Asset 14

Kerst zonder Frits

Ik haat kerst. Althans, gedurende hele lange tijd haatte ik kerst. In mijn ogen was kerst als een grootschalige, inhoudsloze kutmusical die ondanks alles ieder jaar weer in reprise ging. Er was slechts één schamel lichtpuntje. “Het was nog donker, toen in de vroege morgen van de tweeëntwintigste december 1946 in onze stad, op de eerste verdieping van het huis Schilderskade 66, de held van deze geschiedenis, Frits van Egters, ontwaakte.” Rond de tweeëntwintigste december ontwaakte steevast de Frits van Egters in mij. Frits was mijn beschermingsmechanisme. Zoals hij zijn tien decemberdagen in De Avonden had doorgebracht, zo kwam ik er ook nog wel doorheen. Dus gedroeg ik me als een nurkse intrigant die ieder kerstgevoel probeert te ondermijnen en zich slechts vermaakt ten koste van anderen. De ironie was niet van de lucht. Frits was mijn partner in crime.

Tot die ene kerst. Kerst in Ierland. Ik was dolverliefd op een roodharige Ier en hij stond erop dat we de kerstdagen doorbrachten in zijn moederland. Ierland is ondanks de crisismalaise het land met de hoogste kerstuitgaven per hoofd van de bevolking. Per persoon geven de Ieren jaarlijks zo’n 900 euro uit aan kerstinkopen. De kerst zit hen in het bloed. Hun katholieke achtergrond, sprookjesachtige landschap, koude winters en liefde voor verhalen, traditie en drank maken de Ierse kerst tot een ongekend feest van overdaad.

Christmas time is here, happiness and cheer,” zong mijn Ier enthousiast in mijn oor terwijl we wachtten op ons EasyJet-toestel. Frits begon hevig te protesteren. Misschien valt het allemaal wel mee, probeerde ik hem te kalmeren. Misschien kan ik een verbond smeden met een andere kersthater. Misschien redt de whiskey ons hieruit. Maar het viel niet mee.

Ierland, 25 december 2008, 3:00 uur. Ik lig in het logeerbed van mijn Ierse schoonouders en kan niet slapen. Het anti-kerstsentiment tiert in mij als een sneeuwstorm. Zachtjes sta ik op uit bed. In het donker schuifel ik door het huis en bekijk aandachtig de rij kerstkaarten op de schouw en de uitbundig opgetuigde kerstboom. De piek glanst fel in het maanlicht. Op de rugleuning van een fauteuil ligt een kerstmuts. Ik zet het ding op mijn hoofd, plof neer op de bank en staar voor me uit. Buiten sneeuwt het zachtjes. Wat een dag, mompel ik. Frits heeft het ook niet meer; hij stelt voor in de haard te plassen. Nee Frits, zeg ik zachtjes. Ik laat mijn hoofd achterover zakken en doe mijn ogen dicht. Hoe is het mogelijk, denk ik bij mezelf, dat uitgerekend Frits en ik hier terecht zijn gekomen.

Die middag reden we over een smalle weg die over lichtbeboste heuvels slingerde en eindigde bij een stuk of zes kleine, met talloze kerstlichtjes versierde huisjes. Het sneeuwde. De auto stopte voor één van de huisjes, waar een sneeuwpop in de tuin stond en een hond begon te blaffen. Binnen sloeg de warmte van een haardvuur me in het gezicht en doemde een gigantische kerstboom met een berg cadeaus eronder op. De ouders en zusjes van mijn Ier stonden met open armen en lachende gezichten klaar. Ik liet me knuffelen en nam plaats aan tafel voor supper met wijn.

Illustratie: Lea Vervoort

Het begon al goed. “So in Holland, you don’t celebrate Christmas?” Vol verbazing keek de familie McFadden me aan. Frits slaakte een diepe zucht. Ik moet me inhouden, bedacht ik, en stamelde wat over losse familiebanden en de uit de hand gelopen kerstcommercie. Frits suggereerde over de dood van God te beginnen, maar dat wist ik in te slikken. Iets anders, peinsde ik, wat kan ik nog meer vertellen over de feestdagen in Nederland… Ah! Sinterklaas.

“In the Netherlands we celebrate Sinterklaas. Sinterklaas comes to Holland in a steamship with his black petes. The black petes all have black facepaint on and wear colourfull costumes. They help Sinterklaas with his business. Sinterklaas sits on a white horse with a big bishop’s hat on and carries a big staff. He sends the black petes to the roofs so they can put presents through the chimney into your shoe! It’s amazing.”

Frits was tevreden, maar de McFaddens oogden beduusd. “More wine?” poogde vader het gesprek te verluchtigen. Ik liet me nog eens bijschenken en luisterde de rest van de avond gelaten naar de Ieren, die enthousiast en hard lachend de een na de andere kerstanekdote opdisten. Hier konden zelfs Frits en ik niet tegenop.

Ik open mijn ogen en kijk naar de uitgebrande houtblokken in de haard. Het is nog steeds pikdonker. Een borrel, laten we in godsnaam nog een borrel drinken, smeekt Frits. Ik schenk een whiskey in en sla hem in één teug achterover. We moeten ons koest houden, Frits, zeg ik resoluut en schuifel terug naar de logeerkamer.

De ochtend van de 25e december breekt aan. De kalkoen staat al in de oven. Mijn vriend, die sinds zijn thuiskomst duidelijk kenmerken van regressie vertoont, rent vol blijdschap naar de haard, waar vier reusachtige rood-groene sokken vol cadeautjes hangen. Schoorvoetend pak ik mijn sok, keer hem om en vind een minihaarborstel, een crème, afzichtelijke oorbellen en een stuk chocola. “Wow, thank you Santa!” lach ik. Om mij heen dansen de zusjes met hun halskettingen en miniborstels door de kamer, waarna ze ieder lid van de familie een kerstkaart in de hand drukken. Ik installeer me met Frits in een hoekje van de bank met een boek en doe alsof ik lees. Dan gaat de bel.

Achtereenvolgens betreden uncle Jeff, uncle Bryan, aunty Fiona en nanny het huis. Uncle Jeff ziet eruit als Gandalf uit The Lord of the Rings en nanny is een giechelig zestienjarig meisje opgesloten in het broze lichaam van een hoogbejaarde pensionada. Voor uncle Bryan had mijn vriend me gewaarschuwd. Als gevolg van een auto-ongeluk werd zijn schedel bijeen gehouden door metalen platen en dat had hem geen goed gedaan; Bryan bracht zijn dagen nu door met hardop bidden, evangeliseren en boze brieven schrijven. Tot mijn grote teleurstelling zie je niets van het metaal aan uncle Bryans gezicht. Wel prijkt er op zijn kale voorhoofd een open wond, die de rest van de dag niet zal stoppen met glimmen als een kleine rode kerstbal.

Het kerstdiner begint om twee uur ‘s middags. De kalkoen komt op tafel, gevolgd door cranberrysaus, geroosterde pompoen, aardappels, spruitjes, varkensworstjes, coleslaw en liters spuitwijn. “Merry Christmas everyone!” luidt vader het diner in, vrolijk knipperend met zijn pretoogjes. Moeder zet een elektrisch mes in de vogel en begint stukken vlees uit te delen. Iedereen stort zich op het voedsel. Aunty Fiona richt zich tot mij en begint een verhaal over een schilderijententoonstelling in Kilkenny. Op haar iPhone swipet ze langzaam door de stillevens en landschappen. “Interesting,” zeg ik, terwijl ik de cranberrysaus van mijn wang veeg. “Ja,” voegt Frits eraan toe, “vooral die zeer waarachtige verbeelding van een koe. Zelden heb ik zo’n waarachtige verbeelding van een koe gezien, wouldn’t you say?” Ohjee, denk ik bij mezelf, dit gaat fout. Maar wat is die kalkoen lekker.

“Attention everyone!” roept moeder, “take your popper and see what you’ll get!” We trekken samen enorme kartonnen toffees kapot, waarna er onder een luide knal een cadeautje uit valt, tegelijk met een papieren kroontje. Iedereen zet als vanzelfsprekend de papieren kroontjes op. Ik ook. Ik word omringd door vrolijk keuvelende dronken Ieren met kroontjes op hun hoofd. Gandalf heeft een roze. Dit is eigenlijk best een beetje leuk, denk ik bij mezelf. Maar voor ik het weet heeft Frits al belangstellend naar de voorhoofdwond van uncle Bryan geïnformeerd. Mijn vriend staart me aan met een mengeling van ongeloof en leedvermaak. Uncle Bryan stopt met kauwen. Zijn vork met een stukje kalkoen hangt stil in de lucht. Het geroezemoes verstomt. Ik voel dat ik rood word. “Walked into a door,” antwoordt Bryan dan, en kauwt stoïcijns verder. “That’s too bad uncle Bryan,” mompel ik. In mijn hoofd vervloek ik Frits. Mijn vriend doet alsof het Gandalfs kroontje is waar hij zo smakelijk om lacht.

Na het kerstdiner begeeft iedereen zich met een flink glas Baileys naar de woonkamer, die binnen enkele minuten in een zee van pakpapier verandert. Tientallen cadeaus en evenveel blije uitroepen vullen de kamer. Nanny krijgt een glitterende discostring, die ze prompt op haar hoofd zet. De glazen worden bijgevuld en moeder kondigt aan dat het nu tijd is voor een potje Hints. Frits schrikt zich een ongeluk. Welja, roept hij, Hints, alsof het nog niet gezellig genoeg is! Laten we een gezelschapsspel doen, dat ontbrak er nog aan! Ik ga weg, nee, wij gaan weg, Maite, wij gaan nu weg! Paniekerig probeer ik me buiten de spelsituatie te positioneren. Maar dan ontpopt uncle Bryan zich tot de meest fanatieke Hints-speler ooit. Manisch met zijn armen zwaaiend leidt hij ons door minstens vijf opdrachtkaartjes heen. En dan krijgt hij Four weddings and a funeral. Ik moet zo hard lachen dat ik Frits niet meer hoor en me in mijn breadpudding verslik. Al hoestend loop ik naar de keuken, waar nanny me in een hoek drijft en ‘Stille nacht’ voor me zingt in gebroken Duits. Totaal verslagen en nog hikkend van de lach kijk ik naar het verschrompelde gezichtje met de waterige oogjes dat op plechtige toon ‘allesss slaaft, Einsam waaaacht’ ten gehore brengt. Ik werp nog een blik op de lachende familieleden bij de kerstboom en geef me gewonnen. Dit is kerst en het is mooi! Hier met dat Hints-kaartje!

Mail

Maite Karssenberg is schrijfster, historica en programmamaker. Ze houdt van vergeten geschiedenissen en idem reisbestemmingen, de zee en zelfreflectie. Maar het meest nog houdt ze van boeken lezen.

Lea Vervoort gelooft dat de wereld nog verrassender is dan we denken en werkt met deze gedachte als internationale illustrator aan verschillende projecten. Ziet zichzelf graag als visuele verhalen verteller.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Faust [working title] (foto door Michel Schnater) door

De opera Faust [working title] doorbreekt de stilte in corona-tijd

Iris Blaak liet zich meevoeren door 'Faust [working title]' van De Nationale Opera en interviewde de makers: Manoj Kamps en Lisenka Heijboer Castañón. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan