Asset 14

Het maakbare ritueel

Wie heeft er nog communie gedaan? Wie trouwt er nog? Wiens begrafenis wordt nog gesierd door een echte mis? En is er iets in de plaats gekomen voor die eeuwenoude rituelen? Deze week vragen we het ons af. Wat maakt het ritueel en zijn donsveertjes genoeg? Daphne wandelt door een Onderzeebootloods vol witte veertjes en walvisgezang.

Met het verdwijnen van religie is ook het ritueel verloren gegaan. De Turkse installatiekunstenaar Sarkis is er nogal stellig over. Hij ervaart het als een gemis dat er geen ruimtes meer worden ingericht voor devotie en bezinning. Daarom maakte hij van de Onderzeebootloods in Rotterdam een sacrale plek. Met gepast ontzag betreed ik de loods waar gefilterd licht in verschillende kleuren door de ramen valt. In het midden van de hal staat een kapel van metershoge boomstammen en een klokkenspel dat het minimalistische muziekstuk ‘Litany for the Whale’ van John Cage ten gehore brengt. De grond is bezaaid met kippenveren, als overblijfselen van de rite van een onbekend geloof. Ik besluit gehoor te geven aan het mystieke roepen van de walvissen en de zachtheid van kippenveren in de enorme loods en volg Sarkis in zijn zelf gecreëerde mythe.

Litany for the Whale (1980) - John Cage

De veren onder mijn schoenen brengen mij terug naar een ochtendritueel van jaren geleden. Als klein meisje nam mijn vader me op zondagochtend vaak mee naar de boer. Ondanks mijn angst voor een ren vol kakelende kippen, kwam ik op die zondagen thuis met vier eieren. Twee bruine, een witte voor mijn zusje, en één zonder poep en veren voor mezelf. Mijn moeder maakte een einde aan deze vermeende idylle. Al snel bleek dat in een echtscheiding ook de rituelen verdeeld worden, ritueel van jou, ritueel van mij. En sómmige gaan verloren. In het volgende dorp waar ik met mijn moeder en zusje ging wonen, hadden ze geen kippen, alleen een grote wei met een pauw. Zonder de aansporingen van mijn vader durfde ik niet onder het hek door te kruipen om een pauwenveer te bemachtigen. Laat staan een voor mijn zusje.

Illustratie: Liesbeth De Feyter

De in Nederland wonende Russische fotograaf Ksenia Galiaeva kent zo haar eigen familierituelen. Eens per jaar zoekt ze haar ouders op in hun vakantiehuis op het platteland. In haar foto’s zie je de lome hitte, seizoensklussen, rode en zwarte bessen, witte kool, sterke koffie, een klein moedertje en een teckel. Het is geen documentaire-serie over een zomerverblijf, maar een familiefictie. Door de diafilms uit haar oude Zenit te ontwikkelen als gewone fotonegatieven krijgen de afbeeldingen een vreemde verzadigde kleur. Ieder beeld is als een spons en neemt de herinneringen van de fotograaf in zich op. Zij kiest wat bewaard blijft. Kleine, soms triviale details die een symbolische betekenis krijgen.

Foto's: Ksenia Galiaeva. Met dank aan: Ellen de Bruijne Projects

Inmiddels is mijn moeder ook van haar tweede man gescheiden. De gewoontes en tradities zijn opnieuw netjes onderverdeeld. Voor mij begint het allemaal wat verwarrend te worden, dus creëer ik mijn eigen gebruiken voor de feestdagen. De avond voor het paasontbijt rasp ik acht citroenen voor een mierzoete Lemon Curd. De schil van de citroenen moet au bain-marie gekookt worden met wat boter en een geklutst ei. Het zuur wordt overstemd met een kilo suiker. Wanneer de curd de gewenste dikte heeft, gaat het goedje in drie verschillende potjes met roodgeblokte deksels. De daarop volgende dagen ga ik zoet de familie rond met potten Lemon Curd. Na een paasontbijt, een brunch en een diner met eieren en truffel, laat ik het laatste potje achter in de koelkast van mijn moeder. Op haar tafel een briefje: volgende keer bij jou, beloofd.

Illustratie: Liesbeth De Feyter

Rituelen zijn niet verloren gegaan, ze blijken alleen vele malen flexibeler dan gedacht, inwisselbaar ook. Het stelt me gerust dat wie zijn rituelen netjes uitvoert uiteindelijk een mythe creëert. Dit staat los van religie, maar vraagt wel wat toewijding en verbeeldingskracht. De Turkse kunstenaar Sarkis dwingt me op m’n knieën. Twee dagen nadat ik in de onderzeebootloods naar de lokroep van de walvissen van John Cage luisterde, zwemt er een bultrug de haven van Rotterdam binnen. (Waar gebeurd! 14 augustus 2012) De derde walvis sinds het plaatsen van het orgel in de Onderzeebootloods. Ik hoef er alleen maar in te geloven.

--
Dit is een gastbijdrage van Daphne Rieken. Daphne studeerde journalistiek en kunstgeschiedenis en om die reden schrijft zij het liefst over extreem actuele kunst of anders over science fiction.

Mail

Liesbeth de Feyter studeerde schilderkunst en beeldverhalen aan Sint Lucas in Brussel. Ze werkt als freelance illustrator en striptekenaar en maakt poëtische beelden met een luguber kantje.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer