tickets
Asset 14

Griet op de Beeck bij Zomergasten

Een kunstschaatsende hand, punaises van een groot kunstenaar. Een verbrand jongetje tapt een mop en rapt mee met z’n lievelingsrapper. De zomergastenavond met Griet op de Beeck was een pleidooi voor intensiteit, voor hard leven. Niet met drank en drugs, maar met durf.

De rafelrandjes van het leven, daar zou deze avond over gaan. Er werden ons travestieten, criminelen en dronkenlappen beloofd. Dat is op zich niks nieuws. De zogenaamde rafelranden van de maatschappij zijn een speelplaats voor kunstenaars. Normaal gesproken word ik daar een beetje recalcitrant van (jaja, supergoed van je dat je documentaires kijkt over tbs-klinieken en theater maakt in probleemwijken!), maar Griet liet ons voelen hoe belangrijk het is om goed onder het tapijt te kijken.

De maakbaarheid van de mens, dat is iets waar ze heilig in gelooft. Ze is zelf het wandelende bewijs, zonder goede shrink had ze hier nooit gezeten. De maakbaarheid van de mens, dat klinkt een beetje griezelig en ook wrang. We hebben net iemand van de Golden Gate Bridge zien springen. ‘Daar eindigt een leven voor ons aller ogen’, zegt Griet na een fragment uit de documentaire The Bridge (2006).

Gedurende de avond krijgt deze maakbaarheid steeds meer voetnoten. Gelukkig. Ik kon me al bijna niet voorstellen dat de schrijfster van Vele hemels boven de zevende (2013) en Kom hier dat ik u kus (2014) in het echt lichtreclame voor shrinks en de selfmade woman is. Haar personages ontworstelen zichzelf maar zelden. En dat niet alleen: ook de mensen in de door haar gekozen fragmenten hebben het niet getroffen met het leven, en soms doen ze daar niks aan, of beter: kunnen ze daar niks aan doen.

‘Waarom moet ik deze mensen zien? Waarom word ik meegenomen op een excursie naar de rafelranden?’

Zo zijn daar de gedetineerden uit de documentaire Binneninzicht (2014) die zeggen dat ze van buiten misschien stoer lijken, maar dat ze vanbinnen kapot zijn. Zo zijn daar Marcel en Bob uit Ne me quitte pas (2014). Zo is daar Vlerson, een jongetje dat samen met zijn familie is uitgezet naar Kosovo, het land van zijn vader, waar hij zelf niet kan aarden en gepest wordt op het schoolplein. Wat moeten deze mensen met mooie leuzen als ‘strijden tegen de banaliteit van alledag’ en de maakbaarheid van de mens? Zijn dit mensen die niet willen, niet kunnen of de juiste hulp niet hebben?
En als ik het even helemaal naar mezelf toe trek, en ik denk dat dat best mag van Griet: waarom moet ik deze mensen zien? Waarom word ik meegenomen op een excursie naar de rafelranden? Is het een waarschuwing? Probeert ze me te behoeden iemand als haar vader te worden? Een man die al vroeg is gestopt met leven.

‘Doe mij maar onzekerheid, dan is er tenminste nog hoop’, schreef Tsjechov in Oom Vanja (1894). Onzekerheid betekent hier: de waarheid niet (willen) weten, de rafelranden negeren.  Dat is een gevaarlijk stemmetje volgens Griet, het zorgt ervoor dat je rond blijft dansen in de hoop dat er iets gaat gebeuren. Maar het gaat niet gebeuren als je nooit onder het tapijt kijkt waarop je staat te hossen.

In een fragment uit de documentaire Walking back to happiness (2010) van Pascal Poissonnier zien we een oude homevideo van de vader van documentairemaker. Hij kruipdanst laveloos in een triest Belgisch feestzaaltje. Daarna zien we beelden van het nu. Vader en moeder eten, een luide stilte tussen hen in. Deze mensen zijn veel te lang in elkaar blijven hangen, gaan ook niet meer weg. Samen is fijner dan alleen, zou je denken. Maar hoe gelukkig hadden deze mensen kunnen zijn als ze zich op tijd van elkaar hadden kunnen redden? De vrouw zag al vroeg: deze man drinkt ietwat veel. De man zag al snel: ze wil mijn geld. Hadden ze eerder stil moeten staan om na te denken? Hadden ze het tapijt onder elkaar uit moeten trekken? Niet straalbezopen, maar met frisse moed en durf.

‘Stel je voor dat alles in je leven per ongeluk gebeurt. Doe mij dan maar die griezelige maakbaarheid’

Na dit fragment wordt er gepraat over het gezin waar Griet uit komt. Bot gezegd: liefdeloos, non-communicatief, totaal gebrek aan empathie, zowel tussen kinderen als ouders. Toch gelooft ze heilig in de liefde, ze noemt het ‘een heen en weer van mensen die elkaar begrijpen en willen begrijpen.’ En: ‘Ik denk dat veel conflicten ontstaan door mensen die eigenlijk alleen maar met zichzelf bezig zijn, per ongeluk, onbewust (…) en de ander doet dat ook. (…) Enig inzicht in je eigen blinde vlekken, vreemde wendingen, rare gewoontes en grote meegesleepte trauma’s wil dan weleens helpen.’
Van dit citaat komen de twee simpelste woorden het hardst bij me binnen, die woorden zijn: per ongeluk. Stel je voor dat alles in je leven ‘per ongeluk’ gebeurt. Dat je nooit bewust links- of rechtsaf kan slaan. Doe mij dan maar die griezelige maakbaarheid.

De zomergastenavond met Griet op de Beeck is onderbuik-tv, op de mooiste manier. Net als bij haar boeken voel ik constant de drang haar mooiste zinnen in een boekje te schrijven, of als lijfspreuk te laten tatoeëren. Haar oproep om jezelf onder de loep te nemen is een oproep om beter te worden voor andere mensen. Voor je geliefden, maar ook voor vreemden; voor jongens als Vlerson en mannen als Marcel. De ander te zien in zijn intensiteit, net als jezelf. Het is een wisselwerking.

Als Griet lichtreclame is voor zelfhulp, voor een intens en zinvol leven, dan staat het neonbord naast een Belgische snelweg. Het liefst voor de afslag naar Reet, dan valt er ook wat te lachen. Griet lacht veel. Ze staat op een plek waar ze nodig is, waar ze mensen dwingt de schoonheid via de omweg van het lelijke te vinden. Als je deze groezelige omweg nooit bewust durft te nemen, stop je nog eens per ongeluk te vroeg met écht leven.

Still uit Zomergasten.

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
Hard//talk: Collectieve empathie

Collectieve empathie reikt verder dan Nederlandse grenzen

Terwijl het coronavirus voornamelijk in China om zich heen grijpt, hoopt Jihane Chaara dat onze houding tegenover iedereen die wel door het virus wordt getroffen, verandert. Lees meer

 Vleeskippen leggen geen windeieren

Vleeskippen leggen geen windeieren

Eet toch eens wat minder vlees, zegt de Nederlandse overheid. Schep nog eens op, roept de EU daar harder overheen. Lees meer

Hard//talk: Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Milieubescherming en economie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoog tijd dus dat links en rechts zich aan elkaars onderwerpen gaan wagen. Lees meer

 Enkel de arm der wet is afgezet

Enkel de arm der wet is afgezet

Rueben Millenaar zag met lede ogen het impeachment-proces van Donald Trump aan. Lees meer

 1

Waarom ik vrijwillig mijn verhaal weggeef

Als Jihane Chaara zich ‘feminist’ noemt, geeft ze een stukje van haar autonomie weg. Want wat verstaat haar publiek onder ‘feminist’? Lees meer

Filmtrialoog: Bombshell

Bombshell

Onze redacteuren togen naar de filmzaal om Bombshell te zien. Een echt feministische film bleek het niet, maar het leverde genoeg stof tot discussie op. Lees meer

 Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

De ontdekking dat waarschijnlijk vleermuizen achter het nieuwe coronavirus steken, leidde al snel tot wilde speculaties; dat de ziekte het gevolg is van besmette vleermuissoep, bijvoorbeeld. Maar dat lijkt een Chinese variant van een broodje aap. Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan