Asset 14

De sinistere democratie van Rutte

Hard//talk: De sinistere democratie van Rutte

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het geheugen van Mark Rutte stond vorige week in het middelpunt van de belangstelling. Daan Steinebach vraagt zich af wie er eigenlijk het land bestuurt: de regering, of dat geheugen?

Wat herinnert Rutte zich? Het is een van de meest curieuze instituties van de Nederland-se politiek: het geheugen van Mark Rutte. Herinnerde hij zich de negenentwintig memo’s die zijn ministerie verzamelde over de afschaffing van de dividendbelasting tijdens de laatste formatie? De Kamer vroeg het zich tien lange uren af. Het was een cynisch en voorspelbaar schouwspel. De oppositie was in opperste staat van opwinding, maar in gevaar was het kabinet geen moment – nieuwe en hoopvolle Kamerleden springen niet zomaar van een coalitieschip. Rutte is nu ‘beschadigd.’ Als ze zich dat in Den Haag maar kunnen herinneren, de volgende keer.

Maar het blijft vreemd: waarom speelt het geheugen van Rutte zo’n grote rol in het landsbestuur? De grondwettelijke informatieplicht van de regering aan de Kamer rept er met geen woord over, sterker nog: die eist bijna onvoorwaardelijke openheid. De regering had die memo’s gewoon in de kast liggen, de regering loog daarover. Kortom: de regering schond de Grondwet. Maar de regering was niet op komen dagen en Rutte, die er wel was, was het vergeten.

In het oude Rome en middeleeuwse monarchieën bestond de doctrine van het dubbele lichaam van de koning. Er was het eigen lichaam van de koning, een man van vlees en bloed, en er was het mystieke, politieke lichaam van de monarch. Het tweede lichaam representeert de continuïteit van de macht, de eeuwigheid van soevereiniteit – en de gratie Gods waarbij hij regeert. Als Franse koningen stierven, werden ze behandeld alsof ze nog leefden en regeerden, tot hun opvolger was gekroond: Le roi ne meurt jamais.

Zonder controle is er slechts macht zonder rem en zijn we overgeleverd aan willekeur en eigenbelang.

Nu kun je haarkloven over wat er over is gebleven van middeleeuwse concepties van soevereiniteit in moderne staten – meer dan we denken – feit is dat de Nederlandse Grondwet onderscheid maakt tussen de regering van Koning (inderdaad: ‘bij gratie Gods’) en ministers, en haar individuele leden. Rutte, die zo graag Indisch eet, is dus te onderscheiden van de premier, die spreekt namens de hele regering. Die tweede heeft geen geheugen, maar archieven en een vrijwel absolute informatieplicht. Dat is wat de democratische rechtsstaat betekent: regering volgens de wet, gecontroleerd door het parlement. Zonder controle is er slechts macht zonder rem en zijn we overgeleverd aan willekeur en eigenbelang.

Dat er vorige week in de Tweede Kamer tien uur gedebatteerd is over het geheugen van Rutte gaat verder dan de afschaffing van de dividendbelasting of die memo’s. Op het moment dat Rutte zijn geheugen in plaats stelt van de archieven op Algemene Zaken, zegt hij eigenlijk: ik spreek niet namens de regering, maar namens mezelf. Ofwel: ik ben de regering. Dat verklaart meteen waarom die memo’s überhaupt geheim moesten blijven – het gebrek aan argumenten in de memo’s voor de afschaffing van de dividendtaks kan, gezien goed gebruik in Den Haag, moeilijk het probleem zijn geweest. Maar Rutte zei: ‘Ik voel in al mijn vezels dat we dit moeten doen.’ Het was niet het gebrek aan argumenten, maar het eigenlijke argument – de belangen van Rutte, gelijk aan die van Unilever en Shell – dat geheim moest blijven.

Het zijn de ultieme gevolgen van doorgeschoten persoonlijkheidspolitiek. Het is nu niet de regering, gebonden aan de abstracte principes van de Grondwet, maar de persoon Rutte die regeert, gebonden aan zijn geheugen en de opportuniteit van het gebruik daarvan. Zo zagen we vorige week het sinistere gezicht van liberaal Rutte: hij loopt niet alleen aan de leiband van het grote geld, hij weigert er verantwoording over af te leggen.

Beeld: Roel Wijnants via Flickr

Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan