Asset 14

Eind van een tijdperk

Afgelopen december nam ik een radicaal besluit: ik besloot de honderd en drie foto’s van mijn dochter – die ik in de vier jaar sinds haar geboorte op Facebook plaatste – stuk voor stuk te verwijderen. Rond de kerstdagen kunnen momenten van bezinning je zomaar overvallen. Ik kondigde deze beslissing natuurlijk op hoogst dramatische wijze aan op mijn tijdlijn, want ook dat wat spoedig niet meer te zien zal zijn mag niet ongezien blijven. De schattigste foto die ik van mijn oogappel vond, plaatste ik met de boodschap dat men nog vierentwintig uur van haar beeltenis kon genieten en dat ik daarna de grote schoonmaak zou inzetten. Die vierentwintig uur werden er uiteindelijk achtenzestig, omdat mijn ‘vrienden’ meer tijd nodig hadden om afscheid te nemen. Vervolgens werd mijn dochter toch echt gewist.

Mijn besluit kwam niet uit het niets. Die laatste maanden van 2014 was er een hoop commotie op Facebook over vermeende veranderingen in de voorwaarden. Deze zouden ervoor zorgen dat alles wat iemand van zichzelf toont zonder toestemming gebruikt kon worden voor advertenties. De sfeer van een vriendenfeestje was altijd de aantrekkingskracht van het sociale medium geweest, maar een miljardenbedrijf kan zijn diensten enkel gratis aanbieden door van zijn gebruikers een product te maken. Wie al te verontwaardigd reageerde werd dan ook terecht naïviteit verweten. Massaal werden namen in pseudoniemen veranderd en profielfoto’s onherkenbaar gemaakt. Die behoefte om mijzelf te verstoppen voelde ik niet. Mocht ik op een dag ontdekken dat mijn gelaat gebruikt werd om waterbedden of slijptollen aan de man te brengen, zou ik alleen maar opgelucht zijn dat ik zowaar toch nog ergens voor bleek te dienen. Dat mijn dochter nooit enige toestemming had gegeven voor welke digitale zwerftocht dan ook, begon echter steeds meer tot mij door te dringen.

Een verandering in de voorwaarden bleek er echter niet te komen; de mogelijkheid om commercieel geëxploiteerd te worden was er namelijk altijd al geweest. Elke gebruiker had daar toestemming voor gegeven door bij het aanmaken van een account akkoord te gaan met de minuscule lettertjes waarin dat stond vermeld. Maar met een paar simpele klikjes in de instellingen – aanpassingen die ik tot mijn blijde verrassing ooit al had ingevoerd – kon deze toestemming gewoon weer worden ingetrokken. De foto’s van mijn dochter zouden dus vermoedelijk veilig blijven. De reden om ze weg te halen kwam dan ook niet voort uit angst, het leek eerder een kwestie van goede smaak te zijn geworden. Door alle ophef was het domweg onmogelijk om Facebook nog langer te ervaren als een vrijblijvend vriendenfeest. De gezellige sfeer was voorgoed bezoedeld.

Als ik terugkijk naar mijn Facebook-gebruik van amper een half jaar geleden voelt dat als een ander tijdperk. Ik bekeek de wereld door een waas van al wat mogelijk gedeeld kon worden. Het was de roze waas van de trotse ouder die niet meer afhankelijk is van filmrolletjes of welke beperking dan ook. Van een verbaasde babyblik tot de eerste stapjes en van een dagje in de dierentuin tot een gezicht vol appelstroop, iedereen moest kunnen meegenieten van mijn huiselijk geluk. Mijn smartphone brandde in mijn broekzak als het pistool van een cowboy in zijn holster, klaar om elk moment getrokken te worden. Of een plaatje de moeite waard was om gedeeld te worden, had ik soms al bepaald nog voordat ik geschoten had. Om dit schattigheidsexhibitionisme enigszins voor mijzelf goed te praten, hanteerde ik het criterium dat ik er een komisch tekstje bij moest kunnen schrijven. Terwijl ik mijn dochter in bad deed, haar luiers verschoonde en haar kinderwagen door het park duwde, hield ik met een half oog de ‘likes’ en kreten van vertedering in de gaten, als waren het beursberichten waar mijn rijkdom van afhing.

Illustratie: Joost Dekkers

Ondertussen was er weinig waar ik mij meer aan stoorde dan kinderfoto’s op Facebook. Ik kon minutenlang naar zo’n foto staren en mijn hoofd pijnigen over de vraag waarom het de moeite waard was bevonden uitgerekend dat plaatje met de mensheid te delen. Vanzelfsprekend was dat kind vele malen minder mooi en bijzonder dan mijn exemplaar. Bovendien was er niet eens de moeite genomen om er een komisch tekstje bij te bedenken. Schaamteloos vond ik dat. Natuurlijk klikte ik altijd op de ‘like-knop’, want dat zou vast ook meer likes bij mijn foto’s genereren.

Niet alleen voor mij lijkt nu een ander tijdperk te zijn aangebroken. Langzaam verandert de manier waarop mensen Facebook gebruiken. Sommigen kondigen aan over te stappen naar alternatieve diensten, maar tot een verwijdering van hun account leidt dit bijna nooit. Wanneer je je echt helemaal veilig zou willen voelen, zo hoorde ik onlangs, moet je de instellingen zo aanpassen dat je alles alleen nog maar met jezelf deelt. Zou dat de toekomst van de ‘sociale’ media zijn: dagboekachtige bunkers waarin iedereen enkel zijn enige vriend is? De statusupdate-vraag ‘wat ben jij aan het doen?’ wordt ieder geval nauwelijks nog beantwoord. Onder mijn ‘vrienden’ (want waar kan ik mij anders op baseren?) deelt men voornamelijk interessante artikelen, vermakelijke filmpjes en af en toe een oproepje tot betrokkenheid vanwege een of ander onrecht, maar het persoonlijke leven verdwijnt steeds verder naar de digitale achtergrond.

Wellicht komen de veranderingen in onze Facebook-gretigheid ook wel doordat de nieuwigheid er simpelweg van af is. Scholieren – voor wie sociale media even bijzonder zijn als water uit de kraan en die natuurlijk ver weg blijven van een plek waar hun ouders en soms zelfs grootouders rondhangen – schijnen tegenwoordig massaal de e-mail te ontdekken.
‘Echt vet chill, het is een soort PM maar dan ziet de ander niet dat je aan het typen bent,’ hoorde ik een puistig ventje in de tram uitleggen aan zijn vriendjes.

Toen ik alle foto’s had weggehaald bleek de wereld niet te zijn vergaan. Als ik ze online had laten staan was dat vermoedelijk ook niet gebeurd. Maar dit nieuwe tijdperk voelt een stuk opgeruimder dan het vorige, als een huis waarin de meubels steeds meer op hun juiste plek komen te staan. Na een strenge selectie heb ik al het vertederende beeldmateriaal van de afgelopen jaren in drie kloeke albums laten afdrukken, zonder komische teksten. Vrienden die mijn dochter willen bewonderen mogen dit altijd inzien, zolang er maar bij het omslaan van de pagina’s af en toe een duimpje opgestoken wordt.

Deze column is geschreven voor het filmfestival GoShort, met als thema: Generation I: Community.

Mail

Kasper van Royen is Hard//hoofd-redactielid, is naast vader ook filosoof, ex-docent, ex-dichter, ex-echtgenoot, popfetisjist en postbode.

Joost Dekkers

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Automatische concepten 57

Word jezelf (ook als je dat niet wilt)

Rietveld-student Vivian Mac Gillavry vraagt haar docenten naar de beste adviezen die zij ooit kregen. Allereerst: beeldend kunstenaar en publicist Q.S. Serafijn. Lees meer

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien het in een mondiaal verband'

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien die in een mondiaal verband'

Curator en onderzoeker Maria Rey-Lamslag is een graag geziene gast in de cultuursector. Jason Keizer gaat met haar in gesprek over haar Indische roots, over hoe het koloniale verleden doorklinkt in haar werk en over haar 'Indotiteit'. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Uitzonderingen

Uitzonderingen daargelaten

Deze week worden onze redacteurs blij van een maas in de wet, meermaals dezelfde film kijken en de kunst van Isabelle Wenzel. Lees meer

Ruimtes

Een vertrouwd lichaam om in samen te zijn

Een jaar geleden moest Charlotte de Beus opnieuw leren praten, lezen en schrijven. In deze drie gedichten onderzoekt ze met poëtische scherpte haar herstel en het lichaam als “een onbetrouwbare woning voor dakloze gedachtes.” Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Ontdekken wie je voorouders zijn geeft kracht en vertrouwen.' Zainal Umarella heeft diep verdriet gekend, maar zijn toekomstbeeld is er een van hoop dat hij aan zijn kinderen wil meegeven. Lees meer

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Een voorpublicatie uit de afstudeerbundel van Elianne van Elderen 'Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten'. Over opgroeien als buitenstaander in een dorp, een vluchtmisdrijf op een veulen, over drie vrienden en iemand die probeert om onvoorzichtig te worden. Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

Column: Over geld

Over geld

Eva vergelijkt de manier waarop ze toen en nu tegen geld aankijkt en hoe het verschil in inkomen binnen haar vriendengroep de verhoudingen heeft veranderd. Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Slaapkamerraam, wereld

Slaapkamerraam, wereld

Buiten is het nacht. Maar wat gebeurt er als je je ogen sluit? Dan kan het buiten net zo goed een zomerse dag in New York zijn. Of een sneeuwlandschap uit je jeugd. De mogelijkheden zijn eindeloos. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

'Het 'Indische zwijgen’ werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

'Het 'Indische zwijgen' werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

Myrthe Groot en Romée Mulder deden samen onderzoek naar hun familiegeschiedenissen. En ze begonnen een modelabel dat nauw met die persoonlijke zoektocht samenhangt: Guave. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Alles Vijf Sterren: Schreeuwen naar de televisie

Schreeuwen naar de televisie

Deze week worden onze redacteurs blij van het voetenwerk van Het nationale Ballet, de schoenen van Chantal Janzen en aandacht voor Palestijnse filmmaaksters. Lees meer

Hadden we dat altijd maar geweten

Hadden we dat altijd maar geweten

Emma Laura Schouten zit niet op de stoel van de schrijver, maar aan de andere kant van de tafel. Als manuscript-begeleider krijgt ze vaak de vraag of een tekst potentie heeft om Het Boek te worden. Maar heb je eigenlijk wel iets aan die vraag, en wat is het antwoord? Lees meer