Asset 14

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.

 

Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke bespiegeling van Lisanne van Aert, over haar worsteling met dit fenomeen en hoe ze de rust vond om zichzelf weer te vinden.

Ik heb het gevoel dat ik dom ben. Een gevoel dat wordt weerspiegeld in alles om me heen, in alle gesprekken die ik voer. Pas bijvoorbeeld, toen een vriendin me vakantiefoto’s van haar reis naar Israël liet zien. In plaats van er daadwerkelijk naar te kijken, kon ik alleen maar nadenken over hoe weinig ik weet van het Arabisch-Israëlisch conflict en hoe gênant dat is. Thuisgekomen die avond zocht ik Israël op Wikipedia op, maar het lukte me niet me op de tekst te concentreren, omdat mijn hoofd volstroomde met synoniemen voor ‘dom’ en ‘bedrieger’. Ik begon te huilen, klapte mijn laptop dicht, en wist nog steeds niks.

*

Ik hield het drie weken vol en zat toen huilend op de bank bij mijn ouders

Begin dit jaar begon ik deeltijd aan de master Theatre Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Ik dacht dat ik een manier had gevonden om alles te combineren wat voor mij belangrijk is: twee dagen per week intellectuele verdieping aan de universiteit, twee dagen schrijven en theatermaken, twee dagen werken bij de bloemist. Bezorgde vragen van mijn vrienden of het allemaal niet wat veel zou worden wuifde ik weg. Ik had juist de perfecte balans gevonden, op deze manier zou ik precies worden wie ik wil zijn. ‘Een homo universalis?’, vroeg iemand. ‘Zoiets’. Ik hield het drie weken vol en zat toen huilend op de bank bij mijn ouders.

*

Dit is niet de eerste keer dat ik huilend op de bank zit bij mijn ouders. Het komt altijd op hetzelfde neer: hartkloppingen, nare gedachtes, te druk, interesseverlies. Mijn vader vergelijkt me met de restaurants uit het televisieprogramma Hell’s Kitchen van Gordon Ramsay, dat we vroeger vaak samen keken. Deze restaurants, die aan de rand van een faillissement staan, hebben meestal honderden gerechten op hun menukaart staan. Ze denken met hun oneindige culinaire aanbod al hun gasten tevreden te stellen, maar in de praktijk laten ze iedereen – inclusief zichzelf – onverschillig. Omdat ze nergens echt voor staan – niet voor hun lasagnes, niet voor hun curry's.

Als mijn agenda een menukaart zou zijn, zou Gordon Ramsay er één blik op werpen en hem vloekend in de vuilnisbak gooien. Hij zou me een kwartier de tijd geven om mijn specialiteit klaar te maken, en ik, ik zou volledig in existentiële paniek raken. Wat is mijn specialiteit? Ik heb het vast ooit geweten, maar momenteel heb ik geen enkel idee meer waar ik voor sta.

*

Mijn vriend was de eerste tegen wie ik durfde te zeggen dat ik mezelf dom vind. Ik zei dat hij niet mocht lachen, en vertelde hem toen alles: dat ik me zo schaam voor de gaten in mijn kennis, dat ik het gevoel heb dat ik alleen maar onzin denk, dat ik soms bang ben dat ik geen interesses heb, dat ik niet weet wat mijn positie binnen debatten over feminisme is, dat ik pas een nachtmerrie had waarin een theatercriticus aan me vroeg ‘wat mijn stem in hemelsnaam bijdroeg’, dat ik moest huilen met de Wikipedia-pagina van Israël open. En ook, dat ik dit nadenken over mijn ‘dom zijn’ dom vind, omdat het maakt dat ik alleen maar over mezelf nadenk, in plaats van over interessantere, belangrijkere zaken, en dat ik bang ben dat dit ervoor zorgt dat het uiteindelijk een self-fulfilling prophecy is.

Hij moest niet lachen, maar zei: ‘Jij moet niet naar de universiteit, jij moet in cognitieve gedragstherapie.’

*

Ik weet ook dat er staat: 'komt meer voor bij succesvolle vrouwen.'

Maar ik weet al wat er met me aan de hand is, ik heb de Wikipediapagina van mijn ‘aandoening’ al tientallen keren gelezen. Ik weet wat er staat: 'Het oplichterssyndroom [imposter syndrome] is een term (…) om mensen te beschrijven die niet in staat zijn hun prestaties te internaliseren. Ondanks externe bewijzen van hun competentie, blijven mensen met het syndroom ervan overtuigd dat ze bedriegers zijn en hun succes niet verdienen.' Ik weet ook dat er staat: 'komt meer voor bij succesvolle vrouwen.'

*

Toen ik onlangs in bad zat, drong een beeld zich aan me op. Een kaart van Amsterdam, met daaroverheen keurig verspreid mijn lichaam. Een groot deel van mijn hart, mijn borsten, billen en mijn vagina lagen bij het huis van mijn vriend. Mijn hersens lagen bij de universiteit. Mijn handen bij de bloemist. Mijn onderbuik in het theater. In mijn eigen kamer lag slechts een homp restvlees.

Ondanks de fouten in dit rare metaforische beeld, zag ik de betekenis: ik heb ieder deel van mezelf uitbesteed. Het is niet zo raar dat ik op spaarzame momenten alleen het gevoel heb dat ik niks ben, of sterker nog, dat het voelt alsof er niks van me over is. En dat ik me op die momenten ook absoluut niet kan voorstellen dat ik ergens of voor iemand anders wel wat beteken.

*

Waarom is het belangrijk om mezelf zoveel op te leggen, terwijl het me niet gelukkig maakt?

Gordon Ramsay is vooral geïnteresseerd in hoe hij restaurants (weer) succesvol kan maken. Ik ben vooral benieuwd waar mijn idee vandaan komt dat een volle agenda garant staat voor een betekenisvol bestaan. Waarom is het belangrijk om mezelf zoveel op te leggen, terwijl het me niet gelukkig maakt? Volgens cultuurfilosoof Maarten Coolen is het typisch iets van onze tijd. In een recent Trouw artikel over het burn-outfenomeen stelt hij dat ‘onze identiteit een narratief karakter [heeft] gekregen: je moet je persoonlijke verhaal voortdurend updaten om te zorgen dat je interessant blijft voor andere mensen. Want alleen dan besta je.’

Het is interessant om na te denken over waarom je iets doet, vooral als het gaat om dingen die ogenschijnlijk 'goed' voor je zijn. Ik dacht dat ik naar de universiteit ging omdat ik houd van intellectuele uitdaging. Maar toen ik er goed over nadacht en echt eerlijk tegenover mezelf was, wist ik dat mijn motivatie met name lag in de hoop dat een universitair diploma het einde van mijn onzekerheid en minderwaardigheidsgevoelens zou betekenen.

En zo zie ik bijna iedereen om me heen hun levens volproppen, in de hoop dat ze ooit, in een toekomst, als ze dat ene boek hebben gelezen, die ene cursus hebben gedaan, eindelijk tevreden zijn met het verhaal dat ze voor zichzelf verzinnen. Ze moeten door en door, meer en meer, omdat anderen het ook kunnen, en omdat ze bang zijn dat als ze heel eventjes stilstaan, er iemand voorbijkomt die ziet hoe slordig het eigenlijk in elkaar zit, hun verhaal. Want als je geen tijd neemt om na te denken, en handelt uit de angst om door de mand te vallen, word je precies diegene die je niet wilde zijn: geen homo universalis, maar een bij elkaar geraapt zooitje, iemand die nergens meer voor staat.

*

In een reactie op het artikel van Coolen deed Esther Gerritsen een oproep in de krant om in oktober niet alleen te stoppen met slechte gewoontes, maar ook met goede, zoals interessante hobby’s of verstandige sporten. ‘Stop en blijf thuis’, schrijft ze. Volgens mij is dat een goed advies.

Zelf stopte ik na drie weken met de universiteit. ‘Wat dapper’, zeiden familie en vrienden. Dat stemde me vrolijk en hoopvol, ik had verwacht dat ze het laf en dom zouden vinden. Ineens heb ik weer ruimte in mijn hoofd voor alle gedachtes en ideeën die ik zolang heb gemist. Ik kan weer ontroerd raken door dingen die niet over mezelf gaan, en hoor mezelf gepassioneerd betogen over fenomenen als opera. Het voelt alsof ik weer kan ademhalen. Alsof ik weer op zoek kan gaan naar wie ik ook alweer ben, en waar ik ook alweer voor dacht te staan.

Dit is stuk werd eerder gepubliceerd op 18 oktober 2018 en is onderdeel van Hard//hoofd's best of 2018.

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Micha Huigen is een Zwolse illustrator. Wat in zijn werk veel terugkomt is een spel met de werkelijkheid, waardoor in één oogopslag nog lang niet alles gezien is.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Filmtrialoog

Kajillionaire

Redacteurs Jozien Wijkhuis, Loren Snel en Oscar Spaans togen naar de bioscoop voor Kajillionaire van Miranda July, en zagen een absurdistisch verhaal over een paar ouders dat hun dochter als verdienmodel ziet. Lees meer

Racisme, weet je nog?

Racisme, weet je nog?

We zijn een halfjaar verder en het gesprek over racisme is weer terug bij af. Waar wachten we op? De volgende catastrofe? Lees meer

 1

Antropoloog op de barricades
(David Graeber, 1961 - 2020)

Jonathan Luger eert de helaas te vroeg overleden antropoloog-activist David Graeber, door onder andere terug te blikken op Graebers inspirerende optreden bij de Maagdenhuisbezetting. Lees meer

 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan