tickets
Asset 14

De sinistere democratie van Rutte

Hard//talk: De sinistere democratie van Rutte

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het geheugen van Mark Rutte stond vorige week in het middelpunt van de belangstelling. Daan Steinebach vraagt zich af wie er eigenlijk het land bestuurt: de regering, of dat geheugen?

Wat herinnert Rutte zich? Het is een van de meest curieuze instituties van de Nederland-se politiek: het geheugen van Mark Rutte. Herinnerde hij zich de negenentwintig memo’s die zijn ministerie verzamelde over de afschaffing van de dividendbelasting tijdens de laatste formatie? De Kamer vroeg het zich tien lange uren af. Het was een cynisch en voorspelbaar schouwspel. De oppositie was in opperste staat van opwinding, maar in gevaar was het kabinet geen moment – nieuwe en hoopvolle Kamerleden springen niet zomaar van een coalitieschip. Rutte is nu ‘beschadigd.’ Als ze zich dat in Den Haag maar kunnen herinneren, de volgende keer.

Maar het blijft vreemd: waarom speelt het geheugen van Rutte zo’n grote rol in het landsbestuur? De grondwettelijke informatieplicht van de regering aan de Kamer rept er met geen woord over, sterker nog: die eist bijna onvoorwaardelijke openheid. De regering had die memo’s gewoon in de kast liggen, de regering loog daarover. Kortom: de regering schond de Grondwet. Maar de regering was niet op komen dagen en Rutte, die er wel was, was het vergeten.

In het oude Rome en middeleeuwse monarchieën bestond de doctrine van het dubbele lichaam van de koning. Er was het eigen lichaam van de koning, een man van vlees en bloed, en er was het mystieke, politieke lichaam van de monarch. Het tweede lichaam representeert de continuïteit van de macht, de eeuwigheid van soevereiniteit – en de gratie Gods waarbij hij regeert. Als Franse koningen stierven, werden ze behandeld alsof ze nog leefden en regeerden, tot hun opvolger was gekroond: Le roi ne meurt jamais.

Zonder controle is er slechts macht zonder rem en zijn we overgeleverd aan willekeur en eigenbelang.

Nu kun je haarkloven over wat er over is gebleven van middeleeuwse concepties van soevereiniteit in moderne staten – meer dan we denken – feit is dat de Nederlandse Grondwet onderscheid maakt tussen de regering van Koning (inderdaad: ‘bij gratie Gods’) en ministers, en haar individuele leden. Rutte, die zo graag Indisch eet, is dus te onderscheiden van de premier, die spreekt namens de hele regering. Die tweede heeft geen geheugen, maar archieven en een vrijwel absolute informatieplicht. Dat is wat de democratische rechtsstaat betekent: regering volgens de wet, gecontroleerd door het parlement. Zonder controle is er slechts macht zonder rem en zijn we overgeleverd aan willekeur en eigenbelang.

Dat er vorige week in de Tweede Kamer tien uur gedebatteerd is over het geheugen van Rutte gaat verder dan de afschaffing van de dividendbelasting of die memo’s. Op het moment dat Rutte zijn geheugen in plaats stelt van de archieven op Algemene Zaken, zegt hij eigenlijk: ik spreek niet namens de regering, maar namens mezelf. Ofwel: ik ben de regering. Dat verklaart meteen waarom die memo’s überhaupt geheim moesten blijven – het gebrek aan argumenten in de memo’s voor de afschaffing van de dividendtaks kan, gezien goed gebruik in Den Haag, moeilijk het probleem zijn geweest. Maar Rutte zei: ‘Ik voel in al mijn vezels dat we dit moeten doen.’ Het was niet het gebrek aan argumenten, maar het eigenlijke argument – de belangen van Rutte, gelijk aan die van Unilever en Shell – dat geheim moest blijven.

Het zijn de ultieme gevolgen van doorgeschoten persoonlijkheidspolitiek. Het is nu niet de regering, gebonden aan de abstracte principes van de Grondwet, maar de persoon Rutte die regeert, gebonden aan zijn geheugen en de opportuniteit van het gebruik daarvan. Zo zagen we vorige week het sinistere gezicht van liberaal Rutte: hij loopt niet alleen aan de leiband van het grote geld, hij weigert er verantwoording over af te leggen.

Beeld: Roel Wijnants via Flickr

Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan