Asset 14

Dichterbij dode dieren met opa en oma

Ter gelegenheid van de hard//hoofd-dierenweek ging Maite te rade bij de mensen die dichterbij dode dieren zijn geweest dan wie ook in haar omgeving: haar opa (84) en oma (80). Ze toog naar Bunnik, genoot van een heerlijk bord hachee en interviewde haar grootouders. Een verhaal over de slacht, schenkel en een kip zonder kop.

De feestdagen naderen. Wat kookt Nederland voor het kerstdiner? Kalkoen, eendenborst en varkenshaas, wild zwijn, rosbief en ossenhaas. Dieren. Heel veel dieren. Ik durf te zeggen dat Nederland tijdens kerst een ecosysteem ter grootte van de Veluwe verorbert.

Als ik een Delicieux hertenbiefstuk in mijn mandje stop, denk ik er zelden aan hoe het beest is geslacht en in stukjes gesneden. Hoe zou het zijn om dat zelf te zien? Verandert het je verhouding tot vlees? Is het zo misselijkmakend als het lijkt, of kun je eraan wennen?

Mijn opa en oma zijn ervaringsdeskundigen; ze groeiden op in een klein dorpje in de Achterhoek, in families die dieren hielden voor de slacht. Mijn opa wilde het liefst etaleur worden, maar hij was de zoon van een hoteleigenaar en dus werd hij kok en werkte jaren in de keuken.

(NB: mijn opa en oma zijn een lief stel, al meer dan zestig jaar getrouwd. Ze vullen elkaar aan als ze praten. Als de ander spreekt, staat de tekst tussen haken.)

Opa, jij deed de koksopleiding. Hoe leerde je toen over vlees en de slacht?

‘In Groningen zijn we een keer met z’n allen, vierentwintig leerlingen, naar het slachthuis geweest [allemaal een muts op]. Toen moesten we zien dat daar werd geslacht, een schaap, een paard [een schaap kijkt zo zielig!]. Vreselijk, op het laatst stonden we nog met drie, vier in ’t slachthuis en de rest was allemaal verdwenen, [die konden er niet naar kijken!] zo zielig. En het paard valt plat op z’n zij [ja, dat is verschillend] en die koeien, ooh, het was eigenlijk niet om aan te zien.’

Trok je dat wel, ik ken jou als zo’n gevoelig mens…

‘We moesten aanwijzen wat ze ons allemaal hadden verteld, waar het allemaal zat bij de koe [hoe ’t heet, schenkel] en hoe ’t heette. Ik geloof dat ik een zeven of een acht had. Ik ben wel gevoelig, maar ben toch tot het eind gebleven. Het viel me niet mee, ik vond het triest [maar je hebt het toch afgekeken]. Ik moest leren wat de biefstuk was en wat de rosbief of de karbonade. Er lagen ook stukken schaap tussen, en rund en paardenvlees [en dan kun je in de war raken]. Het valt absoluut niet mee om soorten vlees te onderscheiden. Het lijkt zoveel op elkaar. [Schenkel!]’

dode dieren

Illustratie: Anouk Vercouter

Zag dat vlees er beter uit dan wat ik nu zie in de supermarkt?

‘Ja, je kon aan het vlees echt zien dat er een verschil was in de voeding en behandeling van het dier. Dat zie je nu ook in die kipfilets [plofkip!]. Als wij kipfilet halen, gaan we naar de slager en niet naar de supermarkt [nooit naar de Albert!]. Je kunt aan de structuur van het vlees zien of het slecht, slap vlees is, zoals bij de plofkip, of dat het door spierweefsel stevig en goed is. [Die plofkip dat is zo’n schande, als je zo’n beest ziet dat gewoon helemaal niet kan lopen, zo dik, hij barst haast uit elkaar.] Vroeger had je slagerijen die zelf de koeien inkochten en slachtten, maar nu komen ze allemaal van het abattoir en dat gaat met massa’s tegelijk.’

Getsie…

‘We zijn ook in Oss geweest, bij Unox. Als je dat ziet, je houdt het niet voor mogelijk. Er was daar een man die ogen uit karkassen stak. Ik vroeg aan die man: ‘hoe lang doe je dat achter elkaar?’ Toen zei hij: ‘hooguit een uur.’ Niks anders dan ogen uitsteken [de ogen uit!]. Hij stond op een stoel [dan kwam de lopende band en dan hup, hup, hup]. En er was er één met een zaag bezig en die deed allemaal zo [dóór, de ribben apart]. Ik vond het niet altijd even leuk [helemaal niet]. Ik mocht ontzettend graag creatief zijn, mooie schotels opmaken en versieren, dat was eigenlijk de aantrekking van het vak.’

Hield je het werk als kok dan wel vol opa?

‘Het was wel zwaar, maar we hebben ook heel veel plezier gehad [die kip die opa braadde, daar vielen de vleugeltjes af]. Ooh [en dan lag dat lekker in die grote braad] en dan visten we al dat spul dat uit mekaar gevallen was uit de jus. ’s Avonds zaten we met het personeel om tafel en dan allemaal zo’n kluifje, drankje erbij [dat waren de leuke dingen!]. Het was reuzegezellig, je keek dan ook niet op een half uur [nee, we waren samen].’

Oma, had jij vroeger dieren, toen je klein was?

‘Wij hebben thuis drie honden versleten: Doesje, Mollie en Pukkie. Het ergste vond ik dat mijn vader zei dat er één was afgeschoten door de jachtopziener, omdat ‘ie wat mankeerde. In die tijd was het van “ja, wie moet dat anders doen” [je ging niet naar de dierenarts]. Dan schoten ze ze af. Erg he, voor een kind.’

En hielden jullie ook dieren om op te eten?

‘Ja, het konijn werd geslacht met de kerstdagen en ik stond elke keer voor het hok met een worteltje. Dat kun je ook niet rijmen met elkaar. Die werd geslacht, dat deed iedereen in de gemeenschap. Wij hadden ook een paar kippen. Dan had je zo’n stuk hout en daar werd de kop van de kip opgelegd, en dan gingen ze zo met zo’n handbijl… Zo deed mijn vader dat. Ja gruwelijke dingen deden ze vroeger. Dan liep die kip nog een eindje zonder kop weg, dat waren de zenuwtrekken.’

Heb je dat echt gezien?

‘Ja, dat heb ik gezien, ik was toen acht of tien jaar en ik had er heus wel benul van. Ik zei tegen mijn vader: “kan dat niet anders?” Vreselijk.’

Wat maakten jullie met kerst? Kookte jij dan, opa?

‘Gevulde kalkoen. Wat een werk, met kastanjepuree. En dan plukten we die, zo zwaar en zo vet, och och och.’

Hier werd het interview afgebroken, want het toetje, een heerlijke griesmeelpudding met rode bessensaus, kwam op tafel. Onder het eten bracht mijn oma nog wel het grote witte hangoorkonijn van mijn ouders ter sprake. Ze had het onbegrijpelijk gevonden dat zij de enige was die gehuild had toen ze het dier, Vetzo genaamd, twee jaar geleden dood in het gras rond de boerderij had gevonden.

Net als de kerstkonijnen uit haar jeugd kon Vetzo rekenen op de onvoorwaardelijke liefde van mijn oma. En op eenzelfde manier kon mijn opa met veel liefde gebraden kippetjes klaarmaken voor vrienden en familie.

Zo bezien is het niet de smerigheid, de handeling van het slachten of de dood op zich waar mijn opa en oma zo’n moeite mee hadden. Wat hen echt afschuw inboezemde bij hun confrontaties met dode dieren was toch vooral het totale gebrek aan liefde. Precies wat een plofkip is: een totaal gebrek aan liefde in een plastic bakje.

Mail

Maite Karssenberg is schrijfster, historica en programmamaker. Ze houdt van vergeten geschiedenissen en idem reisbestemmingen, de zee en zelfreflectie. Maar het meest nog houdt ze van boeken lezen.

Anouk Vercouter maakt tekeningen vanuit haar Wunderkammer/atelier in Gent (BE). Waar kunst en schoonheid zich doorheen de kunstgeschiedenis hebben losgekoppeld, zoekt Anouk de verhouding op tussen schoonheid en gruwel.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Waarom wil je nog altijd niet-homo en meer genderbevestigend zijn? In deze brief bespreekt Jochum de waanvrijheid rondom homoseksualiteit. Lees meer

Lieve Mr. Dickhead

Lieve Mr. Dickhead

Op 7 januari schreef N. een liefdevolle goedmaakbrief en wilde deze persoonlijk overhandigen aan M. Zeven dagen eerder, op nieuwjaarsdag, mondde een akkefietje uit in de dramatische afloop van hun kortstondige doch intensieve liefdesrelatie. Het bleef niet bij een enkele ochtendbrief. Lees meer

:The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

Marit Pilage onderzoekt beelden van queer vruchtbaarheid in de kunst om zo de definitie van vruchtbaarheid, zwangerschap en ouderschap te herdefiniëren. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer