Asset 14

Het maakbare ritueel

Wie heeft er nog communie gedaan? Wie trouwt er nog? Wiens begrafenis wordt nog gesierd door een echte mis? En is er iets in de plaats gekomen voor die eeuwenoude rituelen? Deze week vragen we het ons af. Wat maakt het ritueel en zijn donsveertjes genoeg? Daphne wandelt door een Onderzeebootloods vol witte veertjes en walvisgezang.

Met het verdwijnen van religie is ook het ritueel verloren gegaan. De Turkse installatiekunstenaar Sarkis is er nogal stellig over. Hij ervaart het als een gemis dat er geen ruimtes meer worden ingericht voor devotie en bezinning. Daarom maakte hij van de Onderzeebootloods in Rotterdam een sacrale plek. Met gepast ontzag betreed ik de loods waar gefilterd licht in verschillende kleuren door de ramen valt. In het midden van de hal staat een kapel van metershoge boomstammen en een klokkenspel dat het minimalistische muziekstuk ‘Litany for the Whale’ van John Cage ten gehore brengt. De grond is bezaaid met kippenveren, als overblijfselen van de rite van een onbekend geloof. Ik besluit gehoor te geven aan het mystieke roepen van de walvissen en de zachtheid van kippenveren in de enorme loods en volg Sarkis in zijn zelf gecreëerde mythe.

Litany for the Whale (1980) - John Cage

De veren onder mijn schoenen brengen mij terug naar een ochtendritueel van jaren geleden. Als klein meisje nam mijn vader me op zondagochtend vaak mee naar de boer. Ondanks mijn angst voor een ren vol kakelende kippen, kwam ik op die zondagen thuis met vier eieren. Twee bruine, een witte voor mijn zusje, en één zonder poep en veren voor mezelf. Mijn moeder maakte een einde aan deze vermeende idylle. Al snel bleek dat in een echtscheiding ook de rituelen verdeeld worden, ritueel van jou, ritueel van mij. En sómmige gaan verloren. In het volgende dorp waar ik met mijn moeder en zusje ging wonen, hadden ze geen kippen, alleen een grote wei met een pauw. Zonder de aansporingen van mijn vader durfde ik niet onder het hek door te kruipen om een pauwenveer te bemachtigen. Laat staan een voor mijn zusje.

Illustratie: Liesbeth De Feyter

De in Nederland wonende Russische fotograaf Ksenia Galiaeva kent zo haar eigen familierituelen. Eens per jaar zoekt ze haar ouders op in hun vakantiehuis op het platteland. In haar foto’s zie je de lome hitte, seizoensklussen, rode en zwarte bessen, witte kool, sterke koffie, een klein moedertje en een teckel. Het is geen documentaire-serie over een zomerverblijf, maar een familiefictie. Door de diafilms uit haar oude Zenit te ontwikkelen als gewone fotonegatieven krijgen de afbeeldingen een vreemde verzadigde kleur. Ieder beeld is als een spons en neemt de herinneringen van de fotograaf in zich op. Zij kiest wat bewaard blijft. Kleine, soms triviale details die een symbolische betekenis krijgen.

Foto's: Ksenia Galiaeva. Met dank aan: Ellen de Bruijne Projects

Inmiddels is mijn moeder ook van haar tweede man gescheiden. De gewoontes en tradities zijn opnieuw netjes onderverdeeld. Voor mij begint het allemaal wat verwarrend te worden, dus creëer ik mijn eigen gebruiken voor de feestdagen. De avond voor het paasontbijt rasp ik acht citroenen voor een mierzoete Lemon Curd. De schil van de citroenen moet au bain-marie gekookt worden met wat boter en een geklutst ei. Het zuur wordt overstemd met een kilo suiker. Wanneer de curd de gewenste dikte heeft, gaat het goedje in drie verschillende potjes met roodgeblokte deksels. De daarop volgende dagen ga ik zoet de familie rond met potten Lemon Curd. Na een paasontbijt, een brunch en een diner met eieren en truffel, laat ik het laatste potje achter in de koelkast van mijn moeder. Op haar tafel een briefje: volgende keer bij jou, beloofd.

Illustratie: Liesbeth De Feyter

Rituelen zijn niet verloren gegaan, ze blijken alleen vele malen flexibeler dan gedacht, inwisselbaar ook. Het stelt me gerust dat wie zijn rituelen netjes uitvoert uiteindelijk een mythe creëert. Dit staat los van religie, maar vraagt wel wat toewijding en verbeeldingskracht. De Turkse kunstenaar Sarkis dwingt me op m’n knieën. Twee dagen nadat ik in de onderzeebootloods naar de lokroep van de walvissen van John Cage luisterde, zwemt er een bultrug de haven van Rotterdam binnen. (Waar gebeurd! 14 augustus 2012) De derde walvis sinds het plaatsen van het orgel in de Onderzeebootloods. Ik hoef er alleen maar in te geloven.

--
Dit is een gastbijdrage van Daphne Rieken. Daphne studeerde journalistiek en kunstgeschiedenis en om die reden schrijft zij het liefst over extreem actuele kunst of anders over science fiction.

Mail

Liesbeth de Feyter studeerde schilderkunst en beeldverhalen aan Sint Lucas in Brussel. Ze werkt als freelance illustrator en striptekenaar en maakt poëtische beelden met een luguber kantje.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer