waar niemand van houdt, maar die iedereen ‘wel oké’ vindt. Waar je wel naar blijft kijken, maar die je nooit aan zou zetten.

Televisie hoeft dan niet meer veilig te zijn. Artistieke keuzes kunnen radicaler worden, verhalen complexer en comedy ingenieuzer. Met de dood van de zapper worden televisieseries alleen maar leuker. En kunnen we ons eindelijk, na een droogte van zeven jaar, weer laven aan Arrested Development.

Mail

Daan Windhorst (1990) schrijft satire voor o.a. De Correspondent. In augustus 2016 verschijnt zijn boek 'Gifjes'.

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Faust [working title] (foto door Michel Schnater) door

De opera Faust [working title] doorbreekt de stilte in corona-tijd

Iris Blaak liet zich meevoeren door 'Faust [working title]' van De Nationale Opera en interviewde de makers: Manoj Kamps en Lisenka Heijboer Castañón. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan