Asset 14

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.

 

Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke bespiegeling van Lisanne van Aert, over haar worsteling met dit fenomeen en hoe ze de rust vond om zichzelf weer te vinden.

Ik heb het gevoel dat ik dom ben. Een gevoel dat wordt weerspiegeld in alles om me heen, in alle gesprekken die ik voer. Pas bijvoorbeeld, toen een vriendin me vakantiefoto’s van haar reis naar Israël liet zien. In plaats van er daadwerkelijk naar te kijken, kon ik alleen maar nadenken over hoe weinig ik weet van het Arabisch-Israëlisch conflict en hoe gênant dat is. Thuisgekomen die avond zocht ik Israël op Wikipedia op, maar het lukte me niet me op de tekst te concentreren, omdat mijn hoofd volstroomde met synoniemen voor ‘dom’ en ‘bedrieger’. Ik begon te huilen, klapte mijn laptop dicht, en wist nog steeds niks.

*

Ik hield het drie weken vol en zat toen huilend op de bank bij mijn ouders

Begin dit jaar begon ik deeltijd aan de master Theatre Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Ik dacht dat ik een manier had gevonden om alles te combineren wat voor mij belangrijk is: twee dagen per week intellectuele verdieping aan de universiteit, twee dagen schrijven en theatermaken, twee dagen werken bij de bloemist. Bezorgde vragen van mijn vrienden of het allemaal niet wat veel zou worden wuifde ik weg. Ik had juist de perfecte balans gevonden, op deze manier zou ik precies worden wie ik wil zijn. ‘Een homo universalis?’, vroeg iemand. ‘Zoiets’. Ik hield het drie weken vol en zat toen huilend op de bank bij mijn ouders.

*

Dit is niet de eerste keer dat ik huilend op de bank zit bij mijn ouders. Het komt altijd op hetzelfde neer: hartkloppingen, nare gedachtes, te druk, interesseverlies. Mijn vader vergelijkt me met de restaurants uit het televisieprogramma Hell’s Kitchen van Gordon Ramsay, dat we vroeger vaak samen keken. Deze restaurants, die aan de rand van een faillissement staan, hebben meestal honderden gerechten op hun menukaart staan. Ze denken met hun oneindige culinaire aanbod al hun gasten tevreden te stellen, maar in de praktijk laten ze iedereen – inclusief zichzelf – onverschillig. Omdat ze nergens echt voor staan – niet voor hun lasagnes, niet voor hun curry's.

Als mijn agenda een menukaart zou zijn, zou Gordon Ramsay er één blik op werpen en hem vloekend in de vuilnisbak gooien. Hij zou me een kwartier de tijd geven om mijn specialiteit klaar te maken, en ik, ik zou volledig in existentiële paniek raken. Wat is mijn specialiteit? Ik heb het vast ooit geweten, maar momenteel heb ik geen enkel idee meer waar ik voor sta.

*

Mijn vriend was de eerste tegen wie ik durfde te zeggen dat ik mezelf dom vind. Ik zei dat hij niet mocht lachen, en vertelde hem toen alles: dat ik me zo schaam voor de gaten in mijn kennis, dat ik het gevoel heb dat ik alleen maar onzin denk, dat ik soms bang ben dat ik geen interesses heb, dat ik niet weet wat mijn positie binnen debatten over feminisme is, dat ik pas een nachtmerrie had waarin een theatercriticus aan me vroeg ‘wat mijn stem in hemelsnaam bijdroeg’, dat ik moest huilen met de Wikipedia-pagina van Israël open. En ook, dat ik dit nadenken over mijn ‘dom zijn’ dom vind, omdat het maakt dat ik alleen maar over mezelf nadenk, in plaats van over interessantere, belangrijkere zaken, en dat ik bang ben dat dit ervoor zorgt dat het uiteindelijk een self-fulfilling prophecy is.

Hij moest niet lachen, maar zei: ‘Jij moet niet naar de universiteit, jij moet in cognitieve gedragstherapie.’

*

Ik weet ook dat er staat: 'komt meer voor bij succesvolle vrouwen.'

Maar ik weet al wat er met me aan de hand is, ik heb de Wikipediapagina van mijn ‘aandoening’ al tientallen keren gelezen. Ik weet wat er staat: 'Het oplichterssyndroom [imposter syndrome] is een term (…) om mensen te beschrijven die niet in staat zijn hun prestaties te internaliseren. Ondanks externe bewijzen van hun competentie, blijven mensen met het syndroom ervan overtuigd dat ze bedriegers zijn en hun succes niet verdienen.' Ik weet ook dat er staat: 'komt meer voor bij succesvolle vrouwen.'

*

Toen ik onlangs in bad zat, drong een beeld zich aan me op. Een kaart van Amsterdam, met daaroverheen keurig verspreid mijn lichaam. Een groot deel van mijn hart, mijn borsten, billen en mijn vagina lagen bij het huis van mijn vriend. Mijn hersens lagen bij de universiteit. Mijn handen bij de bloemist. Mijn onderbuik in het theater. In mijn eigen kamer lag slechts een homp restvlees.

Ondanks de fouten in dit rare metaforische beeld, zag ik de betekenis: ik heb ieder deel van mezelf uitbesteed. Het is niet zo raar dat ik op spaarzame momenten alleen het gevoel heb dat ik niks ben, of sterker nog, dat het voelt alsof er niks van me over is. En dat ik me op die momenten ook absoluut niet kan voorstellen dat ik ergens of voor iemand anders wel wat beteken.

*

Waarom is het belangrijk om mezelf zoveel op te leggen, terwijl het me niet gelukkig maakt?

Gordon Ramsay is vooral geïnteresseerd in hoe hij restaurants (weer) succesvol kan maken. Ik ben vooral benieuwd waar mijn idee vandaan komt dat een volle agenda garant staat voor een betekenisvol bestaan. Waarom is het belangrijk om mezelf zoveel op te leggen, terwijl het me niet gelukkig maakt? Volgens cultuurfilosoof Maarten Coolen is het typisch iets van onze tijd. In een recent Trouw artikel over het burn-outfenomeen stelt hij dat ‘onze identiteit een narratief karakter [heeft] gekregen: je moet je persoonlijke verhaal voortdurend updaten om te zorgen dat je interessant blijft voor andere mensen. Want alleen dan besta je.’

Het is interessant om na te denken over waarom je iets doet, vooral als het gaat om dingen die ogenschijnlijk 'goed' voor je zijn. Ik dacht dat ik naar de universiteit ging omdat ik houd van intellectuele uitdaging. Maar toen ik er goed over nadacht en echt eerlijk tegenover mezelf was, wist ik dat mijn motivatie met name lag in de hoop dat een universitair diploma het einde van mijn onzekerheid en minderwaardigheidsgevoelens zou betekenen.

En zo zie ik bijna iedereen om me heen hun levens volproppen, in de hoop dat ze ooit, in een toekomst, als ze dat ene boek hebben gelezen, die ene cursus hebben gedaan, eindelijk tevreden zijn met het verhaal dat ze voor zichzelf verzinnen. Ze moeten door en door, meer en meer, omdat anderen het ook kunnen, en omdat ze bang zijn dat als ze heel eventjes stilstaan, er iemand voorbijkomt die ziet hoe slordig het eigenlijk in elkaar zit, hun verhaal. Want als je geen tijd neemt om na te denken, en handelt uit de angst om door de mand te vallen, word je precies diegene die je niet wilde zijn: geen homo universalis, maar een bij elkaar geraapt zooitje, iemand die nergens meer voor staat.

*

In een reactie op het artikel van Coolen deed Esther Gerritsen een oproep in de krant om in oktober niet alleen te stoppen met slechte gewoontes, maar ook met goede, zoals interessante hobby’s of verstandige sporten. ‘Stop en blijf thuis’, schrijft ze. Volgens mij is dat een goed advies.

Zelf stopte ik na drie weken met de universiteit. ‘Wat dapper’, zeiden familie en vrienden. Dat stemde me vrolijk en hoopvol, ik had verwacht dat ze het laf en dom zouden vinden. Ineens heb ik weer ruimte in mijn hoofd voor alle gedachtes en ideeën die ik zolang heb gemist. Ik kan weer ontroerd raken door dingen die niet over mezelf gaan, en hoor mezelf gepassioneerd betogen over fenomenen als opera. Het voelt alsof ik weer kan ademhalen. Alsof ik weer op zoek kan gaan naar wie ik ook alweer ben, en waar ik ook alweer voor dacht te staan.

Dit is stuk werd eerder gepubliceerd op 18 oktober 2018 en is onderdeel van Hard//hoofd's best of 2018.

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Micha Huigen is een Zwolse illustrator. Wat in zijn werk veel terugkomt is een spel met de werkelijkheid, waardoor in één oogopslag nog lang niet alles gezien is.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer

Als het spuug ons aan de lippen staat 1

Als het spuug ons aan de lippen staat

Kun je bang worden van het water bij de Lauwersdijk dat ieder jaar een páár milimeter stijgt? Filosoof Tjesse Riemersma schrijft over nonchalance, paniek en of het mogelijk is om goed bang te zijn in tijden van klimaatverandering. Lees meer

Nieuws in beeld: De schone schijn van shein

Je nieuw bloesje heeft een louche verleden

Achter het succes van retailapp Shein zou 'moderne slavernij' schuilgaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Genoeg van het ongenoegen

Genoeg van het ongenoegen

Slopen, slopen, slopen - volgden de relzoekers van vorige maand niet gewoon het voorbeeld van de regering? Lees meer

Fenomenologie van de moshpit

Fenomenologie van de moshpit

Wat is de aantrekkingskracht van de moshpit? Volgens Wout Nordbeck, essayprijswinnaar van Wijsgerig Festival DRIFT, kan enkel de fenomenologie ons helpen deze vraag te beantwoorden. Lees meer

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Geweld kent vele vormen: uit je huis gedreven worden, een politieknuppel op je kaak krijgen, en een beschaafd gesprek moeten houden met de mensen die je huizen slopen en je zojuist tegen de grond werkten. Al deze vormen passeerden de revue tijdens de Woonopstand. Lees meer

Daten en rouw

Daten als de dood nog naklinkt

Rouw laat geen enkel deel van het leven onberoerd, merkt Babet te Winkel na het overlijden van haar moeder. In dit persoonlijke essay onderzoekt ze de relatie tussen daten en de dood. Lees meer

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Van de Nederlanders met autisme krijgt ongeveer de helft ooit medicijnen voorgeschreven, maar veel opties zijn daar niet in. Lees meer

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Max Urai heeft in zijn jonge jaren veel voorbeelden gehad van mannelijkheden die niet draaien om auto's herkennen en gewichtheffen. Toch merkt hij nu dat een mens zich maar tot zoverre kan pushen om anders te worden dan hij/zij/hen is. Lees meer

Nieuws in beeld: 17

Gevaccineerde Big Bird vogelvrij voor conservatieve Amerikanen

Big Bird kreeg een vaccin en nu zijn conservatieve Amerikanen boos. Lees meer

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Dyslexie is alleen een handicap omdat we het belang van foutloos Nederlands overschatten. In ons professionele en persoonlijke leven zou spelling niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry, zelf dyslectisch. Lees meer

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

De millennial beweegt zich in een wereld vol problemen, waar niets zeker lijkt te zijn. Waarom blijven zoeken naar vaste betekenis, vraagt Aisha Mansaray zich af. Kunnen we niet beter een vrolijk soort nihilisme omarmen? Lees meer