Drie jonge theatermakers vertellen hoe zij de wereld willen bewijzen dat we theater nodig hebben." /> Drie jonge theatermakers vertellen hoe zij de wereld willen bewijzen dat we theater nodig hebben." />
Asset 14

Liever kwetsbaar dan schreeuwerig

De landelijke actie Nederland Schreeuwt om Cultuur was een begin, maar nu moeten we ons vooral gaan richten op wat we zelf kunnen doen, vertellen strijdbare theatermakers. Liever dan boos naar Den Haag te wijzen, willen ze aan de slag en beter theater dan ooit maken. Dat is volgens Roos precies wat we nodig hebben.

Aan het begin van het theaterseizoen werden ook dit jaar weer toespraken gehouden over de toekomst van het theater, waar ik hier in oktober over schreef. Het ‘gewoon’ over theater hebben was er toen niet bij: globalisme, politiek en de positie van kunst waren de thema's. Met de alomtegenwoordige term ‘linkse hobby’, een rechts kabinet en kunstbezuinigingen in aantocht, vroeg ik me af hoe jonge theatermakers nu de toekomst zien. Inmiddels zit Rutte op het pluche, zijn de bezuinigingen een feit en wordt er gesproken van een 'kunstvijandige samenleving' (Bas Heijne in NRC, 27 oktober 2010). De kunstensector werd zich werkelijk bewust van deze situatie: ongeloof sloeg om in paniek en woede en mondde op 20 november uit in een schreeuw. Een schreeuw om cultuur, tegen een samenleving zonder kunst. De Nederlands-Israëlische theatermaker Ilay den Boer (1986) stond twee weken geleden niet op het Neude of Leidseplein: “Ik heb die dag gewerkt aan mijn nieuwe voorstelling. Dat vind ik belangrijker, en ik bereik er hopelijk meer mee dan met een schreeuw."

'Janken en Schieten' (2009) uit de serie 'Het Beloofde Feest' door Ilay den Boer. Foto: Moon Saris

Net als Ilay ziet ook Thomas Verstraeten (1986) van het Vlaamse gezelschap FC Bergman weinig in geschreeuw. Hoewel hij de opkomst indrukwekkend vindt, vraagt hij zich af wat zo'n actie teweeg kan brengen. Bovendien herkent hij zich geenszins in de angsten van zijn Nederlandse collega's. “Van een kunstvijandige samenleving zoals dat hier wordt genoemd, is in Vlaanderen geen sprake.” Dat populistische politici zich in Nederland tegen de culturele of linkse elite keren lijkt dan welhaast een willekeurige keuze. Of alleen een gevolg van politieke besluitvorming; Maarten Asscher wijt in een ‘pamflet tegen de kaalslag’ (NRC, 3 december 2010) de huidige Nederlandse ontwikkelingen vooral aan een afnemende betrokkenheid van de politiek bij de kunst in de afgelopen jaren. Hij ziet het als een fundamenteel politiek probleem, en wil de medeplichtige politici wijzen op hun verantwoordelijkheden. Ilay den Boer vindt juist dat we niet alleen naar Den Haag moeten wijzen, maar dat de kunstensector bij zichzelf te rade moet gaan:

“200 miljoen bezuinigen is bijna een criminele daad, vooral de manier waarop dat wordt gedaan. Echt verschrikkelijk. Maar ik vind niet dat ik de verantwoordelijkheid moet leggen bij de overheid, die verantwoordelijkheid ligt bij mezelf. Wij als kunstensector hebben het zover laten komen dat we zo makkelijk in een hoek van linkse hobbyisten gegooid zijn. Wij kunnen dat zelf weer veranderen en laten zien dat we ertoe doen.”

Theatermaker Peerke Malschaert (1983) schreeuwde wel uit volle borst mee tijdens de landelijke actie; zij denkt dat een grote groep mensen die de straat op gaat een signaal kunnen geven naar de politiek en de samenleving. Ze had als persoonlijke missie ook haar hele familie uitgenodigd: ooms, tantes, ouders, broers en zussen. Volgens haar moesten niet alleen kunstenaars gaan schreeuwen, maar vooral ook het publiek. “Voor hen maken we immers theater.” Ook het publiek moet zich bewust worden van de bezuinigingen en de effecten daarvan. Desalniettemin is Peerke het absoluut met Ilay eens: kunstenaars moeten hun verantwoordelijkheid nemen:

"Ik denk dat wat er nu gebeurt goed is voor de kunstensector, en zeker voor het theater, omdat we dan eindelijk van ons eilandje afkomen. We moeten heel goed nadenken over hoe kunst een toegevoegde waarde is voor de samenleving. Het verwijt dat kunst elitair zou zijn moet ervoor zorgen dat een theatermaker bij zichzelf te rade gaat: maak ik eigenlijk elitair theater?”

'Kan ik nog wat langer blijven?' (2010) door Peerke Malschaert, Barbara Knapper en Aart Strootman. Foto: Roos Euwe

De boodschap is: laten we deze bezuinigingen, hoe schandalig dan ook, vooral aangrijpen om kritisch te zijn over dat wat er gemaakt wordt. Ga de dialoog aan met jezelf, met elkaar en met je publiek. Ilay den Boer probeert met zijn serie voorstellingen Het Beloofde Feest zo’n inhoudelijke dialoog te voeren met zijn bezoekers, onder andere door letterlijk een gesprek met de toeschouwers te voeren. "Zoek actief je publiek op," zegt ook Peerke Malschaert. Hoe moeilijk dat is, merkte ze kort geleden toen ze een theaterproject deed in Flevoland. Een gratis voorstelling en actief flyeren zorgde niet voor veel bezoekers, maar wel voor een publiek dat nooit theater zag en diep geraakt was. Theater maken dat het publiek echt bereikt en actief in de wereld staat is geen gemakkelijke opgave, maar gelukkig zijn er goede voorbeelden: De Nederlandse Opera die hun opera Marco Polo naar de Amsterdamse Zeedijk verplaatste; Oscar Kocken en Lucas de Man die met de voorstelling Bejaarden & Begeerte hun publiek opzoeken; Lotte van den Berg die met haar theatergroep OMSK vanuit Dordrecht de wereld in trekt. Ook muzikant Kyteman die in Utrecht zijn utopie bouwt is voor Ilay den Boer een mooi voorbeeld van een concrete actie die getuigt van een brede visie. “Theater is misschien niet voor iedereen weggelegd, maar ik denk echt dat er een groter publiek kan zijn. Ik denk dat theater, omdat het live is, heel kwetsbaar is en dat botst in in deze harde maatschappij," zegt Peerke. Het is precies die kwetsbaarheid, die nabijheid van het moment tussen maker en publiek die theater bijzonder maken.

Voor theatermakers is nu het moment om aan de slag te gaan. Deze drie jonge makers vinden dat ze zichzelf vragen moeten stellen in plaats van de politiek. Ze gaan strijdbaar en kritisch te toekomst tegemoet, een houding die kan worden samengevat als ‘we gaan de wereld eens laten zien wat theater is.’ Dat lijkt mij veelzeggender dan 100.000 schreeuwende mensen.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan