De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." /> De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." />
Asset 14

Het verschil tussen Madonna en Ai Wei Wei

Wat hebben Madonna en Ai Wei Wei met elkaar gemeen? Na een bezoek aan de vorige maand geopende expositie van laatstgenoemde wist Roos het nog steeds niet. Wel bevestigde het haar bezwaar tegen de kunstjournalistiek van recensies en sterren.

Art critics live on another planet”, sprak een Duitse professor twee weken geleden op een congres over theaterwetenschap en dramaturgie. Instemmend gegrinnik gonsde door de zaal in de Gentse kunstacademie, die was gevuld met docenten, studenten en theatermakers uit half Europa. Blijkbaar werd er voor de aanwezigen niets nieuws verkondigd. Dat kunstenaars vaak schurft hebben aan kunstcritici was me bekend, maar dat academici en dramaturgen – die zelf in vaktijdschriften over kunst schrijven – zo neerbuigend doen over de dagelijkse, doorsnee kunstjournalistiek, had ik niet verwacht. Tijdens het congres werd de kunstcriticus nog een aantal keer opgevoerd, maar altijd in de rol van de Kortzichtige of Onwetende. Terwijl het me steeds duidelijker werd dat de scheidslijn tussen kunstkritiek, -praktijk en -wetenschap een diepe kloof is, dacht ik aan een recensie in de Volkskrant een week eerder die me deed stampvoeten.

Afbeeldingen: 'Grapes' (links) en 'Forever' van Ai Wei Wei, zoals te zien in De Pont.

Overschaduwt Ai Wei Wei's sterrenstatus de kwaliteit van zijn werk, vroeg kunstcriticus Sasha Bronwasser zich terecht af, naar aanleiding van de expositie met zijn werk in het Tilburgse museum De Pont. De Chinese kunstenaar maakte volgens Bronwasser niet meer dan ‘ideetjeskunst’: een traditioneel materiaal of element uit China in overweldigende hoeveelheden tonen. De ene keer doet hij dat met een partij fietsen, de andere keer met zonnebloemzaadjes van porselein. Leuk, maar volgens haar niet meer dan een platte metafoor voor de Chinese samenleving. “Je afvragen of Ai Wei Wei interessante kunst maakt, is zoiets als je afvragen of Madonna wel kan zingen – een gepasseerd station”, concludeerde ze.

Hoewel Ai in zijn thuisland pas sinds kort bekender wordt, stonden onze kranten en kunsttijdschriften afgelopen jaar vol met artikelen en interviews. Over zijn indrukwekkende expositie in het Tate Modern, maar ook over zijn arrestatie en wekenlange verdwijning en de wereldwijde protesten die daarop volgden. Terwijl hij in kunstkringen al een aantal jaar werd gewaardeerd vanwege zijn sculpturen, foto's en architectuur, maakte hij pas echt naam toen hij zich steeds meer op politiek vlak ging bewegen. Tot ongenoegen van de machthebbers binnen de grootste dictatuur ter wereld stelde hij op zijn blog en in zijn kunstwerken corruptie onder ambtenaren en andere misstanden aan de kaak. Inmiddels houdt het Westen van Ai, de dappere avant-garde kunstenaar uit het Verre Oosten. Maar wat hebben de zangkunsten van Madonna in vredesnaam met hem te maken?

Ik stampvoette niet alleen om dat neerbuigende woordje ‘ideetjeskunst’, of de rare vergelijking met Madonna. De rol die de kunstjournalist in deze recensie aanneemt, is het werkelijke probleem. Al een klein decennium geleden schreef het Vlaamse kunsttijdschrift rekto:verso hierover, nota bene in haar eerste nummer: “De kritiek verdwijnt en wordt afgedaan als voer voor gestudeerde specialisten. Als dat niet het geval is wordt de kritiek gereduceerd tot sterretjes, tot oneliners, tot haar per definitie beperkte nieuwswaarde, stokpaardje bij uitstek van het hedendaagse mediabedrijf.” Deze woorden zijn nog altijd actueel, want Bronwassers recensie vormt geen uitzondering. In het grootste deel van de recensies uit landelijke kranten, neemt de kunstjournalist een zeer beperkte rol op zich. Zijn of haar vakmanschap en kennis worden alleen gebruikt om een snel oordeel te vellen, in plaats van nieuwe gedachten of interpretaties uit te werken. Een kunstjournalist zou moeten uitleggen waarom de vraag “Is dit interessante kunst?” wel relevant is. Het is namelijk de enige vraag die nooit overbodig is, of het nu gaat om een popliedje of een zaal vol zonnebloemzaadjes.

De opdracht van een kunstjournalist is duidelijk maken in welke context bezoekers een werk zouden kunnen zien, welke dialoog het probeert aan te gaan, wat de drijfveren zijn van een kunstenaar en hoe vorm en inhoud zich daartoe verhouden. Een artikel over kunst kan vooroordelen wegnemen, ogen openen en verdieping bieden. Het vergt vele malen meer lef om genuanceerd en verdiepend over kunst te schrijven dan een snel statement maken. Daarom is het ook zo jammer dat het gros van de kunstjournalistiek in kranten en weekbladen bestaat uit korte recensies, waarin zo snel en duidelijk mogelijk een oordeel over een werk moet worden geveld. In niet meer dan 300 of 400 woorden, en op een schaal van 1 tot 5 – dat is toch genoeg?

Het idee bestaat dat recensies kort moeten zijn, want anders leest niemand het. Ik ben graag optimistisch en denk dat mensen liever goede artikelen over kunst lezen dan slechte, ongeacht de lengte. Laten we daarom beginnen de reacties van pers en publiek op een kunstwerk te zien als een uitbreiding van het werk, een dialoog die het werk aangaat wanneer het uit het atelier of de repetitieruimte komt en een plek krijgt in de wereld. Dat betekent niet dat kunstenaar, critici en publiek het met elkaar eens hoeven te zijn, onenigheid brengt namelijk vaak interessante discussies op gang. Wel vereist het dat ze elkaar willen horen, en begrijpen. De snel geschreven recensies die op dit moment menig kunstpagina sieren, onderschatten zowel het kunstwerk, het vakmanschap van de journalist, als het intellect van de lezer. Ze drijven het maken, beschouwen en begrijpen van kunst onnodig ver uit elkaar, in plaats van deze verschillende fases van een werk met elkaar in verband te brengen. De kunstjournalistiek zou nieuwe mogelijkheden van een werk moeten willen ontdekken – samen met kunstenaar en publiek. Zonder sterren.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
het laatste
Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

8 + 5 + 36 + 9

8 + 5 + 36 + 9

Het leven van de hoofdpersoon van dit korte verhaal speelt zich af in een kleine bubbel van drie personen: haar beste vriendin, het vriendje van haar beste vriendin en zijzelf. Een bubbel die vroeg of laat onvermijdelijk uiteen zal spatten. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

Tip: Beleef een walgelijke extase 1

Beleef een walgelijke extase

Na het lezen van Clarice Lispectors meesterwerk, moet Rijk Kistemaker zich inhouden om niet allerlei wilde flora en fauna te gaan lastigvallen. Een tip over de verzoening met sidderende geleedpotigen en ander niet-menselijk gespuis.  Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 31

Het is voorbij voor je het weet

Deze week werden onze redacteuren blij van een veel te korte serie, een ongebruikelijke detective en muziek die niet voor jouw oren bestemd is. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Filmtrialoog: Queen & Slim

Queen & Slim

Onze redacteuren zagen Queen & Slim, een 'instant classic met een hoge mate van urgentie'. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan