Asset 14

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.

 

Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke bespiegeling van Lisanne van Aert, over haar worsteling met dit fenomeen en hoe ze de rust vond om zichzelf weer te vinden.

Ik heb het gevoel dat ik dom ben. Een gevoel dat wordt weerspiegeld in alles om me heen, in alle gesprekken die ik voer. Pas bijvoorbeeld, toen een vriendin me vakantiefoto’s van haar reis naar Israël liet zien. In plaats van er daadwerkelijk naar te kijken, kon ik alleen maar nadenken over hoe weinig ik weet van het Arabisch-Israëlisch conflict en hoe gênant dat is. Thuisgekomen die avond zocht ik Israël op Wikipedia op, maar het lukte me niet me op de tekst te concentreren, omdat mijn hoofd volstroomde met synoniemen voor ‘dom’ en ‘bedrieger’. Ik begon te huilen, klapte mijn laptop dicht, en wist nog steeds niks.

*

Ik hield het drie weken vol en zat toen huilend op de bank bij mijn ouders

Begin dit jaar begon ik deeltijd aan de master Theatre Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Ik dacht dat ik een manier had gevonden om alles te combineren wat voor mij belangrijk is: twee dagen per week intellectuele verdieping aan de universiteit, twee dagen schrijven en theatermaken, twee dagen werken bij de bloemist. Bezorgde vragen van mijn vrienden of het allemaal niet wat veel zou worden wuifde ik weg. Ik had juist de perfecte balans gevonden, op deze manier zou ik precies worden wie ik wil zijn. ‘Een homo universalis?’, vroeg iemand. ‘Zoiets’. Ik hield het drie weken vol en zat toen huilend op de bank bij mijn ouders.

*

Dit is niet de eerste keer dat ik huilend op de bank zit bij mijn ouders. Het komt altijd op hetzelfde neer: hartkloppingen, nare gedachtes, te druk, interesseverlies. Mijn vader vergelijkt me met de restaurants uit het televisieprogramma Hell’s Kitchen van Gordon Ramsay, dat we vroeger vaak samen keken. Deze restaurants, die aan de rand van een faillissement staan, hebben meestal honderden gerechten op hun menukaart staan. Ze denken met hun oneindige culinaire aanbod al hun gasten tevreden te stellen, maar in de praktijk laten ze iedereen – inclusief zichzelf – onverschillig. Omdat ze nergens echt voor staan – niet voor hun lasagnes, niet voor hun curry's.

Als mijn agenda een menukaart zou zijn, zou Gordon Ramsay er één blik op werpen en hem vloekend in de vuilnisbak gooien. Hij zou me een kwartier de tijd geven om mijn specialiteit klaar te maken, en ik, ik zou volledig in existentiële paniek raken. Wat is mijn specialiteit? Ik heb het vast ooit geweten, maar momenteel heb ik geen enkel idee meer waar ik voor sta.

*

Mijn vriend was de eerste tegen wie ik durfde te zeggen dat ik mezelf dom vind. Ik zei dat hij niet mocht lachen, en vertelde hem toen alles: dat ik me zo schaam voor de gaten in mijn kennis, dat ik het gevoel heb dat ik alleen maar onzin denk, dat ik soms bang ben dat ik geen interesses heb, dat ik niet weet wat mijn positie binnen debatten over feminisme is, dat ik pas een nachtmerrie had waarin een theatercriticus aan me vroeg ‘wat mijn stem in hemelsnaam bijdroeg’, dat ik moest huilen met de Wikipedia-pagina van Israël open. En ook, dat ik dit nadenken over mijn ‘dom zijn’ dom vind, omdat het maakt dat ik alleen maar over mezelf nadenk, in plaats van over interessantere, belangrijkere zaken, en dat ik bang ben dat dit ervoor zorgt dat het uiteindelijk een self-fulfilling prophecy is.

Hij moest niet lachen, maar zei: ‘Jij moet niet naar de universiteit, jij moet in cognitieve gedragstherapie.’

*

Ik weet ook dat er staat: 'komt meer voor bij succesvolle vrouwen.'

Maar ik weet al wat er met me aan de hand is, ik heb de Wikipediapagina van mijn ‘aandoening’ al tientallen keren gelezen. Ik weet wat er staat: 'Het oplichterssyndroom [imposter syndrome] is een term (…) om mensen te beschrijven die niet in staat zijn hun prestaties te internaliseren. Ondanks externe bewijzen van hun competentie, blijven mensen met het syndroom ervan overtuigd dat ze bedriegers zijn en hun succes niet verdienen.' Ik weet ook dat er staat: 'komt meer voor bij succesvolle vrouwen.'

*

Toen ik onlangs in bad zat, drong een beeld zich aan me op. Een kaart van Amsterdam, met daaroverheen keurig verspreid mijn lichaam. Een groot deel van mijn hart, mijn borsten, billen en mijn vagina lagen bij het huis van mijn vriend. Mijn hersens lagen bij de universiteit. Mijn handen bij de bloemist. Mijn onderbuik in het theater. In mijn eigen kamer lag slechts een homp restvlees.

Ondanks de fouten in dit rare metaforische beeld, zag ik de betekenis: ik heb ieder deel van mezelf uitbesteed. Het is niet zo raar dat ik op spaarzame momenten alleen het gevoel heb dat ik niks ben, of sterker nog, dat het voelt alsof er niks van me over is. En dat ik me op die momenten ook absoluut niet kan voorstellen dat ik ergens of voor iemand anders wel wat beteken.

*

Waarom is het belangrijk om mezelf zoveel op te leggen, terwijl het me niet gelukkig maakt?

Gordon Ramsay is vooral geïnteresseerd in hoe hij restaurants (weer) succesvol kan maken. Ik ben vooral benieuwd waar mijn idee vandaan komt dat een volle agenda garant staat voor een betekenisvol bestaan. Waarom is het belangrijk om mezelf zoveel op te leggen, terwijl het me niet gelukkig maakt? Volgens cultuurfilosoof Maarten Coolen is het typisch iets van onze tijd. In een recent Trouw artikel over het burn-outfenomeen stelt hij dat ‘onze identiteit een narratief karakter [heeft] gekregen: je moet je persoonlijke verhaal voortdurend updaten om te zorgen dat je interessant blijft voor andere mensen. Want alleen dan besta je.’

Het is interessant om na te denken over waarom je iets doet, vooral als het gaat om dingen die ogenschijnlijk 'goed' voor je zijn. Ik dacht dat ik naar de universiteit ging omdat ik houd van intellectuele uitdaging. Maar toen ik er goed over nadacht en echt eerlijk tegenover mezelf was, wist ik dat mijn motivatie met name lag in de hoop dat een universitair diploma het einde van mijn onzekerheid en minderwaardigheidsgevoelens zou betekenen.

En zo zie ik bijna iedereen om me heen hun levens volproppen, in de hoop dat ze ooit, in een toekomst, als ze dat ene boek hebben gelezen, die ene cursus hebben gedaan, eindelijk tevreden zijn met het verhaal dat ze voor zichzelf verzinnen. Ze moeten door en door, meer en meer, omdat anderen het ook kunnen, en omdat ze bang zijn dat als ze heel eventjes stilstaan, er iemand voorbijkomt die ziet hoe slordig het eigenlijk in elkaar zit, hun verhaal. Want als je geen tijd neemt om na te denken, en handelt uit de angst om door de mand te vallen, word je precies diegene die je niet wilde zijn: geen homo universalis, maar een bij elkaar geraapt zooitje, iemand die nergens meer voor staat.

*

In een reactie op het artikel van Coolen deed Esther Gerritsen een oproep in de krant om in oktober niet alleen te stoppen met slechte gewoontes, maar ook met goede, zoals interessante hobby’s of verstandige sporten. ‘Stop en blijf thuis’, schrijft ze. Volgens mij is dat een goed advies.

Zelf stopte ik na drie weken met de universiteit. ‘Wat dapper’, zeiden familie en vrienden. Dat stemde me vrolijk en hoopvol, ik had verwacht dat ze het laf en dom zouden vinden. Ineens heb ik weer ruimte in mijn hoofd voor alle gedachtes en ideeën die ik zolang heb gemist. Ik kan weer ontroerd raken door dingen die niet over mezelf gaan, en hoor mezelf gepassioneerd betogen over fenomenen als opera. Het voelt alsof ik weer kan ademhalen. Alsof ik weer op zoek kan gaan naar wie ik ook alweer ben, en waar ik ook alweer voor dacht te staan.

Dit is stuk werd eerder gepubliceerd op 18 oktober 2018 en is onderdeel van Hard//hoofd's best of 2018.

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Micha Huigen is een Zwolse illustrator. Wat in zijn werk veel terugkomt is een spel met de werkelijkheid, waardoor in één oogopslag nog lang niet alles gezien is.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Nieuws in beeld: Desinformatie als wapen

Het nieuws is nep, de gevolgen heel erg echt

Behalve in en boven Oekraïne, voert Poetin ook een oorlog op het internet. De wapens in de 'informatieoorlog' zijn gemaakt van leugenachtige woorden en slim geframede beelden. Lees meer

Als je snel wilt, ga alleen. Als je ver wilt komen, ga samen

Harriet Bergman vindt dat we met z'n allen wat meer van Twitter af mogen en meer de actievergaderingen in. Want politiek is iets wat je doet; niet wat je etaleert. Lees meer

Trialoog: Titane

Titane

edacteuren Marthe van Bronkhorst en Stefanie Gordin bekeken de heftige film Titane. Deze Belgisch/Franse film bleek een achtbaan van emoties met een hoop bloed en geweld, maar ook met veel tederheid. Lees meer

Nieuws in beeld: Sancties, poeh poeh

Sancties, poeh poeh

Rueben Millenaar is - net als de oppositie in de Tweede Kamer - niet erg onder de indruk van de Nederlandse sancties tegen Rusland. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel