Asset 14

De man die alles ziet

Hij ruikt een beetje naar azijn en is ervan overtuigd dat het toeval kwaadaardig is en kwaadaardigheid toeval. Een verhaal over een man achter een monitor van Sjoerd Jurkovich.

1.
Als Joe niet zo’n opvallend beroep had gehad, was er weinig over hem te melden geweest. Zijn gezicht was niet knap of lelijk en ook zijn jas, broek en schoenen waren amper aandacht waard: niet schoon of vies, niet nieuw of versleten, niet kleurrijk maar ook niet grijs. Het enige was misschien dat er altijd een kleine wasem van azijn rondom hem hing die zich langzaam in kantoor verspreidde en die aan het einde van de dag overal te ruiken was. Maar als Joe naar buiten ging, verdween hij in de anonieme stroom gezichten. Hij was de normaalste van hen allemaal.

Het enige was misschien dat er altijd een kleine wasem van azijn rondom hem hing

Ooit had hij een fantastisch geheim agent kunnen worden, omdat in dat beroep het talent om in een massa te verdwijnen een zaak van leven en dood was. Maar de gedachte was nooit bij hem opgekomen. Oké, net als de meeste van zijn vriendjes beleefde hij avonturen als brandweerman, politieagent of spion, maar toen hij ouder werd, verdwenen die dromen als vanzelf. Het waren beroepen die weinig betaalden, waar een fysiek zware opleiding voor nodig was en waar je aan dood kon gaan. Maar nu zag hij elke dag zoveel ellende, dat hij de spanning van spionage niet meer zou kunnen verdragen. Hij zou geforceerd onopvallend over straat gaan en onmiddellijk worden opgepikt door de camera’s die het dagelijkse doen en laten van alle stadsbewoners vastlegden en die na de aanslag waren geprogrammeerd om afwijkende patronen te registreren. Als er werd gevochten, een ongeluk gebeurde of een tas werd verlaten, werd ergens in de ondoordringbare electronicabrei van het beveiligingsnetwerk een beslissing genomen en werden de beelden doorgesluisd naar een computerscherm.
Zijn computerscherm.

2.
Als Joe niet dagelijks werd geconfronteerd met al het slechte wat deze zinderende metropool te bieden had, maar ook een selectie had gekregen van de mooie dingen: de ovenvogeltjes in het park, de getatoeëerde man die een blinde vrouw hielp oversteken of de honderdduizenden ongelukken die net niet gebeurden - zoals de fietskoerier die vlak voor de taxi kruiste, de reflex van een voorbijganger die een toerist tegenhield bij het rode licht of de vrouw die een sms verstuurde en die daarom net niet overstak op het moment dat een vrachtwagen afsloeg - als al die beelden ook tot hem waren doorgedrongen, dan had Joe ongetwijfeld een vrolijker mensbeeld gehad.
Maar niemand had de moeite genomen ook deze situaties te herkennen, zodat het geweld op zijn scherm maar bleef komen. Welke overheidsdienst was geïnteresseerd in de liefde? In de spectaculaire redding? Het lag in de aard van het democratische systeem, zo had de commissaris hem verteld tijdens zijn jaarlijkse bezoek, dat onheil ten koste van alles moest worden voorkomen. Want onheil leverde vragen op over oorzaken, over vergeten procedures en vooral over de schuldige. En de schuldige, zo wist de commissaris wiens kraaloogjes oplichtten, was bij voorkeur de overheid omdat die het meeste kon betalen.

"Joe, misschien denk je teveel." Alcohol bleek een uitstekende remedie tegen zinloosheid.

Als het systeem niet in staat was gebleken de patronen op te pikken van een ruzie, vlak voordat die zou ontaarden in een massale vechtpartij, of als de agenten vast hadden gezeten in het verkeer en daarom te laat zouden arriveren, dan had de overheid in ieder geval haar plicht gedaan. Een computersysteem werkte of het werkte niet, het kon worden geüpdatet of verbeterd, maar je kon er niet mee discussiëren en een computer kon ook niet in gebreke worden gesteld. Bovendien was de stad nog nooit zo veilig geweest - al deden wetenschappelijke onderzoeken vermoeden dat daar iets anders aan ten grondslag lag.

De gesprekken met de commissaris deden Joe de zinloosheid van zijn beroep inzien en dan moest hij zichzelf voorhouden: "Joe, misschien denk je teveel", en daarna ging het wel weer en vertrok hij naar de kroeg, om zich tot sluitingstijd te bezatten. Alcohol bleek een uitstekende remedie tegen zinloosheid.

3.
Joe had een theorie die normale mensen misschien vreemd voor zou komen, maar die hem volstrekt vanzelfsprekend leek. Tot gisteren was die theorie vooral een vaag gevoel geweest. Een samenraapsel van losse inzichten waar de samenhang nog niet uit was gedestilleerd. Maar toen hij achter zijn scherm zat werd het opeens duidelijk. Hij at de lunch die zijn lieve vrouw, baliemedewerker bij een museum voor moderne kunst, bij wijze van uitzondering op een oneven dag voor hem had gemaakt. Ze was uitgesproken feministisch, vond Joe, en dat feminisme uitte ze door alleen op even dagen te koken. Dat Joe niet gezegend was met enig keukentalent en ze beter tot een andere verdeling van taken konden komen was voor zijn vrouw niet belangrijk. Sterker nog, de suggestie dat hij de afwas zou doen en het huis zou schoonmaken als zij maar zou koken, had haar doen ontsteken in een tirade over seksisme die zo lang duurde dat het hem beter leek er verder het zwijgen toe te doen. Nu aten ze de ene helft van de week gezond en de andere helft leefden ze van pizza’s of afhaalmaaltijden van een deli in de buurt.

Bij dit alles, zo leek het, speelde het toeval een belangrijke rol. Het toeval was kwaadaardig en kwaadaardigheid was toeval.

Terwijl hij dus zijn lunch opat - een met zorg gebakken quiche, met veel spinazie en eieren, perfect zoals altijd - en er op zijn scherm een kind werd overreden, de hersens als een druipspoor van een lekkende vuilniswagen in een streep langs de remweg van de SUV, en hij met een muisklik de GPS-coördinaten en codes die de ernst en urgentie van de situatie benoemden, doorstuurde naar de dichtstbijzijnde hulpdienst, was het opeens kraakhelder. Het kwaad zat niet alleen in mensen en dieren, het was ook niet alleen een gebrek aan empathie, irrationeel, banaal, alledaags en overal aanwezig. Het was niet alleen een abstract idee van de mensheid dat zichzelf in stand hield, alleen omdat hij was benoemd. Nee, het kwaad was een bouwsteen van het universum, wat, als je de laatste wetenschappelijke inzichten moest geloven, geheel uit toeval was ontstaan, waardoor een bepaalde wreedheid onvermijdelijk leek. Want als er iets wreed was, zo zag hij elke dag op zijn scherm, dan was het wel het toeval. De vrouw die ongelukkigerwijs rechtsaf sloeg en werd verkracht, het meisje dat de straat op vloog omdat ze haar vader uit een auto zag stappen, waarna ze meters werd meegesleurd, of de man die plotseling stil bleef staan omdat zich een schaduw vormde voor zijn voeten, zodat de vallende bloempot op zijn hoofd uiteen spatte.

Bij dit alles, zo leek het, speelde het toeval een belangrijke rol. Het toeval was kwaadaardig en kwaadaardigheid was toeval.

Illustratie: Agnes Loonstra

4.
Deze ochtend is anders. De zon is doorgebroken en het lijkt alsof de stad is schoongepoetst met citroenfris afwasmiddel en al het gras van het park in één keer is gemaaid. Door zijn raam waaien dezelfde stadse geluiden, dampen dezelfde uitlaatgassen als altijd, maar er zindert warmte doorheen die alles iets luchtigs geeft. De buitenwereld is aanlokkelijk, alsof niet elke open deur, elke boomtak, elke windvlaag een aankondiging is van de dood.

Hij kent deze dag. Hij is er ieder jaar, maar zodra hij voorbij is vergeet hij hem weer, zodat het gevoel wat bij deze dag hoort hem toch elke keer weer verrast. Wat het onheil niet meer lukt, lukt het geluk des te beter.
Zelfs zijn vrouw vraagt tegen haar gewoonte in naar zijn gemoedstoestand.

Vandaag heeft ze keukendienst: ze draait zijn dikke pannenkoek om en laat die, als de kleur haar bevalt, behendig op zijn bord glijden.

"Uitstekend," zegt hij en hij meent het, maar juist dat besef maakt hem melancholisch. En die melancholie, op haar beurt, herinnert hem eraan dat op deze eerste dag van zonlicht, van naar buiten willen, van léven, dat juist op deze dag de wreedheid van het toeval heftiger is dan anders. De mensen letten minder op, raken afgeleid door ontblote buiken en benen. "Uitstekend en daarom is het kut," zegt hij.

Zijn vrouw heeft weinig uitleg nodig. Ze is goed in zwijgzaam begrijpen. Vandaag heeft ze keukendienst: ze draait zijn dikke pannenkoek om en laat die, als de kleur haar bevalt, behendig op zijn bord glijden. De aardewerken kan met ahornsiroop schuurt ze over tafel. Het maakt een donker, onheilspellend geluid.

"Heb je een nieuw recept?" vraagt hij als hij de helft op heeft en iets proeft wat hij niet kan duiden. Maar ze schudt haar hoofd. Het is dezelfde pannenkoek. Er is niets veranderd.

Als ze afscheid nemen en hij het kraagje van haar uniform netjes omvouwt, ruikt hij dat ze een nieuw parfum heeft. Hij houdt van nieuwe luchtjes. Het is alsof ze een andere vrouw is, alsof ze opnieuw beginnen en het verleden er niets toe doet.

"Ga je nog?" zegt ze.

"Ja," zegt hij en hij ruikt een laatste keer en draait zich om.

5.
Even later stapt hij naar buiten. Zijn rug is gekromd, zijn ogen staan getergd, de grijze haren winnen steeds meer terrein, terwijl hij de veertig nog niet eens heeft bereikt. Het appartement is al generaties in de familie. Het ligt vlakbij het park en de drukke doorgangsstraat. De buurt is eigenlijk te duur voor hem en zijn vrouw, maar toch wonen ze er, want het huis is al jaren geleden afbetaald. Vroeger was deze wijk een rotte appel, maar tien jaar geleden kwamen kunstenaars en in hun kielzog yuppen, waarna de prijzen omhoog schoten. Soms overweegt hij de verdieping te verkopen en als rijk man in een buitenwijk of op het platteland te wonen. Maar hij zou de herinneringen missen: hoe zijn hemd wappert als hij de straat op rent om buiten te spelen, hoe de pizzageur als ochtendmist door de straten kronkelt en hoe zijn vrouw hoogstpersoonlijk haar koffers en uitzet de trap op sjouwt. Herinneringen die alleen blijven door hier te wonen.

Er zijn honderden complexen als dit in de stad. Het heeft een opgang met trap, een grote deur, postvakken in de entree, een lift en sinds de wijk is opgeknapt ook een huisbewaarder en een glimmende brandtrap, die de oude verroeste verving waar Joe zelfs als de vlammen al aan zijn benen hadden gelikt, niet af zou zijn gegaan.
De straat is altijd rustig, waardoor ze nauwelijks op zijn scherm verschijnt. Na de aanslag heeft hij haar misschien vier keer gezien. Elke keer duurde het even voordat hij het doorhad, een fractie van een seconde waarin hij alleen vaag het gevoel had naar iets te kijken dat hij kende. Pas als hij zich realiseerde dat het zijn straat was, dat het toeval dichtbij was gekomen, tuurde hij ingespannen naar het leed wat zich voor hem ontvouwde tot hij kon constateren dat het slachtoffer geen bekende was. Het toeval zag hem niet staan: hij was onbelangrijk of het spaarde voor een grote dag.

Vandaag is er minder verkeer dan normaal. De stilte is overweldigend. Natuurlijk, er klinkt geraas en getoeter van straten verderop. Uit de ramen waait geklingel van bestek, een moderne opera en een echtelijke ruzie, maar de afwezigheid van nabij verkeer en van mensen zorgt ervoor dat de geluiden meer lijken op een soundtrack dan op de werkelijkheid.

Hij loopt over straat, over het in de zon oplichtende trottoir. Als er andere mensen op straat zouden zijn geweest en ze niet allemaal, bij toeval, verderop in het park waren om te rennen, hun hond uit te laten of vroeg naar werk waren vertrokken, dan was Joe onzichtbaar geweest. Maar nu is hij niet te missen. Even, vlak voordat hij de hoek omslaat, fluit hij zelfs, de man die alles ziet. Daarna, tussen de kantoorkolossen en drommen mensen, als vee door de straten geperst, in de overweldigende verkeerschaos van taxi’s, auto’s, fietsen en bussen, daar waar altijd iets op de loer ligt, daar raken we hem kwijt.

Sjoerd Jurkovich (1976) doet zoveel, dat hij het zelf ook niet precies meer weet. Maar het liefst beleeft hij avonturen op papier en schrijft hij tot de letters dansen. Eerder schreef hij twee essays voor Hard//Hoofd, De avontuurlijken en Het geluk van de eenzaamheid.

Mail

Agnes Loonstra is een illustrator uit Utrecht die, naast het maken van kleurrijke en humoristische illustraties en animaties, ook zangeres is in de Nu-Folk band Wooden Soldiers en retro-act Charmony. Ze houdt ook erg van katten en elpees.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Speaker

Speaker

Tijdens het installeren van een dichtende speaker aan de rand van een weiland, wil Werner zich niet vergelijken met kunstenaar Guido van der Werve, maar veel resoneert. In EYE is nog tot 29 mei een tentoonstelling te zien van Van der Werve. Hij leerde Werner over de kansen in melancholie. Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Interview met kunstenares Nina Goedegebure

'In ziekenhuizen moet je ook naar kunst kunnen kijken en koffiedrinken'

Interview met kunstenares Nina Goedegebure over hoe ze houvast vond in de ziekenhuisgalerie en daar een boek over maakte. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Column: Een nog onbekend familielid

Een nog onbekend familielid

De ouders van Eva lijken de geboorte van een nieuw familielid te beschouwen als een vrijbrief om wel erg persoonlijke vragen op hun dochter af te vuren. Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

drie figuren zitten voor een groot raam aan een tafeltje iets te drinken, twee van de figuren zitten op een stoel, een van de figuren zit in een rolstoel

Het café

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week het laatste deel: over het belang van fysieke toegankelijkheid. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

Een lichaam dat liefde opwekt

Een lichaam dat liefde opwekt

Een fragment uit Emy Koopmans 'Tekenen van het universum' over een lichaam dat gelooft dat het moet krimpen om het waard te zijn te worden liefgehad. Lees meer

een persoon duwt een rotsblok een berg op terwijl die ingehaald wordt door iemand op een fiets

Hoop

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week deel IV: over Sisyphus als raadgever. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Column: Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar ze niemand kent vergen enige moed van Eva om naartoe te gaan, maar hebben tegelijkertijd hun voordelen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel