Asset 14

Griet op de Beeck bij Zomergasten

Een kunstschaatsende hand, punaises van een groot kunstenaar. Een verbrand jongetje tapt een mop en rapt mee met z’n lievelingsrapper. De zomergastenavond met Griet op de Beeck was een pleidooi voor intensiteit, voor hard leven. Niet met drank en drugs, maar met durf.

Mail

De rafelrandjes van het leven, daar zou deze avond over gaan. Er werden ons travestieten, criminelen en dronkenlappen beloofd. Dat is op zich niks nieuws. De zogenaamde rafelranden van de maatschappij zijn een speelplaats voor kunstenaars. Normaal gesproken word ik daar een beetje recalcitrant van (jaja, supergoed van je dat je documentaires kijkt over tbs-klinieken en theater maakt in probleemwijken!), maar Griet liet ons voelen hoe belangrijk het is om goed onder het tapijt te kijken.

De maakbaarheid van de mens, dat is iets waar ze heilig in gelooft. Ze is zelf het wandelende bewijs, zonder goede shrink had ze hier nooit gezeten. De maakbaarheid van de mens, dat klinkt een beetje griezelig en ook wrang. We hebben net iemand van de Golden Gate Bridge zien springen. ‘Daar eindigt een leven voor ons aller ogen’, zegt Griet na een fragment uit de documentaire The Bridge (2006).

Gedurende de avond krijgt deze maakbaarheid steeds meer voetnoten. Gelukkig. Ik kon me al bijna niet voorstellen dat de schrijfster van Vele hemels boven de zevende (2013) en Kom hier dat ik u kus (2014) in het echt lichtreclame voor shrinks en de selfmade woman is. Haar personages ontworstelen zichzelf maar zelden. En dat niet alleen: ook de mensen in de door haar gekozen fragmenten hebben het niet getroffen met het leven, en soms doen ze daar niks aan, of beter: kunnen ze daar niks aan doen.

‘Waarom moet ik deze mensen zien? Waarom word ik meegenomen op een excursie naar de rafelranden?’

Zo zijn daar de gedetineerden uit de documentaire Binneninzicht (2014) die zeggen dat ze van buiten misschien stoer lijken, maar dat ze vanbinnen kapot zijn. Zo zijn daar Marcel en Bob uit Ne me quitte pas (2014). Zo is daar Vlerson, een jongetje dat samen met zijn familie is uitgezet naar Kosovo, het land van zijn vader, waar hij zelf niet kan aarden en gepest wordt op het schoolplein. Wat moeten deze mensen met mooie leuzen als ‘strijden tegen de banaliteit van alledag’ en de maakbaarheid van de mens? Zijn dit mensen die niet willen, niet kunnen of de juiste hulp niet hebben?
En als ik het even helemaal naar mezelf toe trek, en ik denk dat dat best mag van Griet: waarom moet ik deze mensen zien? Waarom word ik meegenomen op een excursie naar de rafelranden? Is het een waarschuwing? Probeert ze me te behoeden iemand als haar vader te worden? Een man die al vroeg is gestopt met leven.

‘Doe mij maar onzekerheid, dan is er tenminste nog hoop’, schreef Tsjechov in Oom Vanja (1894). Onzekerheid betekent hier: de waarheid niet (willen) weten, de rafelranden negeren.  Dat is een gevaarlijk stemmetje volgens Griet, het zorgt ervoor dat je rond blijft dansen in de hoop dat er iets gaat gebeuren. Maar het gaat niet gebeuren als je nooit onder het tapijt kijkt waarop je staat te hossen.

In een fragment uit de documentaire Walking back to happiness (2010) van Pascal Poissonnier zien we een oude homevideo van de vader van documentairemaker. Hij kruipdanst laveloos in een triest Belgisch feestzaaltje. Daarna zien we beelden van het nu. Vader en moeder eten, een luide stilte tussen hen in. Deze mensen zijn veel te lang in elkaar blijven hangen, gaan ook niet meer weg. Samen is fijner dan alleen, zou je denken. Maar hoe gelukkig hadden deze mensen kunnen zijn als ze zich op tijd van elkaar hadden kunnen redden? De vrouw zag al vroeg: deze man drinkt ietwat veel. De man zag al snel: ze wil mijn geld. Hadden ze eerder stil moeten staan om na te denken? Hadden ze het tapijt onder elkaar uit moeten trekken? Niet straalbezopen, maar met frisse moed en durf.

‘Stel je voor dat alles in je leven per ongeluk gebeurt. Doe mij dan maar die griezelige maakbaarheid’

Na dit fragment wordt er gepraat over het gezin waar Griet uit komt. Bot gezegd: liefdeloos, non-communicatief, totaal gebrek aan empathie, zowel tussen kinderen als ouders. Toch gelooft ze heilig in de liefde, ze noemt het ‘een heen en weer van mensen die elkaar begrijpen en willen begrijpen.’ En: ‘Ik denk dat veel conflicten ontstaan door mensen die eigenlijk alleen maar met zichzelf bezig zijn, per ongeluk, onbewust (…) en de ander doet dat ook. (…) Enig inzicht in je eigen blinde vlekken, vreemde wendingen, rare gewoontes en grote meegesleepte trauma’s wil dan weleens helpen.’
Van dit citaat komen de twee simpelste woorden het hardst bij me binnen, die woorden zijn: per ongeluk. Stel je voor dat alles in je leven ‘per ongeluk’ gebeurt. Dat je nooit bewust links- of rechtsaf kan slaan. Doe mij dan maar die griezelige maakbaarheid.

De zomergastenavond met Griet op de Beeck is onderbuik-tv, op de mooiste manier. Net als bij haar boeken voel ik constant de drang haar mooiste zinnen in een boekje te schrijven, of als lijfspreuk te laten tatoeëren. Haar oproep om jezelf onder de loep te nemen is een oproep om beter te worden voor andere mensen. Voor je geliefden, maar ook voor vreemden; voor jongens als Vlerson en mannen als Marcel. De ander te zien in zijn intensiteit, net als jezelf. Het is een wisselwerking.

Als Griet lichtreclame is voor zelfhulp, voor een intens en zinvol leven, dan staat het neonbord naast een Belgische snelweg. Het liefst voor de afslag naar Reet, dan valt er ook wat te lachen. Griet lacht veel. Ze staat op een plek waar ze nodig is, waar ze mensen dwingt de schoonheid via de omweg van het lelijke te vinden. Als je deze groezelige omweg nooit bewust durft te nemen, stop je nog eens per ongeluk te vroeg met écht leven.

Still uit Zomergasten.

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al tien jaar een vrije ruimte voor talentvolle makers. Elke dag verschijnen op onze site artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties. Zonder advertenties en helemaal gratis.

Maar zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons
het laatste
Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

Steun ons en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor talentvolle makers. Zonder advertenties en helemaal gratis. Dankzij onze kunstverzamelaars. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons