Illustratie: Studio M

Toen kauwgom nog geen synthetische latex was, had het een geneeskrachtige werking. Goed voornemen: mastiek kauwen in plaats van kauwgom?" />

Illustratie: Studio M

Toen kauwgom nog geen synthetische latex was, had het een geneeskrachtige werking. Goed voornemen: mastiek kauwen in plaats van kauwgom?" />
Asset 14

Mastiek

Met een omweg via bibliotheken en Griekse drankjes ontdekte Elon dat kauwgom al een stuk langer bestaat dan vetkuiven en Puch-brommertjes - en in zijn oorspronkelijke vorm zelfs een heilzame werking heeft.

Mijn studietijd heb ik grotendeels doorgebracht in een bibliotheek. Ingebouwd door stapels machtige en indrukwekkende boeken, stond ik zo nu en dan op om in diepe concentratie tussen de rijen kasten door te schuifelen, en in de loop van de jaren vergroeide ik daar met het meubilair, de gedempte geluiden en de traagheid van het bibliotheekse bestaan. De veelheid aan boeken en paperassen die ik over de tafel verspreid had, alsof ik er al jaren was en nog jaren zou blijven, lieten weinig aan de twijfel over: dit was mijn territorium.

Een aantal jaar geleden werd die bibliotheek ook wekelijks bezocht door een man van in de veertig. Hij was kaal en had een rood en balvormig hoofd. Een hoofd als twee geslagen billen. De kauwgomkauwer noemden we hem. Hij ging gewoonlijk zitten met één, twee of drie boeken; geen zware wetenschappelijke literatuur, eerder het materiaal voor de geïnteresseerde leek, en las. Met z’n ellebogen leunend op tafel las hij over Romeinse badhuizen, Griekse oorlogsvoering, of de Etrusken. Vóór het lezen, als hij ging zitten, (en ik heb meerdere malen met open mond zitten toekijken hoe deze routine uitgevoerd werd) haalde hij een pakje kauwgom tevoorschijn om kauwgompje voor kauwgompje uit de strip te drukken en ze, een half pakje per kauwsessie, in z’n mond te stoppen. Nu kon een mond zo vol met kauwgom natuurlijk niet anders dan leiden tot een verschrikkelijk gesmak, en dus restte mij niets anders dan machteloos toe te zien hoe mijn rust verstoord werd.

Uit mijn concentratie gehaald en in mijn territoriale autonomie aangetast heb ik me vaak af zitten vragen waarom een mens toch zoveel kauwgom tegelijk zou kauwen. Hoewel ik op die vraag natuurlijk geen zinnig antwoord had, deed het me wel realiseren dat kauwgom best een vreemd product is. Een stukje gom, vandaag de dag vrijwel altijd synthetische latex, met smaak. Je kunt er op kauwen, maar na een tijdje moet je het weer uitspugen. Gelukkig is het goed voor de mondhygiëne, althans, zo wil de reclame ons doen geloven. Dat zal vast een moderne uitvinding zijn, dacht ik, uit de jaren vijftig of zestig, van verveeld smakkende nozems, van die stoere types met vetkuiven en puch-brommertjes.

Na een dergelijke gedachtegang wist ik me meestal van het gesmak af te sluiten en kon ik weer aan het werk. Pas een aantal maanden na mijn studietijd, tijdens een toevallig verblijf in Athene, kwam het onderwerp via een omweg weer naar de oppervlakte gedreven. Ik zat in een restaurant en aan het eind van de maaltijd werd ons een drankje aangeboden: μαστίχα (masticha). Ik vroeg aan mijn Griekse tafelgenoten wat dit was, waarop ik te horen kreeg dat dit likeur was met de smaak van masticha. Niet uit het veld te slaan probeerde ik nogmaals “Masticha?”, maar anders dan een enthousiast “Yes! Masticha from Chios!” konden ze me niet echt verder helpen. Met die laatste zin nagalmend in mijn hoofd ging ik daarom de volgende dag op pad. Als snel vond ik het beoogde product en kocht zo een doosje met onooglijke witte brokjes: mastiek. Nu had het woord masticha me vanaf het begin doen denken aan het Hebreeuwse woord voor kauwgom, mastiek (מסטיק), en wat bleek: dit was inderdaad de historische voorganger van kauwgom.

Vaak kennen we plaatsnamen toe aan een product, zoals de spaghetti bolognese, Goudse kaas, of pommes parisienne. Dat betekent echter allerminst dat deze producten enkel uit de bewuste plaats afkomstig kunnen zijn. Mastiek daarentegen wordt alleen geproduceerd op het Griekse eiland Chios en nergens anders. Het is de hars van een kleine groene boom, de Pistacia lentiscus, die voorkomt op het zuidwestelijke deel van het eiland. De hars wordt gewonnen door de bast te kerven, waarna de ‘tranen’ zich onder aan de boom verzamelen. De oude dorpjes van deze regio, de Μαστιχοχώρια (Mastichochoria) danken hun relatieve rijkdom, maar ook hun bestaan, aan de winning van mastiek. Ze werden opgebouwd en ommuurd in de 14e eeuw, tijdens de Genese overheersing (door het Italische Genua). Tijdens de slachting die de Ottomaanse troepen in 1822 op het eiland aanrichtten werden de mastiekdorpen gespaard, zodat deze de sultan en zijn harem konden blijven voorzien van mastiek.

Dat mastiek populair was in de Middeleeuwen blijkt uit het feit dat verschillende Arabische kookboeken uit die periode het gebruik van mastiek noemen als specerij en toevoeging in brood; ook in correspondenties tussen handelslieden, bewaard gebleven in de zogenaamde Caïro geniza, wordt mastiek genoemd als product in de Mediterrane handel. Maar mastiek was al langer bekend. In de Late Bronstijd (ca. 1600-1200 v.Chr.) circuleerden vergelijkbare harssoorten, mogelijk bestemd voor de productie van geparfumeerde olie, op grote schaal en over lange afstanden (een voorbeeld is het beroemde schip dat rond 1300 v.Chr. voor de kust van Zuid Turkije bij kaap Uluburun verging met een kostbare lading, waaronder 150 amforen met mastiekachtige hars, terebint, van dezelfde familie als mastiek); ook verschillende antieke schrijvers, zoals de komedieschrijver Aristophanes, de encyclopedist Plinius en de arts Galenus beschrijven mastiek. Het woord mastiek is afkomstig uit het Grieks, waar het woord μάστιχω initieel zoveel betekende als knarsetanden. Echter, door de gelijkenis met het woord μάσημα (kauwen), werd knarsetanden (μάστιχω) een metafoor voor mastiek kauwen. Hier kwam vervolgens het Latijnse masticare en het Engelse masticate (kauwen) natuurlijk weer uit voort.

Illustratie: Studio M

Mastiek dankte zijn populariteit als de eerste kauwgom aan een kenmerkend aroma dat het midden houdt tussen dennen, citroen en terpentine. Dit laatste is overigens niet vreemd: door zijn chemische eigenschappen werd een hars als mastiek lang gebruikt als oplosser voor verf. Hoe het ook zij, mastiek werd in het pre-tandenborstel-tijdperk beschouwd als adequaat middel tegen slechte adem en de Talmoed staat om deze reden dan ook toe dat mastiek ook op de shabbat wordt gekauwd. De stap van slechte adem naar andere medische problemen is snel gemaakt en verschillende schrijvers, zowel in de Oudheid als de Middeleeuwen, vermelden mastiek om zijn geneeskundige krachten: mastiek zou een goed middel zijn tegen buikpijn, helpen in de genezing van wonden, bloedingen tegengaan en het tandvlees gezond maken. Nu blijkt bij de meeste producten waar geneeskundige krachten aan zijn toegekend, zoals sahlab, dat dit geheel ongefundeerd is. Niet bij mastiek.

Hoewel men terecht had geconstateerd dat mastiek soms kon helpen tegen ernstige buikpijn, wist men tot voor kort überhaupt niet waar deze pijnen door werden veroorzaakt. Pas in 1984 ontdekten Barry Marshall en Robin Warren dat maagzweren en maagontstekingen werden veroorzaakt door de zogenaamde Helicobacter pylori. Het bewijs hiervoor werd geleverd toen Barry Marshall een beker met deze bacteriën opdronk en enkele dagen later, kotsend en schijtend, in bed lag met een maagontsteking. Gelukkig was dit het waard, want in 2005 ontvingen beide heren de Nobelprijs voor hun ontdekking. Nu de boosdoener van de buikpijn geïdentificeerd was kon men ook gaan kijken of mastiek hier enige invloed op had, en ja, in 1998 publiceerde de New England Journal of Medicine een artikel genaamd Mastic gum kills Helicobacter pylori.

Ook in andere omstandigheden is van mastiek inmiddels bewezen dat het een antibacteriële werking heeft, zoals bijvoorbeeld in de mond. Het kauwen van mastiek, in vergelijking met een placebo, heeft een remmende werking op plaquevorming en de groei van bacteriën in de mond, en dat verklaart weer waarom mastiek zorgt voor een frisse adem. Hoewel we natuurlijk gewend zijn aan moderne kauwgom is het daarom zo’n gek idee nog niet om een keer de echte mastiek, de natuurlijke kauwgom te kauwen. Waarschijnlijk werkt het beter dan kunstmatige kauwgom en wie weet willen we dan wel nooit meer terug.

P.S. Mastiek wordt vandaag de dag voornamelijk gebruikt als smaakmaker in zoetigheden, desserts of dranken. In het Midden-Oosten is mastiek nog steeds bekend als aroma in verschillende recepten, zoals stoofschotels en puddingen. Of het vandaag de dag echt nog wordt gebruikt is moeilijk te zeggen. Door de kostbaarheid en de beschermde status van het product enerzijds en de erosie van de traditionele gastronomie anderzijds zal dat waarschijnlijk minder en minder worden. Tegelijkertijd komt mastiek, als exotische smaakgever, nu ook langzaam en in kleine hoeveelheden naar Europa. Alhoewel een chique bonbonmaker of banketbakker het mogelijk ook in huis heeft, geef ik je het meeste kans bij de Griekse delicatessenzaak. Of bij een volgend bezoek aan Griekenland.

Mail

Elon Heymans

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer