De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het populisme leek in 2017 een halt toe geroepen. Maar het populisme is nog lang niet verdwenen. Politici en bedrijfsleven creëren hier zelf de voedingsbodem voor, aldus Jaap Hoeve.
Weten we het nog? ‘Het populisme is verslagen!’ riep Mark Rutte triomfantelijk na de verkiezingen van maart. De patriottische lente die Geert Wilders ons had beloofd was uitgebleven.
Er was meteen twijfel: met het Forum voor Democratie (FvD) van Thierry Baudet is er een tweede rechts-populistische partij in de Kamer gekomen, de PVV heeft niet verloren maar juist zetels gewonnen en is gewoon weer de tweede partij. Misschien nog wel erger is dat de twee grootste regeringspartijen, het CDA en Ruttes eigen VVD, hun winst mede te danken hebben aan een aantal nationalistische en anti-immigratiepunten die zo uit het PVV-boekje zijn gekopieerd. VVD en CDA hebben gewonnen, maar daarmee heeft het populisme nog niet verloren. Het is op zijn hoogst gelijkspel. Afhankelijk van wat er de komende jaren op geopolitiek en economisch gebied gaat gebeuren kan het net zo goed uitstel van executie zijn. De PVV heeft zoals altijd weer moeite met het vinden van genoeg kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar het FvD blijft maar doorstijgen in de opiniepeilingen.
Er zijn nog genoeg boze burgers en het wantrouwen naar de gevestigde politiek – en daarmee de voedingsboden voor het populisme – is nog lang niet verdwenen.
Hoewel Rutte het niet wilde zeggen, werd de afgelopen week eindelijk duidelijk dat Shell en een aantal andere grote bedrijven achter de afschaffing van de vennootschapsbelasting zitten. Het plan stond in geen enkel verkiezingsprogramma, maar belandde toch in het regeerakkoord - na een lange formatie achter gesloten deuren. Uit de Paradise Papers blijkt bovendien dat onze Belastingdienst dealtjes sluit met andere multinationals.
Momenteel horen we vooral links over deze onderwerpen. Maar als je het mij vraagt kan dat nooit lang duren. Iedereen die de mond vol heeft van de elite in zijn ivoren toren die de wil van het volk negeert heeft weer voor jaren munitie. Het was precies woede over dit soort vervlechting tussen politiek en bedrijfsleven en ondemocratische handjeklap in achterkamertjes, die miljoenen Amerikaanse kiezers er uit ontevredenheid toe deed besluiten op opperpopulist Trump te stemmen. Of die woede nou terecht is of niet, het zou als waarschuwing moeten dienen voor democratische leiders wereldwijd. Maar wat hebben we ervan geleerd? In plaats van te laten zien dat ze de woede over gebrek aan transparantie en ondemocratische praktijken serieus neemt, blijft ‘het midden’ doorgaan alsof er niets aan de hand is. En ondertussen vragen ze zich maar af waarom het volk toch zo weinig vertrouwen in de politiek heeft.
Beeld: Wikimedia
