De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." /> De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." />
Asset 14

Het verschil tussen Madonna en Ai Wei Wei

Wat hebben Madonna en Ai Wei Wei met elkaar gemeen? Na een bezoek aan de vorige maand geopende expositie van laatstgenoemde wist Roos het nog steeds niet. Wel bevestigde het haar bezwaar tegen de kunstjournalistiek van recensies en sterren.

Art critics live on another planet”, sprak een Duitse professor twee weken geleden op een congres over theaterwetenschap en dramaturgie. Instemmend gegrinnik gonsde door de zaal in de Gentse kunstacademie, die was gevuld met docenten, studenten en theatermakers uit half Europa. Blijkbaar werd er voor de aanwezigen niets nieuws verkondigd. Dat kunstenaars vaak schurft hebben aan kunstcritici was me bekend, maar dat academici en dramaturgen – die zelf in vaktijdschriften over kunst schrijven – zo neerbuigend doen over de dagelijkse, doorsnee kunstjournalistiek, had ik niet verwacht. Tijdens het congres werd de kunstcriticus nog een aantal keer opgevoerd, maar altijd in de rol van de Kortzichtige of Onwetende. Terwijl het me steeds duidelijker werd dat de scheidslijn tussen kunstkritiek, -praktijk en -wetenschap een diepe kloof is, dacht ik aan een recensie in de Volkskrant een week eerder die me deed stampvoeten.

Afbeeldingen: 'Grapes' (links) en 'Forever' van Ai Wei Wei, zoals te zien in De Pont.

Overschaduwt Ai Wei Wei's sterrenstatus de kwaliteit van zijn werk, vroeg kunstcriticus Sasha Bronwasser zich terecht af, naar aanleiding van de expositie met zijn werk in het Tilburgse museum De Pont. De Chinese kunstenaar maakte volgens Bronwasser niet meer dan ‘ideetjeskunst’: een traditioneel materiaal of element uit China in overweldigende hoeveelheden tonen. De ene keer doet hij dat met een partij fietsen, de andere keer met zonnebloemzaadjes van porselein. Leuk, maar volgens haar niet meer dan een platte metafoor voor de Chinese samenleving. “Je afvragen of Ai Wei Wei interessante kunst maakt, is zoiets als je afvragen of Madonna wel kan zingen – een gepasseerd station”, concludeerde ze.

Hoewel Ai in zijn thuisland pas sinds kort bekender wordt, stonden onze kranten en kunsttijdschriften afgelopen jaar vol met artikelen en interviews. Over zijn indrukwekkende expositie in het Tate Modern, maar ook over zijn arrestatie en wekenlange verdwijning en de wereldwijde protesten die daarop volgden. Terwijl hij in kunstkringen al een aantal jaar werd gewaardeerd vanwege zijn sculpturen, foto's en architectuur, maakte hij pas echt naam toen hij zich steeds meer op politiek vlak ging bewegen. Tot ongenoegen van de machthebbers binnen de grootste dictatuur ter wereld stelde hij op zijn blog en in zijn kunstwerken corruptie onder ambtenaren en andere misstanden aan de kaak. Inmiddels houdt het Westen van Ai, de dappere avant-garde kunstenaar uit het Verre Oosten. Maar wat hebben de zangkunsten van Madonna in vredesnaam met hem te maken?

Ik stampvoette niet alleen om dat neerbuigende woordje ‘ideetjeskunst’, of de rare vergelijking met Madonna. De rol die de kunstjournalist in deze recensie aanneemt, is het werkelijke probleem. Al een klein decennium geleden schreef het Vlaamse kunsttijdschrift rekto:verso hierover, nota bene in haar eerste nummer: “De kritiek verdwijnt en wordt afgedaan als voer voor gestudeerde specialisten. Als dat niet het geval is wordt de kritiek gereduceerd tot sterretjes, tot oneliners, tot haar per definitie beperkte nieuwswaarde, stokpaardje bij uitstek van het hedendaagse mediabedrijf.” Deze woorden zijn nog altijd actueel, want Bronwassers recensie vormt geen uitzondering. In het grootste deel van de recensies uit landelijke kranten, neemt de kunstjournalist een zeer beperkte rol op zich. Zijn of haar vakmanschap en kennis worden alleen gebruikt om een snel oordeel te vellen, in plaats van nieuwe gedachten of interpretaties uit te werken. Een kunstjournalist zou moeten uitleggen waarom de vraag “Is dit interessante kunst?” wel relevant is. Het is namelijk de enige vraag die nooit overbodig is, of het nu gaat om een popliedje of een zaal vol zonnebloemzaadjes.

De opdracht van een kunstjournalist is duidelijk maken in welke context bezoekers een werk zouden kunnen zien, welke dialoog het probeert aan te gaan, wat de drijfveren zijn van een kunstenaar en hoe vorm en inhoud zich daartoe verhouden. Een artikel over kunst kan vooroordelen wegnemen, ogen openen en verdieping bieden. Het vergt vele malen meer lef om genuanceerd en verdiepend over kunst te schrijven dan een snel statement maken. Daarom is het ook zo jammer dat het gros van de kunstjournalistiek in kranten en weekbladen bestaat uit korte recensies, waarin zo snel en duidelijk mogelijk een oordeel over een werk moet worden geveld. In niet meer dan 300 of 400 woorden, en op een schaal van 1 tot 5 – dat is toch genoeg?

Het idee bestaat dat recensies kort moeten zijn, want anders leest niemand het. Ik ben graag optimistisch en denk dat mensen liever goede artikelen over kunst lezen dan slechte, ongeacht de lengte. Laten we daarom beginnen de reacties van pers en publiek op een kunstwerk te zien als een uitbreiding van het werk, een dialoog die het werk aangaat wanneer het uit het atelier of de repetitieruimte komt en een plek krijgt in de wereld. Dat betekent niet dat kunstenaar, critici en publiek het met elkaar eens hoeven te zijn, onenigheid brengt namelijk vaak interessante discussies op gang. Wel vereist het dat ze elkaar willen horen, en begrijpen. De snel geschreven recensies die op dit moment menig kunstpagina sieren, onderschatten zowel het kunstwerk, het vakmanschap van de journalist, als het intellect van de lezer. Ze drijven het maken, beschouwen en begrijpen van kunst onnodig ver uit elkaar, in plaats van deze verschillende fases van een werk met elkaar in verband te brengen. De kunstjournalistiek zou nieuwe mogelijkheden van een werk moeten willen ontdekken – samen met kunstenaar en publiek. Zonder sterren.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Briefwisseling Ettie en Jochum - Brief 2

Wie wil nou een slachtoffer zijn?

Jochum ontving een brief van Ettie over zijn nooit-verstuurde brief aan zijn jeugdliefde. Ettie vindt dat Jochum de vrijheid van de queeridenteit niet goed beschrijft. Hij besluit Ettie een brief terug te sturen en op haar kritiek in te gaan. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - brief 1

Het privilege van lesbisch-zijn

Een nooit verstuurde brief die door Jochum Veenstra op Hard//Hoofd gepubliceerd werd, begon een eigen leven te krijgen in het hoofd van Ettie, die niet zo goed wist wat ze ervan moest vinden en er toen maar over besloot te schrijven. Het resultaat is een niet-verstuurde brief die ze toch besloot op te sturen. Lees meer

Niet aan denken

Niet aan denken

Aan de feesttafel zoekt Aafke van Pelt tussen de koetjes en kalfjes naar het contrast, de diepere laag in het banale. Lees meer

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Voor ‘Ssst’, het voorjaarsnummer van 2025 van Hard//hoofd, zijn we op zoek naar illustrator die de cover van ons magazine willen maken. Lees meer

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Levensweg

Levensweg

Als Aisha een trouwerij op een Limburgse boerderij bezoekt, mijmert ze ineens over haar eigen bruiloft. Ach, trouwen is niks voor haar. Toch? Lees meer

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Martine Bontjes doet verslag van een zoektocht naar duurzaamheid tijdens kunstresidentie SOPRA SOTTO. Lees meer

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Op het moment dat je overweegt om iets te zeggen, hoor je: ‘Ssst!’ Wie fluistert dit naar je, en waarom? Fantaseer je met ons mee? Dien uiterlijk 24 augustus 2024 een pitch in voor het magazine ‘Ssst’! Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Marktplaatsgekkies

Marktplaatsgekkies

Marthe van Bronkhorst besluit de relatiemarkt opnieuw te betreden en vraagt zich af: ben ik een koopje, of een langetermijn-investering? Lees meer

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Hanane El Ouardani (1994) is de fotograaf van het prachtige, nieuwe kunstwerk dat de kunstverzamelaars van Hard//hoofd thuis gaan ontvangen. De foto komt uit de serie The Skies are Blue, the Walls are Red (2018) en Jorne Vriens (onze Chef Kunst) heeft El Ouardani geïnterviewd over haar werk. Zij gaan met elkaar in gesprek over hoe zij als fotograaf te werk gaat, hoe deze foto tot stand is gekomen en praten over smaak, tegenstellingen en het hervinden van thuis. Lees meer

Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus, inclusief drie Lief kutland-stickers. Veel lees- en plakplezier!

Word trouwe lezer